Uzasadnienie
M. sp. z o.o. (dalej jako: Strona, Skarżąca, Spółka), wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako: Organ, SKO) z [...] listopada 2020 r. (oznaczonym jako wydane [...] listopada 2020 r.) nr [...] stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji z [...] lutego 2020 r. nr [...] odmawiającej uchylenia w postępowaniu wznowieniowym decyzji SKO z [...] października 2017 r. [...].
Uzasadniając zaskarżone postanowienie Organ wskazał, że 1 października 2020 r. Spółka złożyła odwołanie od decyzji SKO z dnia [...] lutego 2020 r.
Zgodnie z Urzędowym Poświadczeniem Doręczenia - decyzja z dnia [...] lutego 2020 r. została odebrana przez pełnomocnika Spółki w dniu 14 kwietnia 2020 r., albowiem dopiero w kwietniu 2020 r. technicznie ta decyzja mogła być przekazana stronie za pomocą środków elektronicznych. Skuteczne uznanie za doręczoną ww. decyzji z dniem 14 kwietnia 2020 r. znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym - urzędowym poświadczeniu doręczenia. Ze znajdującego się w aktach sprawy dokumentu UPD wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu 09 kwietnia 2020 r. udostępniło adresatowi Pełnomocnikowi strony przez system teleinformatyczny poświadczenie doręczenia wydanej decyzji celem umożliwienia podpisania tego poświadczenia.
Jednocześnie jak wynika z UPD doszło do doręczenia w trybie art. 152a O.p. albowiem w poz. - Dane poświadczenia, odnotowana jest informacja - Data odbioru: 14 kwietnia 2020 r. Oznacza to, że właśnie ten dzień wyznaczał początek 14 dniowego terminu do wniesienia odwołania, który upływał 28 kwietnia 2020 r. Tymczasem odwołanie nadano w dniu 01 października 2020 r.
Wobec tego skład orzekający SKO stwierdził, że uchybiono terminowi do wniesienia odwołania.
W skardze na powyższe postanowienie pełnomocnik Spółki zarzucił:
- 1. Wydanie go z rażącą obrazą art. 18 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570) – zwanej dalej ustawą o SKO, w szczególności poprzez ukształtowanie składu Kolegium orzekającego w niniejszej sprawie w sposób sprzeczny z ust. 2 art. 18 tej ustawy.
- 2. Wydanie go z naruszeniem art. 17 ustawy o SKO, tj. w trybie obiegowym poza posiedzeniem niejawnym, na którym rozpoznawano sprawę.
- 3. Obrazę art. 130 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2020 r., poz. 1325) – zwanej dalej "O.p." poprzez nie wyłączenie od udziału w postępowaniu członków kolegium biorących udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, w szczególności zaś nie wyłączenie od załatwienia sprawy Roberta Gwidona Makarewicza.
Z uwagi na powyższe wniósł min. o:
- - o stwierdzenie jego nieważności ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości
- - o przeprowadzenie następujących dowodów z dokumentów:
- • Regulaminu Organizacyjnego Samorządowego Kolegium Odwoławczego na okoliczność wykazania regulaminowych zasad wyznaczania składów orzekających Kolegium;
- • aktów organów Kolegium wyznaczających skład osobowy w niniejszej sprawie, tj. dokumenty na podstawie których w niniejszej sprawie orzekało Kolegium w składzie:
Robert Gwidon Makarowicz, Magdalena Kucharska i Iwona Inerowicz na okoliczność wykazania, że skład osobowy Kolegium w niniejszej sprawie został wyznaczony bez podstawy prawnej oraz niezgodnie z treścią art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych;
- • protokołu posiedzenia niejawnego w toku niniejszej sprawy z dnia [...] listopada 2020 roku oraz ewentualnie protokołu z posiedzenia niejawnego z dnia [...] listopada 2020 roku o ile w tym dniu odbyto posiedzenie na którym wydano zaskarżony akt na okoliczność wykazania, że zaskarżone postanowienie wydano w trybie obiegowym wbrew treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych;
- • postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 roku (błędnie oznaczonego przez organ dniem [...] października 2020 roku) znak [...] w przedmiocie odmowy wydania z akt sprawy protokołów z posiedzeń niejawnych SKO oraz dokumentów w przedmiocie kształtowania składów orzekających Kolegium.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał ponadto, że w sprawie nie są prowadzone akta elektroniczne lecz tradycyjne albowiem postępowania zarówno główne jak i w zakresie wznowienia postępowania toczą się w oparciu o akta pisemne – papierowe w tym sporządzone jeszcze przed organem I instancji a jedynie komunikacja między SKO a stroną następuje przy użyciu środków komunikacji elektronicznej co powoduje konieczność sporządzania dokumentów elektronicznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna jednak nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie.
