Prosto w prawo Dla profesjonalisty

Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 12 stycznia 2023 r., I SA/Go 421/22

WyrokprawomocneWojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.·12 stycznia 2023 r.

Powołane przepisy

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim
Rozpoznanie
w trybie uproszczonym w dniu 12 stycznia 2023 r.
Sprawa
sprawy ze skargi E.K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 1. Uchyla zaskarżoną decyzję w całości.
Skład
Sędzia WSA Dariusz Skupień przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski
Sędzia WSA Jacek Niedzielski

Sentencja

  1. Zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

Zaskarżoną przez E.K. decyzją z [...] sierpnia 2022 r. o nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] kwietnia 2022 r. wydaną w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcie bezpośredniego na rok 2021.

Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym:

W dniu 15.06.2021 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął wniosek E.K. o przyznanie płatności na rok 2021 w ramach następujących schematów pomocowych:

W zakresie działki o nr [...] pełnomocnik strony podał, że w roku 2021 użytkował w/w działkę na podstawie umowy dzierżawy (uprawa pszenżyta - orka, nawożenie, pielęgnacja). Z powodu konfliktu kontroli krzyżowej wezwanie wystosowano również do A. sp. z o. o. oraz A. sp. z o.o. D.C. - reprezentant A. sp. z o. o. pismem z dnia [...].12.2021r. (data wpływu do Biura Powiatowego ARiMR 04.01.2022 r.) wskazał, iż po żniwach 2020 r. ziemia określona w wezwaniu były do końca żniw 2020 przedmiotem umowy dzierżawy z G.T. i A.P., a po żniwach działki zostały w ramach stosownych umów przekazane w dzierżawę A. sp. z o.o.

Pismem z dnia [...].12.2021 r. A.C. tj. prezes zarządu A. sp. z o. o. stwierdziła z kolei, że działki były przedmiotem umowy dzierżawy oraz przedwstępnej umowy sprzedaży zawartych z odpowiednio: G.T. oraz A.P. Wskazane umowy zostały skutecznie wypowiedziane, a dotychczasowi użytkownicy poinformowany o konieczności opuszczenia ziemi i zakazie zasiewów. Wg. A.C. całość ziemi zgłoszonej przez A. sp. z o. o. do płatności na rok 2021 pozostaje w posiadaniu i użytkowaniu spółki (brak jest dokumentacji potwierdzającej tę okoliczność). W dniu 22.11.2021 r. D.C., reprezentujący A. sp. z o. o., przekazał do organu pismo datowane na dzień [...].11.2021 r. "w którym wskazał, iż całość ziem zgłoszona we wnioskach obszarowych pozostaje wyłącznym posiadaniu i użytkowaniu spółek A. sp. z o. o. oraz A. sp. z o. o. D.C. nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów związanych z prowadzeniem przez ww. podmioty działalności rolniczej w roku 2021 na działkach nr [...].

Natomiast do pisma z dnia [...].11.2021 r. dołączone zostały następujące dokumenty:

Następnie w dniu 23.03.2022 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął od E.K. dokument datowany na dzień [...].01.2018 r., stanowiący zgodę wydaną G.T. przez A. sp. z o. o. na poddzierżawianie działek objętych umową dzierżawy z dnia [...].02.2017 r.

Po przeprowadzeniu kontroli wniosku, organ i instancji uznał, iż w roku 2021 E.K. był posiadaczem i użytkownikiem m.in. działek objętych kontrolą krzyżową tj. działek nr [...]. Jednocześnie organ w toku prowadzonego postępowania stwierdził, iż E.K. nie posiadał tytułu prawnego do deklarowanych w/w działek, a okoliczność ta wynika z faktu skutecznego w ocenie organu wypowiedzenia G.T. przez A. sp. z o. o. w dniu [...].06.2020 r. umowy dzierżawy zawartej w dniu [...].02.2017 r. obejmującej m.in. działki nr [...]. Tym samym Kierownik Biura Powiatowego uznał, iż przedmiotowe działki nie mogły w roku 2021 stanowić przedmiotu poddzierżawcy gruntów udzielonej E.K. przez G.T. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał, iż E.K.i działki nr [...] użytkował na mocy umowy dzierżawy zawartej w dniu [...].09.2019 r. z A.P. Jednakże w dniu tym wydzierżawiająca nie miała prawa dysponować przedmiotowymi działkami albowiem były one własnością E. i J.W. Mając na względzie użytkowanie prywatnych gruntów bez posiadania tytułu prawnego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR działając na podstawie art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 oraz mając na uwadze wykładnię ww. przepisu dokonaną w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zwanego dalej TSUE) z dnia 17 grudnia 2020 r. C-216/19, wykluczył z płatności na rok 2021 działki: nr [...] (suma powierzchni działek rolnych zadeklarowana na w/w działkach ewidencyjnych wyniosła 95.00 ha) uznając, iż w sytuacji gdy rolnik, który użytkuje działkę nie posiada do niej tytułu prawnego po wcześniejszym wypowiedzeniu przez właściciela działek umowy dzierżawy oraz zakazie ich użytkowania, organ odmawia przyznania płatności nie stosując kar administracyjnych.

