Uzasadnienie
B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej: DIAS, organ) z [...] grudnia 2020 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] sierpnia 2020 r. (dalej: NUS, organ I instancji) z [...] sierpnia 2020 r. oddalające skargę na czynność egzekucyjną.
Z akt sprawy wynika, że: NUS prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku spółki B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności w zakresie podatku VAT za miesiące od października 2018 r. do marca 2020 r. W toku prowadzonego postępowania zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia nieruchomości położonej w [...], dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...].
W dniu 10 lipca 2020 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo z dnia [...] lipca 2020 r., wniesione przez Spółkę B. sp. z o.o., zatytułowane "Skarga na czynności egzekucyjne". Wskazano w nim, że skarga dotyczy czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu nieruchomości położonej w [...], a nadto, że spółka wystąpiła również o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego zakończenia niniejszego postępowania skargowego oraz o uchylenie zajęcia.
Postanowieniem z [...] sierpnia 2020 r. o nr [...], NUS działając m.in. w oparciu art. 54 § 1 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm. - w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r. – dalej zwana upea) oddalił skargę zobowiązanej. Spółka wniosła zażalenie na ww. postanowienie.
Zaskarżonym postanowieniem z [...] grudnia 2020 r. DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070) dokonano zmiany m. in. przepisu art. 54 ww. ustawy regulującego środek zaskarżenia w postaci skargi na czynności egzekucyjne. Nowelizacja w ww. zakresie weszła w życie od dnia 30 lipca 2020 r. W myśl art. 13 ust. 1 ww. nowelizacji, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Tut. organ zauważył przy tym, że stosownie do brzmienia art. 13 ust. 5 ww. ustawy nowe przepisy znajdują zastosowanie do skargi na czynność egzekucyjną w przypadku: egzekucji z pieniędzy, z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku, z praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innych rachunkach oraz wierzytelności z rachunków bankowych oraz z ruchomości.
Wobec powyższego – jak podkreślił - w przedmiotowej sprawie w której wniesiona przez Zobowiązaną Spółkę skarga dotyczy zajęcia nieruchomości, zastosowanie znajdują przepisy regulujące instytucję skargi na czynność egzekucyjną, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. Przywołując definicję czynności egzekucyjnej (art. 1a pkt 2 upea) oraz wyjaśniając co ustawa rozumie pod pojęciem środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 12 upea) podkreślił, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego – ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia.
W świetle ww. uwag, organ odwoławczy oceniając prawidłowość zaskarżonej czynności egzekucyjnej, pod względem wykonawczym nie stwierdził naruszenia przepisów prawa. W toku prowadzonego postępowania organ zmierzał bowiem do zastosowania środka egzekucyjnego, do którego realizacji upoważnił go ustawodawca. DIAS wyjaśnił, że stosując środek egzekucyjny w postaci zajęcia nieruchomości, organ egzekucyjny działał w oparciu o art. 110c upea. Oceniając postępowanie pod kątem ww. regulacji wskazał, że organ egzekucyjny dopełnił wymogu wezwania żalącej do zapłaty egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, które doręczono w dniu 24 czerwca 2020 r. Jednocześnie organ egzekucyjny przesłał do Sądu Rejonowego w dniu [...] czerwca 2020 r. elektroniczny wniosek o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu przedmiotowej egzekucji.
Zawiadomienie o zajęciu o nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. zawiera wszystkie wymagane dane, wezwania i pouczenia, o których mowa w upea. Zatem zajęcie nieruchomości zostało dokonane zgodnie z obowiązującymi przepisami. Spółka nie wskazała natomiast, które przepisy prawa - w jej ocenie - zostały naruszone przez organ egzekucyjny podczas dokonywania zajęcia ww. nieruchomości. Ponadto argumenty dotyczące uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego nie mogą zostać poddane ocenie w toku postępowania prowadzonego wobec złożonej przez zobowiązaną na podstawie art. 54 upea skargi na czynność egzekucyjną. Wykraczają one bowiem poza kwestie formalnoprawne związane z dokonanym zajęciem, do których przedmiotowe postępowanie jest ograniczone. W skardze do sądu administracyjnego, skarżąca spółka wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.
W uzasadnieniu podtrzymano wcześniej prezentowano stanowisko w sprawie. Przywołując art. 7 ust 1 i 2 upea podkreślono, że organ egzekucyjny winien stosować środki prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, ta zatem zasada determinować winna wybór środka stosowanego przez organ prowadzący postępowanie, a dopiero spośród tych środków należy zastosować ten najmniej uciążliwy dla zobowiązanego. Tym samym wybór środka egzekucyjnego jest zawsze ograniczony zasadą celowości postępowania zmierzającego do zaspokojenia zobowiązań o charakterze pieniężnym. Zdaniem spółki zajęcie nieruchomości spółki jest również krzywdzące dla samego zobowiązanego.