Przedmiotowa sprawa na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z treścią powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).
Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei stosownie do art. 134 § P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy interpretacji podatkowych i który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.
Odnosząc się do wniosku Skarżącej o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów stwierdzić należy, że stosownie do art. 106 § 3 P.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Wnioskowane przez pełnomocnika strony skarżącej dowody są znane Sądowi z urzędu (Regulamin organizacyjny SKO) lub jak wskazano w dalszej części uzasadnienia nie są niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości.
Na wstępie należy odnieść się do kwestii daty wydania zaskarżonego postanowienia. Zdaniem organu postanowienie wydano w dniu [...] listopada 2020 r. natomiast 13 listopada 2020 r. postanowienie to wysłano pełnomocnikowi. Pełnomocnik Skarżącej twierdzi natomiast, że zaskarżone postanowienie – wbrew oznaczeniu w jego treści – zostało wydane [...] listopada 2020 r.
W ocenie Sądu z akt postępowania wynika, że w sprawie wydano dwa postanowienia nr [...] stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Pierwsze, w postaci papierowej, wydano [...] listopada 2020 r. (postanowienie to nadesłano na wezwanie Sądu w dniu 23 marca 2021 r.). Drugie, w postaci elektronicznej, wydano [...] listopada 2020 r. i błędnie oznaczono datą [...] listopada 2020 r. (postanowienie znajduje się w aktach administracyjnych nadesłanych w formie elektronicznej plik "dok_4.pdf").
Zaznaczyć należy, że doręczone zostało jedynie drugie z nich.
Postanowienie w postaci papierowej, datowane na [...] listopada 2020 r. i opatrzone podpisami fizycznymi, wobec jego niedoręczenia, organu nie wiązało (art. 212 w zw. z art. 219 O.p.).
Datą wydania postanowienia podpisanego elektronicznie jest natomiast nie data jaką wskazano w jego treści, lecz data opatrzenia go chronologicznie ostatnim z podpisów członków składu orzekającego, czyli dzień [...] listopada 2020 r. (por. wyrok SN z dnia 2 października 2002 r. III RN 149/01 OSNP 2003, nr 16, poz. 371).
W tym miejscu należy podkreślić, że przepisy Ordynacji podatkowej w brzmieniu, które miało zastosowanie w kontrolowanym postępowaniu, nie przewidywały doręczania decyzji i postanowień w formie odpisów. Oznacza to, że organ był zobowiązany doręczyć oryginał rozstrzygnięcia. W sytuacji zatem, w której strona postępowania spełniła jeden z warunków, o których mowa w art. 144a § 1 O.p. organ, aby sprostać wspomnianemu obowiązkowi, zobligowany był do wydania rozstrzygnięcie w postaci elektronicznej. Tak tylko mógł doręczyć oryginał decyzji za pomocą środków komunikacji elektronicznej.
Jeżeli w postępowaniu uczestniczyłaby również strona, która nie wnosiła o doręczanie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub nie wyraziła zgody na doręczanie pism w taki sposób, doręczenie jej nastąpiłoby w formie, o której mowa w art. 144b O.p. tj. wydruku pisma wydanego w formie elektronicznej.
Raz jeszcze należy podkreślić, że wspomniana ustawa nie przewiduje odwrotnej procedury doręczenia, tj. zamiany rozstrzygnięcia wydanego w formie papierowej do jego elektronicznego odpisu.
Z tych przyczyn, jak już wskazano, zaskarżone i skutecznie doręczone postanowienie wydano [...] listopada 2020 r. Zostało ono bowiem w tym dniu podpisane i nie może zostać uznane za swoistego rodzaju "odpis" sporządzony wyłącznie w celu sprostania obowiązkowi doręczenia rozstrzygnięcia w postaci elektronicznej.
