Uzasadnienie
M.M. złożył skargę na wymienioną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Następnie na urzędowym formularzu PPF złożył wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi.
Uzasadniając swój wniosek wskazał m.in., że nie prowadzi już działalności gospodarczej, a z uwagi na decyzje organów skarbowych odmawiające jego spółce zwrotu podatku VAT stał się całkowicie niewypłacalny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł ani innego majątku.
Zamieszkuje wraz z dwiema niepełnoletnimi córkami i żoną w stanowiącym jej własność domu jednorodzinnym o wartości 535.000 zł (obciążonym hipoteką w kwocie 310.000 zł). W stosunku do wnioskodawcy toczą się liczne postępowania egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych.
Na dochody wspólnego gospodarstwa domowego składa się emerytura skarżącego w wysokości 689,90 zł netto, wynagrodzenie w wysokości 195 zł oraz wynagrodzenie jego małżonki w wysokości 3.726,60 zł. Wszystkie wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego i kosztami kredytu hipotecznego ponosi żona skarżącego.
W oświadczeniu nadesłanym w sprawie I SA/Go 143/17, małżonkowie M. określili swoje bieżące wydatki miesięczne na łączną kwotę około 1.554 zł (gaz, prąd, abonamenty telefoniczne, telewizja, odpady komunalne, Internet, woda, zajęcia karate córek). Oświadczyli nadto, że korzystają z samochodu [...] rok produkcji 2014. Miesięczny koszt jego utrzymania (umowa leasingu) wynosi około 1.400zł.
Z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego za okres od [...] września do [...] grudnia 2017 r. wynika nieco odmienna sytuacja finansowa rodziny skarżącego. Na konto skarżącego miesięczne wpływa: świadczenie wychowawcze z programu [...], wynagrodzenie wypłacone przez Szkołę Podstawową nr [...] w kwocie 1028,96, wynagrodzenie wypłacane przez Gimnazjum w [...] w kwocie 2112,16, kwota 1858,66 wypłacana K.M. przez Wojskowe Biuro Emerytalne, emerytura M.M. w wysokości 689,30 zł, kwota 585,38 wypłacona przez Szkołę Podstawową nr [...]. Dodatkowo [...] listopada, [...] grudnia oraz [...] grudnia 2017 r. na konto skarżącego wpłynęły kwoty odpowiednio 380,65 zł, 443 zł oraz 406 zł.
Oznacza to, że średni miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wyniósł 7.184,34 zł.
Dochód ten pokrywa nie tylko wydatki wskazane w oświadczeniu złożonym w sprawie I SA/Go 143/17 (utrzymanie - około 1600 zł, raty leasingu – 1309 zł) ale także służy spłacie rat trzech kredytów bankowych w łącznej wysokości około 3.700 zł oraz odsetek z tytułu ujemnego salda bankowego w wysokości około 400 zł.
Skarżący ubiega się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi, ustalonego w niniejszej sprawie na kwotę 2.182 zł
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym dla osoby fizycznej może zostać przyznane gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wskazać należy, że sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Jeżeli w małżeństwie skarżącego nie orzeczono separacji bądź rozwodu, uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji obrazującej dochody jego małżonki. W świetle orzecznictwa NSA przyjmuje się, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) – zwanej dalej "K.r.o.", małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych.
Dlatego w niniejszej sprawie możliwość poniesienia przez skarżącego kosztu postępowania w postaci wpisu od skargi musi zostać oceniona w powiązaniu z sytuacją majątkową jego małżonki, a zatem całego gospodarstwa domowego skarżącego.
Z nadesłanych wyciągów bankowych wynika, że pomimo wysokich wpłat, (powyżej 7.000 zł miesięcznie) stan konta skarżącego, z którego opłacane są m.in. raty kredytów i leasingu oraz opłaty za telefon czy energię elektryczną, oscyluje w granicach dopuszczalnego salda debetowego (50.000 zł), co generuje konieczność uiszczania co miesiąc wysokich odsetek.
Zauważyć jednak należy, że ze środków zgromadzonych na wspomnianym koncie nie dokonano w ogóle zakupów żywności, odzieży, paliwa czy innych płatnych kartą płatniczą produktów lub usług niezbędnych dla utrzymania koniecznego. Z konta nie dokonano także żadnych wypłat gotówkowych. Na konto to wpływają jednak wszystkie wskazane przez wnioskodawcę dochody.
Prowadzi to do wniosku, że skarżący lub jego żona dysponują niewykazanymi w formularzu PPF środkami pieniężnymi, zgromadzonymi w gotówce lub na koncie bankowym. Przy okazji zauważyć należy, że z uzasadnienia postanowienia z 16 maja 2017 r. sygn. akt sprawy I SA/Go 143/17 wynika, że żona skarżącego posiada rachunek bankowy w [...]. Wyciąg z tego rachunku, mimo wezwania, nie został przedłożony.
Okoliczność finansowania wydatków niezbędnych dla utrzymania skarżącego i jego rodziny ze źródeł innych niż ujawnione w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, uniemożliwia uznanie, że skarżący spełnia przesłankę wskazaną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Niedopuszczalne jest bowiem przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym osobie, która zataja informacje niezbędne dla oceny jej sytuacji majątkowej.
Niezależnie od powyższego podkreślić należy, że duża część miesięcznych wydatków rodziny skarżącego przeznaczana jest na zobowiązania cywilnoprawne, tj. raty leasingu i trzech kredytów - w kwocie przekraczającej 5.000 zł.
Obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, jednakże okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W judykaturze stwierdza się, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (wyrok NSA z 3 czerwca 2013 r., II FZ 281/13, LEX nr 1320634, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II FZ 158/13, LEX nr 1310045). Na marginesie należy również zauważyć, że zamiana składników majątku w postaci samochodu oraz nieruchomości, będącej własnością żony skarżącego, na mniej wartościowe, odbyłaby się bez uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny, a z pewnością poprawiłaby ich zdolności finansowe.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.