Nadto bardzo niekorzystnie wpłynie na bieżące prowadzenie działalności gospodarczej i dalszy rozwój oraz wizerunek na rynku spółki zobowiązanego, jak również na możliwość osiągnięcia zysku, którą będzie można przeznaczyć na spłatę wierzytelności wobec NUS. Stwierdzenie organu o braku uciążliwości zastosowanego sposobu egzekucji nie znajduje uzasadnienia z uwagi na fakt, iż organ posiada również zabezpieczenie należności podatkowej poprzez ustanowienie innego rodzaju zabezpieczeń. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych spółki dłużnika na całą kwotę wierzytelności, tj. rachunków bankowych. Znaczna część środków pieniężnych jest przekazywana regularnie przez bank do organów prowadzących egzekucję. Dość intensywne działania egzekucyjne tj. zajęcie nie tylko rachunku bankowego ale również nieruchomości posiadane przez dłużnika w innej spółce oraz należności jakie mają spływać na rachunek bankowy, powodują to, że w konsekwencji spółka dłużnika nie będzie w stanie prowadzić bieżącej działalności, zmierzającej do pozyskania jak największych środków pieniężnych na spłatę swoich wierzycieli.
W przypadku kontynuowania dotychczasowych działań zmierzających do wyegzekwowania należności przez tut. organ egzekucyjny, spółka dłużnika będzie zmuszona do zaprzestania obsługi i realizacji obowiązujących umów, co w konsekwencji doprowadzi do upadłości. Dodała, że wpływ ma też ogłoszenie stanu epidemii na terenie Rzeczypospolitej Polskiej oraz ciągłe i różnorodne komunikaty wydawane przez odpowiednie organu, instytucje a także władze państwowe, które stawiają szczególnie przedsiębiorców w bardzo niekorzystnej sytuacji. Dlatego też, w ramach obustronnych korzyści, organy egzekucyjne winny spowolnić znacznie bądź mocno ograniczyć czy w ogóle zaprzestać działalności egzekucyjnej. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Na wstępie należy wyjaśnić, że w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (DZ. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) w związku z czym, sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Skarżąca spółka wnosząc do tut. sądu skargę na postanowienie w przedmiocie oddalenia jej skargi wniesionej w toku postępowania egzekucyjnego na czynność egzekucyjną stanowiącą zajęcie nieruchomości podniosła, że zajęcie to jest dla spółki krzywdzące i nie należy do środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego.
Odnosząc się do ww. zarzutu wpierw należało jednak rozstrzygnąć, jakie przepisy będą miały w sprawie zastosowanie, jako że ta kwestia de facto przesądzała o ocenie skargi wniesionej w toku postępowania egzekucyjnego na czynność zajęcia nieruchomości. W tym zakresie odnotować należy nowelizację art. 54 upea, dokonaną ustawą z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070). Nowelizacja weszła w życie dnia 30 lipca 2020 r. i w jej myśl, podstawą skargi zobowiązanego na czynność egzekucyjną jest m.in. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej (art. 54 §1 pkt 2 upea). Co jednak istotne, a co wynika z art. 13 ust. 1 ww. nowelizacji, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.
Przy czym, stosownie do brzmienia art. 13 ust. 5 ww. ustawy nowe przepisy znajdują zastosowanie do skargi na czynność egzekucyjną w przypadku: egzekucji z pieniędzy, z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku, z praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innych rachunkach oraz wierzytelności z rachunków bankowych oraz z ruchomości. W związku z powyższym, nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie zastosowanie miał przepis art. 54 upea w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r. Jest bowiem bezsporne, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na podstawie dotychczasowych przepisów i nie zostało zakończone przed datą wejścia w życie nowelizacji. Z uwagi na przedmiot zajęcia egzekucyjnego - nieruchomość, nie mógł mieć zastosowania również art. 13 ust. 5 ustawy nowelizującej.
W związku z powyższym, zasadnie organy zastosowały w sprawie art. 54 § 1 sprzed nowelizacji, zgodnie z którym, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Co do charakteru prawnego tak zdefiniowanego ww. środka prawnego, wielokrotnie w orzecznictwie podkreślano, że określony w art. 54 upea środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. W postępowaniu skargowym, prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 upea, dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych.
W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 upea, kognicja organów nadzoru jest ograniczona wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (zob. wyroki NSA: z 24.04.2019 r., II FSK 1370/17; z 18.08.2015 r., II FSK 1688/13; z 2.04.2015 r., II FSK 778/13; z 24.10.2014 r., II GSK 1377/13). W ramach skargi na czynności egzekucyjne można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Podkreśla się także, że nie ma podstaw do przyjęcia, aby składaną w trybie art. 54 upea skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, przy pomocy którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2018 r. sygn. akt I GSK 1994/18, Lex nr 2587966).