W przypadku pozostałych działek Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie stwierdził nieprawidłowości w zakresie kwalifikowalności powierzchni. Wobec powyższego stwierdził, że obszar deklarowany kwalifikowany (tzn. uwzględniający bez sankcyjne wykluczenie z płatności obszaru 95,00 ha zadeklarowanego na działkach ewidencyjnych nr [...]) wyniósł 115.09 ha.

W oparciu o poczynione ustalenia w dniu [..].04.2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał E.K. decyzję o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021, pomniejszonych ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności. W odwołaniu od ww. decyzji strona zarzuciła błędne uznanie, iż E.K. nie posiada tytułu prawnego do dysponowania tymi nieruchomościami oraz że konkurencyjny wniosek złożył ich właściciel oraz że umowa łącząca A.P. z E. i J.W. zostały skutecznie wypowiedziane.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2022r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ wskazał, iż decyzje administracyjne dotyczące przyznania bądź odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego mogą być podejmowane po uprzednim ustaleniu czy producent rolny deklarujący działki do płatności jest czy nie jest posiadaczem gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności oraz czy prowadzi na tych gruntach działalność rolniczą.

Zdaniem organu, analizując dowody znajdujące się w aktach niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż w zakresie prowadzenia działalności rolniczej w roku 2021 na działkach nr: [...] jako użytkownika i posiadacza w/w gruntów rolnych na dzień [...].05.2021r. uznać należy E.K. Strona udokumentowała bowiem fakt prowadzenia w roku 2021 na w/w działkach działalności rolniczej, a kwestia ta nie została podważona przez pełnomocników pozostałych stron konfliktu kontroli krzyżowej tj. A. sp. z o. o. oraz A. sp. z o.o. Odwołując się wyroku TSUE C-216/19 stwierdzono, że tej sytuacji do ustalenia pozostała kwestia posiadania tytułu prawnego do dysponowania działkami. W tym zakresie stwierdził, że w zakresie działki nr [...], iż jest ona formalną własnością podmiotu A. sp. z o.o. (wcześniej A. sp. z o. o.). Na podstawie umowy dzierżawy z dnia [...].02.2017r. (w aktach niniejszej sprawy) spółka wydzierżawiła przedmiotową działkę G.T., który uzyskał zgodę na jej dalsze poddzierżawienie (zob. dokument z dnia [...].01.2018 r. zawarty pomiędzy E.W. - ówczesną prezes zarządu w/w spółki, a G.T.). Analiza akt niniejszej sprawy prowadzi jednak do konkluzji, iż brak jest jakiegokolwiek dokumentu (umowa), który stanowiłby należący do E.K. tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości, co oznacza, że użytkował ją bezumownie. Co do działki o nr [...] uznano, że umowa dzierżawy z dnia [...].02.2017 r. zawarta z A sp. z o. o., dotycząca m.in. ww. działki nr [...], została G.T. wypowiedziana w dniu [...].06.2020 r. (dokument z dnia [...].06.2020r.,"wypowiedzenie umowy dzierżawy", którym spółka A. sp. z o. o. - w imieniu, której działał adwokat D.C. - wypowiedziała G.T. umowę dzierżawy zawartą w dniu [...].02.2017 r. w oparciu o regulację określoną w art. 704 Kodeksu Cywilnego). Natomiast potwierdzeniem doręczenia wypowiedzenia jest pismo zat. "odpowiedź na wypowiedzenie umowy dzierżawy" z [...] lipca 2020 r. podpisane przez adw. P.B. W ocenie organu odwoławczego, niezależnie od ustalonego okresu obowiązywania poddzierżawy, uległa ona automatycznie rozwiązaniu najpóźniej w momencie wygaśnięcia pierwotnej umowy dzierżawy. W konsekwencji także w tym przypadku uznano, że skarżący nie posiadał w 2021 r. tytułu prawnego do działki o nr [...]