Pomimo powyższych uwag na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 17 ustawy o SKO. W ocenie Sądu nawet ewentualne uchybienie procedurze wyznaczenia posiedzenia czy też sporządzenia protokołu (mogące wynikać dowodów, o przeprowadzenie których wnioskowała Skarżąca) pozostają bez wpływu na wynik sprawy. Zaskarżone postanowienie zawiera wszystkie wymagane art. 217 O.p. elementy, w tym podpisy osób upoważnionych, tj. wszystkich członków składu orzekającego (art. 17 ust. 5 ustawy o SKO). Ten ostatni element w połączeniu z treścią rozstrzygnięcia wskazuje, że jego wydanie poprzedzone było niejawną naradą składu orzekającego, która objęła dyskusję oraz głosowanie nad orzeczeniem i zasadniczymi motywami rozstrzygnięcia (art. 17 ust. 2 ustawy o SKO). Złożenie podpisów pod postanowieniem oznacza bowiem, że członkowie kolegium zaakceptowali zarówno treść rozstrzygnięcia jak i jego uzasadnienie, tj. motywy jakimi kierował się organ stwierdzając uchybienie terminowi.
Za niezasadny należy również uznać zarzut naruszenia art. 18 ust. 2 ustawy o SKO. Zgodnie z tym przepisem zasady wyznaczania składów orzekających określa regulamin, o którym mowa w art. 12 ust. 3 pkt 1.
Z kolei w Regulaminie organizacyjnym Samorządowego Kolegium Odwoławczego, udostępnionym na podstawie art. 8 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2176) na stronie internetowej SKO, w § 21 wskazano, że Prezes lub Wiceprezes Kolegium po zakwalifikowaniu sprawy do odpowiedniej kategorii przekazuje sprawę członkowi etatowemu, który przewodniczyć będzie składowi orzekającemu (ust. 1), Przewodniczący składu orzekającego po wstępnym zbadaniu sprawy może zarządzić wykonanie czynności przygotowawczych przez biuro Kolegium bądź uzupełnienie materiału dowodowego, ustala termin rozprawy lub posiedzenia i przekazuje sprawę członkowi sprawozdawcy (ust. 2).
Natomiast § 23 ust. 3 stanowi, że Prezes Kolegium wyznacza etatowych członków Kolegium uprawnionych do przewodniczenia składom orzekającym wraz z określeniem dni i sali rozpraw będących do ich dyspozycji. Z kolei zgodnie z § 12 Regulaminu Prezes Kolegium kieruje pracami Kolegium, sprawując jednocześnie nadzór nad działalnością Kolegium i w tym zakresie wykonuje czynności wymienione w ustawie, a zwłaszcza: [...] 2. rozdziela prace między członków Kolegium i pracowników Biura.
Zgodnie zatem z przepisami ustawy o SKO zasady wyznaczania składów orzekających określa regulamin uchwalony przez zgromadzenie ogólne kolegium (art. 18 ust. 2 i art. 12 ust. 3 pkt 1 ustawy o SKO). Stosownie do zapisów Regulaminu Prezes Kolegium posiada uprawnienie do: przekazania sprawy członkowi etatowemu, który przewodniczyć będzie składowi orzekającemu (§ 21 ust. 1 Regulaminu), wyznaczenia przewodniczącego składu orzekającego (§ 23 ust. 2 Regulaminu) oraz do rozdziału prac pomiędzy członków kolegium (§12 Regulaminu). W ocenie Sądu ten ostatni przepis uprawnia Prezesa Kolegium do ustalenia pozostałych, poza przewodniczącym, członków składu orzekającego.
Z uwagi na powyższe uznać należy, że skład orzekający w kontrolowanym postępowaniu został wyznaczony zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o SKO.
Przyczyną uchylenia zaskarżonego postanowienia było naruszenie przez SKO art. 130 § 1 pkt 6 O.p.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w składzie:
Robert Gwidon Makarowicz, Magdalena Kucharska oraz Iwona Inerowicz. Postanowienie to stwierdziło uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji odmawiającej uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji SKO z dnia [...] października 2017 r. nr [...]. W wydaniu tej decyzji również brał udział Robert Gwidon Makarowicz. Okoliczność ta jest bezsporna.
