Uzasadnienie
Do skargi kasacyjnej skarżący dołączył wniosek o zwolnienie od wpisu od tego środka zaskarżenia. W uzasadnieniu wniosku oraz oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym stwierdził, że jest współwłaścicielem w 1/3 części nieruchomości. Jest żonaty i wraz z żoną mieszka oraz prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Oboje małżonkowie pracują przy czym skarżący zarabia 1.340 zł a jego żona 2.800 zł netto.
Wobec uznania, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie są wystarczające do ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego, wezwano go do złożenia dokumentów obrazujących wysokość dochodów oraz stan posiadania jego samego oraz jego żony.
W odpowiedzi skarżący złożył zaświadczenie, potwierdzające wysokość dochodów deklarowaną we wniosku oraz przedstawił dokument potwierdzający, że jest zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym, a dochodzona kwota przekracza 180.000 zł. Pełnomocnik skarżącego poinformował, że nie przedstawił dokumentów dotyczących dochodów i stanu posiadania żony skarżącego, ponieważ ta nie udostępniła ich skarżącemu z uwagi na obowiązujący w małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Wyjaśniono jednocześnie, że skarżący sam finansuje swoje wydatki i nie korzysta z pomocy żony.
W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, co następuje.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 - dalej: "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim o jakiego domagał się skarżący, przysługuje w razie wykazania, że poniesienie całości kosztów postępowania mogłoby narazić wnioskodawcę lub jego rodzinę na uszczerbek utrzymania koniecznego.
Zasadą jest jednak ponoszenie przez strony całości kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowym (art. 199 p.p.s.a.), zaś odstępstwo od tej zasady poprzez zwolnienie z kosztów sądowych może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych - uzasadnionych sytuacją majątkową strony.
Ocena wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wymaga porównania ustalonych możliwości majątkowych strony z potencjalnie obciążającymi ją kosztami postępowania. W niniejszej sprawie zatem należy zbadać, czy skarżącego stać na poniesienie wpisu od skargi kasacyjnej, który z uwagi na przedmiot zaskarżonego aktu wynieść winien 250 zł (§ 3 w zw. z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sadami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.).
Zgodnie jednak z przytoczonym art. 246 § 1 p.p.s.a. ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy spoczywa na osobie, która ubiega się o jego przyznanie (por. post. NSA z 5 sierpnia 2014 r. II FZ 1207/14).
Skarżący nie spełnił tego wymogu.
Z przedstawionych dowodów i oświadczeń skarżącego wynika, iż nie posiada on oszczędności oraz że uzyskuje niskie wynagrodzenie za pracę jak również, że jest zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym. Wyłącznie te okoliczności nie mogły jednak stanowić wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku.
Z oświadczenia skarżącego wynika bowiem, że jest żonaty. Z tej przyczyny, żądając zwolnienia od kosztów sadowych, winien był wykazać, że nie jest ich w stanie ponieść również z pomocą żony. Wymóg ten wywodzi się z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27).
Oceny tej nie zmienia argument o obowiązującej w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (zob. np. post. NSA z 10 czerwca 2014 r. I OZ 412/14).
Należy zwrócić uwagę, iż z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika by skarżący znajdował się z żoną w separacji i nie utrzymywał z nią żadnych kontaktów. Przeciwnie: w treści wniosku podał jej dochody oraz poinformował, że jest ona współwłaścicielką domu mieszkalnego oraz właścicielką samochodu osobowego. Stwierdził tam również, że prowadzi wraz z żoną wspólne gospodarstwo domowe pomimo obowiązującej w ich małżeństwie rozdzielności majątkowej.
Zasadne było w tej sytuacji wezwanie skarżącej na podstawie art. 255 p.p.s.a. do złożenia informacji dotyczącej sytuacji majątkowej żony. Skarżący jednak nie zastosował się do wezwania powołując się wyłącznie na panującą w jego małżeństwie rozdzielność majątkową, a jego pełnomocnik – w sprzeczności z informacjami zawartymi we wniosku – poinformował, że skarżący nie zna szczegółów dotyczących sytuacji majątkowej żony oraz nie są mu udostępniane jakiekolwiek dokumenty. Te deklaracje są jednak niewiarygodne w świetle bliższych informacji podanych osobiście przez skarżącego w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym. Wprost wskazują na pełną orientację skarżącego co do stanu posiadania i dochodów jego żony oraz uprawniają wniosek, że skarżący wspólnie z żoną finansują potrzeby życiowe.
Tym samym należało uznać, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, tzn. nie przedstawił oświadczeń i dokumentów wyczerpująco i niewątpliwie wyjaśniających sytuację materialną swojej rodziny, a tym samym nie udowodnił, że poniesienie kosztów postępowania przekracza jego możliwości finansowe. Zważywszy przy tym, że wpis od skargi kasacyjnej wynieść winien 250 zł, należy uznać, że – przy uwzględnieniu zadeklarowanych we wniosku dochodów skarżącego i jego żony (łącznie 4.140 zł) – uiszczenie tej opłaty sądowej nie narazi małżonków na uszczerbek utrzymania koniecznego.
W tym stanie rzeczy postanowiono o odmowie przyznania prawa pomocy (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).