. Przechodząc do kwestii związanej z dysponowaniem przez E.K. tytułem prawnym do działek nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, iż tytuł ten Strona niniejszego postępowania wywodzi z umowy (w aktach sprawy) dzierżawy z dnia [...].09.2019 r. zawartej pomiędzy A.P., a E.K. Jednak zdaniem organu, A.P. na ten dzień nie dysponowała jakimkolwiek prawem umożliwiającym dysponowanie działkami nr [...], których właścicielami pozostawali E. i J.W. Wobec tego faktu umowę z dnia [...].09.2019 r. uznał za bezskuteczną. Zauważył, że w dniu [...].10.2018 r. A.P. zawarła przedwstępną umowę kupna - sprzedaży m.in. działek nr [...] z małżeństwem J. i E.W. (zob. akt notarialny rep. [...]). W § 8 ust. 1 przedmiotowego aktu notarialnego wskazano, iż strony zawrzą umowę przyrzeczoną sprzedaży do dnia [...].09.2019 r. Data ta została zmieniona następnie na dzień [...].12.2020 r. Ostatecznie jednak do podpisania umowy przyrzeczonej nigdy nie doszło albowiem obie strony odstąpiły od zawarcia umowy (datowane na dzień [...].06.2020 r. - kierowane do A.P. - odstąpienie od przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości z dnia [...].12.2018 r. na mocy § 2 ust. 4 tej umowy podpisane w imieniu E. i J.W. przez K.J. oraz oświadczenie z dnia [...].11.2020 r. A.P. kierowane E. i J.W. dotyczące odstąpienia od umowy sprzedaży nieruchomości zawartej w formie aktu notarialnego rep. [...] na podstawie § 10 ust. 2 umowy z dnia [...].10.2018 r. - w aktach sprawy). Odnosząc się do zarzutu odwołania, że działki [...] były objęte ważną umowa dzierżawy z [...].02.2017 r. stwierdził, że w aktach brak dowodu na to, że G.T. poddzierżawił działkę [...]. Poza tym, ww. umowa dzierżawy została zdaniem organu skutecznie wypowiedziana. Nie zgodził się ze stanowiskiem odwołującego, że A. sp. z o.o. nie może być uznana za właściciela działek. Z elektronicznej bazy ksiąg wieczystych bowiem wynika, że to właśnie ta spółka jest właścicielem ww. działek. W skardze do sądu administracyjnego wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji strona zarzuciła:

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 239)

Wskazać również trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] sierpnia 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR wydaną na rzecz E.K. w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021. Organy zgodnie uznały, że wykluczeniu z płatności na rok 2021 podlegają grunty rolne zlokalizowane na działkach o nr [...], z uwagi na to, że E.K. choć był posiadaczem ww. działek, użytkował je, to nie dysponował do nich tytułem prawnym na dzień [...] maja 2021 r., użytkując je bezumownie. Skarżący jest z kolei zdania, że na ww. moment posiadał tytuł prawny do działek jako ich poddzierżawca.

Wobec tak zakreślonego przedmiotu sporu wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2021 r., poz. 2114), płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli:

  1. został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, oraz;
  2. łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.

Jak stanowi natomiast art. 8 ust. 1 pkt 1-4 cyt. ustawy: jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa, płatności związane do powierzchni upraw i uzupełniająca płatność podstawowa, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:

  1. położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami";
  2. będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;
  3. o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;
  4. nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 608 z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1307/2013", z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności liczba uprawnień do płatności przydzielona rolnikowi jest równa liczbie kwalifikujących się hektarów, które rolnik ten deklaruje w swoim wniosku o przyznanie pomocy zgodnie z art. 72 ust. 1 akapit pierwszy lit. a) rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 i które są w jego dyspozycji w dniu określonym przez dane państwo członkowskie. Zatem zasadą jest, ze płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje posiadane grunty rolne. Związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas nieokreślony (por. wyrok NSA II GSK 228/07). Nie można tym samym otrzymać płatności za grunty rolne, których w roku objętym płatnością się nie posiada i nie prowadzi na nich działalności (upraw). Organy administracji rozpatrujące wnioski o przyznanie płatności oceniają zatem stan posiadania gruntów objętych takimi wnioskami z uwzględnieniem pojęcia posiadania zawartego w Kodeksie cywilnym. Analizując regulacje dotyczące wspierania dochodów rolników nie można jednak zapominać o celu wprowadzenia dopłat. Ideą płatności, co już wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądów administracyjnych jest dofinansowanie do produkcji rolnej i pomocy rolnikom rzeczywiście użytkującym posiadane grunty rolne. Istotne jest więc rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w dniu 31 maja roku, w którym jest składany wniosek (zob. np. wyroki NSA:

z 13 grudnia 2007 r., II GSK 260/07; z 11 stycznia 2007 r., II GSK 258/06; z 7 marca 2012 r., II GSK 87/11 - wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sytuacja natomiast wygląda nieco odmiennie wówczas, kiedy wnoszone zostają konkurencyjne wnioski o uzyskanie płatności przez różne podmioty.

W niniejszej sprawie, z całości zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że konkurencyjne wnioski wobec wniosku skarżącego mieli złożyć A. sp. z o.o. w odniesieniu do działek o nr [...] oraz A. sp. z o.o. w odniesieniu do działki [...]. Przy czym należy podkreślić, że o ile w przypadku wniosku spółki A. można mówić o wniosku właściciela, gdyż jako właściciel działki o nr [...] w księgach wieczystych – na co zwrócił uwagę organ I instancji – figuruje spółka A. sp. z o.o. (firma pod którą wnioskująca spółka pierwotnie działała), o tyle w przypadku spółki A., należy go rozpatrywać jako wniosek osoby trzeciej, jako, że w księdze wieczystej jako właściciele działki o nr [...] figurują E. i J.W, choć stanowisko organu odwoławczego co do prawa własności działki o nr [...] było zmienne, o czym w dalszej części. Podobnie jako wniosek osoby trzeciej zakwalifikować należało wniosek A. sp. z o.o. o dopłaty do działki o nr [...], która pozostawała własnością spółki A.. Rację należy zatem przyznać stronie skarżącej, że w odniesieniu do działek [...] wnioski złożyły podmioty trzecie. W takiej też sytuacji tj. w przypadku złożenia konkurencyjnych wniosków przez różne podmioty, Sąd podziela pogląd o możliwości zastosowania art. 24 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 oraz uwzględnienia jego wykładni dokonanej w wyroku TSUE z 17 grudnia 2020 r.