Stosownie do art. 130 § pkt 6 O.p. funkcjonariusz Służby Celno-Skarbowej, zwany dalej "funkcjonariuszem", pracownik urzędu gminy (miasta), starostwa, urzędu marszałkowskiego, izby administracji skarbowej, Krajowej Informacji Skarbowej, urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz członek samorządowego kolegium odwoławczego podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego, w których brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że istotą instytucji wznowienia postępowania jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która została zakończona decyzją ostateczną, w sytuacji gdy zaistniały określone w Ordynacji podatkowej podstawy wznowienia postępowania. Zatem udział w wydaniu decyzji ostatecznej w postępowaniu zwykłym uniemożliwia udział członka składu Kolegium w postępowaniu wszczętym skutecznie złożonym wnioskiem o wznowienie postępowania podatkowego zakończonego tą decyzją i tym samym udział w wydawaniu rozstrzygnięć, także dotyczących kwestii wpadkowych (incydentalnych), podejmowanych we wznowionym postępowaniu (wyrok NSA z 29 listopada 2019 r. sygn. akt II FSK 1382/19, orzeczenia.nsa.gov.pl). Za takim traktowaniem wniosku o wznowienie postępowania na potrzeby art. 130 § 1 pkt 6 O.p. przemawia konieczność zapewnienia stronie obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy.
Przemawia za tym sprawiedliwość proceduralna związana z bezstronnością w rozpatrywaniu sprawy. To właśnie wyeliminowaniu wszelkich zastrzeżeń co do bezstronności i obiektywizmu przy rozpatrywaniu danej sprawy służy możliwość wyłączenia pracownika od udziału w tej sprawie. Stanowisko, że zawarte w art. 130 § 1 pkt 6 O.p. określenie "brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" dotyczy nie tylko orzekania w postępowaniu instancyjnym, a zatem w relacji organ pierwszej instancji - organ odwoławczy, ale także w relacji: postępowanie zwykłe - postępowania nadzwyczajne, zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznej (wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji), zostało zawarte w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych obu instancji, a linia orzecznicza w tym zakresie jest już w zasadzie jednolita (np. wyroki: z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt I FSK 1133/14; z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. akt II GSK 1569/14; z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt I FSK 1965/14; z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 2078/14; z dnia 4 lipca 2017 r., sygn. akt II FSK 506/17, z dnia 8 lutego 2018 r., I FSK 525/16; WSA w Gliwicach z dnia 24 kwietnia 2019 r., I SA/Gl 93/19).
Celem regulacji przewidzianej w art. 130 § 1 pkt 6 O.p. było uniknięcie sytuacji, gdy treść rozstrzygnięcia decyzji, wydanej przez członka organu kolegialnego, mogłaby być zdeterminowana wcześniejszym doświadczeniem tej osoby wynikającym z dotychczasowego udziału w postępowaniu administracyjnym. Omawiany przepis należy interpretować w ten sposób by usunąć wszelkie obawy, że ocena nie będzie obiektywna (por. wyroki NSA: z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt I FSK 1133/14; z dnia 23 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 63/11).
Zaskarżonym postanowieniem stwierdzono uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji, którą odmówiono uchylenia decyzji dotychczasowej. Nie ulega zatem wątpliwości, że postanowienie to miało wpływ zarówno na wydaną po wznowieniu postępowania decyzję z [...] lutego 2020 r. (bezpośrednio) jak i na decyzję ostateczną z [...] października 2017 r. (pośrednio). Zadecydowało bowiem o braku możliwości dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy zmierzającej do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznej.
Uznać zatem należy, że skład SKO wydający postanowienie z [...] listopada 2020 r. naruszał art. 130 § 1 pkt 6 O.p. i równocześnie naruszenie to, z uwagi na opisany wyżej charakter, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponieważ wbrew treści ww. przepisu nie wyłączono od załatwienia sprawy członka organu, który brał udział w wydaniu decyzji ostatecznej, za przedwczesne należy uznać badanie w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia, do czego Sąd byłby zobowiązany na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a. Dopiero prawidłowo ukształtowany skład SKO, dokona wstępnych ustaleń, czy nie zachodzą powody wyłączające możliwość załatwienia sprawy co do istoty - stosownie do art. 228 O.p.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.
O zwrocie stronie skarżącej kwoty 100 zł nadpłaconego wpisu orzeczono na podstawie art. 225 P.p.s.a. Strona skarżąca uiściła bowiem wpis w wysokości 200 zł, tymczasem stosownie bowiem do § 2 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021. r poz. 535) wpis od skargi na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym wynosi 100 zł.