Uwzględniając powyższe rozważania, brak było podstaw, by w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną analizować kwestię zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, czego domaga się skarżąca spółka. Trzeba bowiem jeszcze raz zaakcentować, że przesłanka zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej, jako podstawa skargi na czynność na czynność egzekucyjną, nie mogła być brana pod uwagę w niniejszej sprawie, gdyż mający w niej zastosowanie art. 54 upea w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r., takiej przesłanki nie zawierał. Oparcie środka ochrony prawnej na przesłance, która nie miała zastosowania w sprawie, nie mogło z oczywistych względów doprowadzić do jego uwzględnienia. W tych okolicznościach też, powołanie w skardze art. 7 § 2 upea, który uprawnia organ egzekucyjny do stosowania środków egzekucyjnych, prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środków najmniej uciążliwych, nie mogło odnieść pożądanego przez skarżącą spółkę skutku.
Oceniając natomiast czynność zajęcia nieruchomości przez organ egzekucyjny pod kątem formalnoprawnym, Sąd nie dostrzegł nieprawidłowości w tym zakresie. Należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 110c § 1 upea, organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości. W myśl § 2 tego przepisu zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Z art. 110c § 3 upea wynika, że równocześnie z wysłaniem wezwania, organ egzekucyjny składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów.
Stosownie zaś do § 4 tego przepisu zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia wezwania o którym mowa w § 2, z tym, że dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów, z zastrzeżeniem § 5. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy przypomnieć należy, że NUS prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec B. sp. z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności w podatku VAT za okresy od października 2018 r. do marca 2020 r. W jego toku, zawiadomieniem z [...] czerwca 2020 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia nieruchomości położonej przy ul. [...]. Zawiadomienie o zajęciu zawierało wszystkie wymagane dane, wezwania i pouczenia o których mowa w art. 67§ 2 upea. Organ egzekucyjny wezwał zobowiązanego do zapłaty egzekwowanej kwoty (należności głównej, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych) w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania nieruchomości.
Powyższe zawiadomienie zostało doręczone zobowiązanemu w dniu 24 czerwca 2020 r., przez co wypełniona została w pełni dyspozycja art. 110c § 2 upea. Jednocześnie przesłano w dniu [...] czerwca 2020 r. do Sądu Rejonowego elektroniczny wniosek o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu przedmiotowej egzekucji. W świetle powyższego – w ocenie Sądu - odmowa uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną była w pełni uzasadniona, co czyni zarzut dowolnej oceny materiału dowodowego chybionym. Treść skargi do sądu dowodzi bowiem, że skarżąca domaga się w istocie oceny dokonanej czynności egzekucyjnej zajęcia nieruchomości, nie przez pryzmat art. 110c upea, (regulującego tę czynność), a w kontekście oceny zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Tymczasem okoliczność ta została uregulowana w art. 33 § 1 pkt 8 upea (w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.), a zatem na etapie wnoszenia zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego, tj. na wstępnym etapie postępowania.
Oznacza to, że w świetle powyższego, zarzut ten nie mógł być przedmiotem oceny w niniejszej sprawie. Jej zakres definiował bowiem art. 54 § 1 upea w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. Podtrzymując tezę o uciążliwości zajęcia nieruchomości spółka wskazała również na dokonane już zajęcie jej rachunku bankowego, z którego jak twierdzi, znaczna część środków jest przekazywana do organów prowadzących egzekucję. Odnosząc się do tego należy jednak wskazać, że zajęcie rachunku bankowego okazało się niewystarczające do zaspokojenia należności podatkowych i nie uzyskano z tego tytułu ostatecznie żadnych kwot, zatem trudno wymagać od organu, że powinien zaprzestać prowadzenia postępowania egzekucyjnego w takiej sytuacji.
Również powoływana w skardze okoliczność ogłoszenia stanu epidemii, w którym to czasie organy egzekucyjne – zdaniem skarżącej – powinny ograniczyć bądź zaprzestać działalności egzekucyjnej, nie mogła być brana pod uwagę w niniejszej sprawie, gdyż wykracza poza jej przedmiot, który dotyczy kwestii formalnoprawnych związanych z zajęciem egzekucyjnym. Słusznie przy tym jednak organ wskazał skarżącej w zaskarżonym akcie na środki prawne, o zastosowanie których skarżąca może się ubiegać, jeżeli stwierdzi, że istnieją ku temu przesłanki tj. zwolnienie z egzekucji oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego. Mając zatem na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.