C-216/19 w którym Sąd ten stwierdził, że: "artykuł 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji" jedynie właściciela tych obszarów, w rozumieniu tego przepisu". A zatem, choć teza wyroku dotyczy sytuacji, gdy konkurencyjne wnioski złożyli właściciel oraz osoba trzecia, która nie legitymowała się tytułem prawnym do gruntu, to niemniej wyrok TSUE ma charakter pomocniczy również w sytuacji, gdy wnioski pochodzą od dwóch podmiotów trzecich. Należy zatem przyjąć, że w sytuacjach spornych, gdzie dwa podmioty występują o płatności do tego samego obszaru, warunkiem niejako dodatkowym przyznania płatności - oprócz tych fundamentalnych określonych w art. 7 i 8 ustawy o płatnościach, a więc przede wszystkim użytkowania tych gruntów - jest legitymowanie się tytułem prawnym do wskazanych we wniosku działek. Tym samym - w przypadku spraw spornych - aby uzyskać płatności spełnić należy oba warunki, tzn. użytkować grunty rolniczo i posiadać tytuł prawny (tak też WSA w Białymstoku w wyroku z 2.11.2022 r., sygn. akt I SA/Bk 386/22). Jak bowiem wynika z ww. wyroku TSUE w przypadku wykrycia dwóch lub więcej konkurencyjnych wniosków o płatności domniemanie prawdziwości wniosku zostaje podważone i organy zobowiązane są do prowadzenia szczegółowego postępowania (t. 39 i 40). W takiej dopiero więc sytuacji konieczne będzie odwołanie się do prawa rolnika do danego gruntu w aspekcie przyznania mu płatności. Zatem w przypadku błędu kontroli krzyżowej płatności będą przysługiwać temu rolnikowi, który użytkuje działkę oraz posiada do niej tytuł prawny. Słusznie w tym kontekście zauważa organ I instancji, że odmawia się przyznania płatności w sytuacjach, gdy: a/ rolnik, który użytkuje działkę nie posiada do niej tytułu prawnego b/ rolnik (posiadacz tytułu prawnego) zadeklarował działkę do płatności ale jej faktycznie nie użytkuje. Dokonując oceny poszczególnych warunków w rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu organy zasadnie przyjęły, że to E.K. w 2021 roku był posiadaczem i użytkownikiem spornych nieruchomości. Skarżący, w przeciwieństwie do pozostałych stron konfliktu krzyżowego, udokumentował bowiem fakt prowadzenia działalności rolniczej. Ze złożonych przez skarżącego wyjaśnień wynika rodzaj upraw, czy też wykonane zabiegi agrotechniczne. Wskazano też świadków na okoliczność użytkowania działek. Co więcej, skarżący przedłożył faktury dotyczące sprzedaży kukurydzy, przenżyta, przenicy, kupna środków ochrony roślin, oleju napędowego, usług rolniczych, czy też materiału siewnego. Okoliczności te w żaden sposób nie zostały podważone przez podmioty wnoszące konkurencyjne wnioski, a i one same nie przedstawiły żadnych dokumentów związanych z prowadzeniem działalności rolniczej w 2021 r. na spornych działkach. Główny spór w tej sytuacji dotyczył zatem tego, czy skarżący E.K. posiadał na dzień [...] maja 2021 r. tytuł prawny do działek które użytkował.

Z lektury zaskarżonej decyzji wynika, że E.K. miał dzierżawić grunty od G.T. oraz A.P. Zdaniem skarżącego, ponieważ działki o nr [...] nadal są objęte ważna umową dzierżawy z [...] lutego 2017 r. zawartą pomiędzy G.T. a A. sp. z o.o., to mogły stanowić przedmiot poddzierżawy na jego rzecz. Należy jednak zauważyć, że brak w aktach pisemnej umowy pomiędzy G.T. a E.K., której przedmiotem byłaby dzierżawa działki o nr [...]. Powyższe doprowadziło organ do konstatacji, że E.K. użytkował tę działkę bezumownie, jednak nie można wykluczyć, że umowa dotycząca tej działki została ustnie zawarta na tych samych warunkach co działka nr [...].

W aktach sprawy znajduje się natomiast umowa dzierżawy działki o nr [...] zawartej pomiędzy E.K. a G.T. w dniu [...] września 2019 r. Zdaniem organu jednak, umowa ta uległa automatycznemu rozwiązaniu na skutek wypowiedzenia pismami z [...] czerwca 2020 r. umowy dzierżawy z [...] lutego 2017 r. zawartej pomiędzy A. sp. z o.o. a G.T. Należy w tym miejscu zauważyć, że aktach sprawy znajdują się dwa pisma datowane na dzień [...] czerwca 2020 r. zatytułowane "wypowiedzenie umowy dzierżawy". Pierwsze, podpisane przez adwokata D.C., a skierowane do G.T. o treści: "Niniejszym, działając w imieniu A. sp. z o.o., wypowiadam Panu umowę dzierżawy nieruchomości zawartą dnia [...] lutego 2017 roku na podstawie art. 704 Kodeksu cywilnego". Z kolei drugie sygnowane podpisane przez K.J. o treści: "Niniejszym, działając w imieniu A.. sp. z o.o., wypowiadam Panu umowę dzierżawy nieruchomości zawartą dnia [...] lutego 2017 roku na podstawie § 7 ust. 1a przedmiotowej umowy w związku z zawartą przedwstępną umową sprzedaży przedmiotu dzierżawy". Z powyższego wynika, że wydzierżawiający powołał się na dwie podstawy wypowiedzenia tj. art. 704 K.c. oraz § 7 ust. 1a umowy dzierżawy z [...] lutego 2017 r. Co do pierwszej z nich należy dostrzec, że z przywołanego art. 704 K.c. wynika, że w braku odmiennej umowy dzierżawę gruntu rolnego można wypowiedzieć na jeden rok naprzód na koniec roku dzierżawnego, inną zaś dzierżawę na sześć miesięcy naprzód przed upływem roku dzierżawnego. W piśmiennictwie zwraca się uwagę, że terminy ustawowe wypowiedzenia odnoszą się do umów dzierżawy zawartych na czas nieoznaczony (zob. Z. Radwański (w:) System prawa cywilnego,

  1. III, cz. 2, s. 371–372). Tymczasem w niniejszej sprawie niewątpliwe jest, że umowa dzierżawy została zawarta na czas oznaczony tj. zgodnie z aneksem z [...] stycznia 2019 r. do dnia [...] września 2022 r. Tym samym wypowiedzenie umowy dzierżawy z [...] lutego 2017 r., jako umowy zawartej na czas oznaczony, nie mogło się dokonać w trybie art. 704 K.c. Gdyby nawet zresztą tak przyjąć, to owo wypowiedzenie dokonane w czerwcu 2020 r. oznaczałoby, że umowa dzierżawy gruntu rolnego będzie obowiązywać do czerwca 2021 r., a co potwierdzałoby tytuł prawny G.T. do gruntu na dzień [...] maja 2021 r. Do wypowiedzenia natomiast umów dzierżawy zawartych na czas oznaczony, należy stosować, zgodnie z art. 694 K.c. odpowiednio przepisy o najmie. Z kolei w myśl art. 673 § 3 K.c. umowę najmu zawartą na czas oznaczony można wypowiedzieć w wypadkach określonych w umowie. Wypowiedzenie umowy dzierżawy, zawartej na czas oznaczony, dopuszczalne jest w wypadkach określonych w tej umowie (tak SN w uchwale z dnia 21 grudnia 2007 r., III CZP 74/07, OSNC 2008, nr 9, poz. 95). Z treści wypowiedzenia podpisanego przez K.J. wynika, że spełnił się warunek wynikający z §7ust. 1a umowy dzierżawy w związku z zawartą przedwstępną umową sprzedaży przedmiotu dzierżawy. Należy więc zauważyć, że § 7 ust. 1a został dodany do umowy dzierżawy aneksem z [...] stycznia 2019 r. i wynika z niego, że "Wydzierżawiająca może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia również wówczas, jeżeli zawrze z osobą trzecią (nabywcą) umowę sprzedaży przedmiotu dzierżawy, w tym umowę przedwstępną, warunkową lub zobowiązującą (...)". Przy czym w aktach brak owej przedwstępnej umowy sprzedaży przedmiotu dzierżawy, do której A. się odwołuje. Organ nie podejmował również żadnych prób wyjaśnienia tej kwestii, choćby poprzez wezwanie o jej nadesłanie celem uzyskania potwierdzenia co spełnienia warunku zapisu §7ust. 1a umowy dzierżawy, tym bardziej, że w piśmie z [...] lipca 2020 r. skierowanym do spółki a przedłożonym również w organie, pełnomocnik G.T. zwrócił się o wykazanie okoliczności mającej uzasadniać skorzystanie z zapisu §7 ust. 1a tj. wykazania podstaw do wypowiedzenia dzierżawy, a więc przywołana okoliczność nie była oczywista. Nie można również nie zauważyć, że z pisma z [...] czerwca 2020 r. nie wynika, która/które konkretnie nieruchomości miały stać się przedmiotem przedwstępnej umowy sprzedaży, wszak przedmiotem umowy dzierżawy z [...] lutego 2017 r. było wiele nieruchomości rolnych. Organ pominął tę okoliczność zakładając z góry, że sam fakt doręczenia pisma z [...] czerwca 2020r. doprowadził do wypowiedzenia umowy. Podkreślenia wymaga również, że w piśmie [...] marca 2022 r. A. sp. o.o. skierowanym do organu, podaje z kolei, że działki będące przedmiotem dzierżawy z G.T., zostały skutecznie wypowiedziane ze względu na brak opłaconych podatków od nieruchomości.

A zatem w piśmie tym spółka prezentuje odmienne przyczyny wypowiedzenia. Pomimo powyższego, organ nie podjął próby wyjaśnienia podnoszonej przez spółkę a budzącej wątpliwości kwestii wypowiedzenia umowy dzierżawy, zakładając z góry, że do skutecznego wypowiedzenia umowy dzierżawy doszło. Przy czym nie ulega zarazem wątpliwości, że to, czy doszło do wypowiedzenia czy też nie, ma ostatecznie kluczowe znaczenie w kontekście prawa do dopłat, a zatem od dokonania podstawowych wyjaśnień w tym zakresie, organ nie powinien się uchylać.

W tej też sytuacji, Sąd nie podziela stanowiska organu, który skuteczność wypowiedzenia dzierżawy łączy jedynie z ustaleniem, czy G.T. otrzymał pisma z [...] czerwca 2020 r. Oparcie decyzji na stwierdzeniu, że "G.T. był w pełni świadomy woli podmiotu wydzierżawiającego mu działkę ukierunkowanej na chęć odstąpienia od zawartej w dniu [...] lutego 2017 r. umowy dzierżawy" (k. 25 decyzji organu odwoławczego), jest w ocenie Sądu niewystarczające w świetle powyżej wskazanych okoliczności oraz mając na uwadze to, że E.K. przedłożył zawartą z G.T. umowę dzierżawy spornych gruntów rolnych. Wyjaśnienie powyższej kwestii jest ważne również z tego powodu, że w przypadku przesądzenia o braku tytułu prawnego E.K., zaistniałby tożsamy stan faktyczny jak opisany w wyroku TSUE w sprawie C-216/19 tj. gdy wniosek składa właściciel oraz osoba trzecia wykorzystująca grunty bez prawa ich użytkowania. Skarżący odwołując się do przedwstępnej umowy sprzedaży z [...] października 2018 r. zawartej pomiędzy J. i E.W. a A.P., zarzucił w skardze, że błędne jest stanowisko organu, że w dniu zawarcia umowy dzierżawy z E.K. tj. [...] września 2019 r., A.P. nie posiadała tytułu prawnego do działek o nr [...]. Odnosząc się do powyższego, należy jedynie zasygnalizować, że organ odwoławczy zmiennie w swej decyzji podawał, kto jest właścicielem działki o nr [...]. Raz bowiem twierdził na str. 30 decyzji, że formalnym właścicielem działek o nr [...] jest A. sp. z o.o. (aktualnie A. sp. z o.o.), zaś działki nr [...] E. i J.W., by następnie stwierdzić, na stronie 31 tej decyzji, że E. i J.W. pozostawali właścicielami dwóch działek o nr [...]. Kwestia ta powinna być przez organ w uzasadnieniu decyzji jednoznacznie przedstawiana, bo o ile nie doszło do zmian w sferze prawa własności, to choćby z przedwstępnej umowy sprzedaży z [...].10.2018 r. wynika, że to E. i J.W. wskazani są jako właściciele działki o nr [...].

Idąc dalej, należy zauważyć, że w piśmie z dnia [...] grudnia 2021 r. A.C. – prezes zarządu A. sp. z o.o. wskazała, że działki do końca żniw 2020 r. były objęte przedmiotem umowy dzierżawy oraz umowy przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości odpowiednio z G.T. oraz A.P. Jest bezsporne przy tym, że do zawarcia umowy przyrzeczonej nie doszło. Sąd nie podziela przy tym stanowiska skarżącego, który swoje prawo obligacyjne do działek wywodzi z faktu podpisania umowy przedwstępnej pomiędzy małżonkami W. a A.P. Z decyzji organu odwoławczego wynika jednak cyt.: "Odnosząc się do natomiast do zarzutu, iż błędne jest stanowisko organu odnoszące się do tego, iż umowa przedwstępna łącząca Panią A.P. z E. i J.W., organ odwoławczy wskazuje, iż kwestia ta została już opisana w uzasadnieniu niniejszej decyzji gdzie wskazano powody, dla których organy ARiMR uznały, iż umowa dzierżawy łącząca w/w osoby uznana została za bezskuteczną" (k. 31 decyzji organu odwoławczego). Co więcej, w odpowiedzi na wezwanie organu, G.T. przekazał do biura powiatowego ARiMR oświadczenie J.W. dotyczące odstąpienia od naliczania czynszu dzierżawnego w związku z zawarciem przedwstępnej umowy sprzedaży gruntów, do dnia zawarcia umowy ostatecznej, co wskazuje, że w tym okresie grunty te były objęte również umową dzierżawy. W świetle powyższego nie można wykluczyć, że pomiędzy A.P. a E. i J.W., oprócz przedwstępnej umowy sprzedaży, doszło również do zawarcia umowy dzierżawy, przy czym organy nie odnoszą się do tej kwestii. Precyzyjne ustalenia w tym zakresie są natomiast o tyle istotne, że ewentualne istnienie umowy dzierżawy pomiędzy A.P. a E. i J.W., mogłoby świadczyć o prawie A.P.

do zawarcia umowy z E.K., a w konsekwencji o tytule prawnym tego ostatniego. Organ nie podjął próby wyjaśnienia tej okoliczności, nie zażądał wyjaśnień co do istnienia takiej umowy oraz jej treści.

Oczywiście Sąd ma na uwadze, że przepisy ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wskazują na pewne odstępstwa, w zakresie prowadzenia postępowania o przyznanie płatności, w stosunku do regulacji wynikających z Kpa. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 2 cyt. ustawy w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności;

  1. jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
  2. udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
  3. zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 k.p.a. nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 3 ust. 3 ww. ustawy o płatnościach). Jednak w świetle powyższego należy podkreślić, że o ile to wnioskodawca ma wykazać podstawy uzasadniające przyznanie pomocy, to beneficjent nie ma obowiązku wykazywać okoliczności świadczących o tym, że pomoc mu nie przysługuje, bądź że udzielono ją nienależnie (vide: wyrok NSA z 16 września 2022 r., I GSK 2869/18). Ponadto z art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach wynika, że organy stoją na straży praworządności i zasadę tę należy powiązać z zasadą z art. 8 Kpa, tj. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji, która nakazuje szczególnie starannie uzasadniać te decyzje, w których obywatelowi odmawia się zadośćuczynienia jego żądaniom, bowiem "obywatel ma być przekonany a nie pokonany" (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 824/14, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Wr 474/19; wyrok WSA w Szczecinie z 28 stycznia 2021 r., I SA/Sz 856/20). W związku z powyższym, skoro E.K. wraz z wnioskiem o dopłaty przedłożył umowy dzierżawy gruntów rolnych zawarte z G.T. oraz A.P., co stoi w opozycji do stanowiska prezentowanego przez konkurencyjnych wnioskodawców, to rolą organów było dokonanie jednoznacznych ustaleń w zakresie tytułu prawnego do spornych nieruchomości, skoro też tej przesłance przyznały walor rozstrzygający. Należy również mieć na uwadze, że organy prowadzące postępowanie w przedmiocie płatności, opierając rozstrzygnięcie o ustalenia poczynione w wyniku kontroli, które są kwestionowane, są zobowiązane (jednoznacznie i to w sposób niebudzący wątpliwości) wyjaśnić rolnikowi w sposób jasny, precyzyjny i zrozumiały powody, dla których wydał decyzję, określonej treści. Obowiązek ten wynika z treści art. 107 § 3 Kpa (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2015 r., sygn. II akt GSK 2351/13). Konkluzja organu o bezumownym korzystaniu z gruntów jest w ocenie Sądu w niniejszej sprawie przedwczesna w świetle poczynionych powyżej uwag. Oznacza to, że zapadła decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania tj. zasady przekonywania (art. 11 Kpa) oraz prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 Kpa) oraz art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Wskazania, co do dalszego postępowania, które organ winien uwzględnić przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wynikają z poczynionych wyżej rozważań. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.

Źródło: CBOSA (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) ↗, pobrane 4.10.2026. Treść dosłownie; przetworzyliśmy: podział na sekcje, układ według wzoru orzeczenia (metryka, punkty sentencji, nagłówki ze zdań sądu), linki do przepisów, wyróżnienia i zakrycie numerów PESEL, dowodów, paszportów i rachunków, których anonimizacja u wydawcy nie objęła. Wiążący jest tekst u wydawcy. Dane osobowe w dokumencie albo błąd? Napisz: zgłoś błąd; dane osobowe zakryjemy w ciągu 7 dni.

Zapytaj o swoją sytuację

5 wyjaśnień za darmo. Logowanie przez Google albo e-mail, bez hasła i bez karty.