Uzasadnienie
Po rozpoznaniu wniosku skarżącego złożonego w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2010 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Strona w terminie wniosła sprzeciw.
W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 póz. 1270 z późn. zm.) - zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza z mocy samej ustawy, co skutkuje ponownym rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Należy podkreślić, że prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 P.p.s.a., między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, o co wnosił skarżący. Z art. 246 § 1 P.p.s.a., wynikają przesłanki na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą jest skarżący). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna, wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Z treści przytoczonego przepisu wynika, że ciężar wykazania wystąpienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej wniosek w zakresie przyznania tego prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Po przeprowadzeniu analizy wniosku strony oraz załączonych dokumentów, Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, które ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od ustawowej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony uregulowanej w art. 199 P.p.s.a.
Z cytowanej powyżej regulacji zawartej w art. 246 § 1 P.p.s.a. oraz art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występując na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzeczowy, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, oceniane na moment rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Strona natomiast we wniesionym sprzeciwie, podnosiła, że nie chodzi jej o zwolnienie od wpłaty w kwocie 200 zł, lecz zwolnienie od kosztów sądowych w całości, aby nie musiała wnosić żadnych opłat w tym postępowaniu związanych np. z ewentualnym wniesieniem skargi kasacyjnej, która podlega odrębnej opłacie. Udzielenie prawa pomocy musi dotyczyć konkretnych należności, a nie wszystkich możliwych do wystąpienia albowiem tylko ustalając konkretną wysokość kosztów, można mając na uwadze uzyskiwane przez stronę środki finansowe ocenić, czy jest ona w stanie w całości lub w części je pokryć. Zwolnienie od wszystkich kosztów występuje rzadko, tylko w sytuacji, gdy strona nie posiada, lub posiada niewielkie środki finansowe a jej sytuacja majątkowa z uwagi np. na kwestie związane ze zdrowiem lub wiekiem, nie ulegnie w przyszłości zmianie.
Natomiast w rozpoznawanej sprawie wpis wynosi 200 zł, a strona sama wskazała w złożonym wniosku na osiąganie dochodów w wysokości 3000 zł, oraz małżonki w wysokości 536 zł. Wpis od ewentualnie wniesionej skargi kasacyjnej wymagany za kilka miesięcy wyniesie 100 zł. Dokonując oceny możliwości finansowej na moment rozpoznania wniosku należy stwierdzić, że strona będzie w stanie go ponieść. Natomiast w sytuacji zmiany w przyszłości sytuacji finansowej strony na jej niekorzyść, będzie mogła ona składać ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy wykazując, że jej sytuacja uległa pogorszeniu w stosunku do sytuacji wykazanej we wcześniejszym wniosku. Strona podniosła w sprzeciwie, że prowadzi kilka postępowań z Naczelnikiem Urzędu Celnego a każde z nich może się skończyć skargą do WSA w Gorzowie Wielkopolskim. Jednak z tej informacji nie wynika aby na moment rozpoznania złożonego wniosku, strona była zobowiązana do ponoszenia z tego tytułu kosztów.
Te koszty mogą się pojawić w przyszłości ale to nie wyklucza, złożenia wówczas w każdej z tych spraw wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wówczas Sąd oceni, czy strona posiada możliwości finansowe do pokrycia tych kosztów. Obecnie tych kosztów nie ma, a dokonując oceny możliwości finansowych przedstawionych przez strony nie można kierować się mogącymi w przyszłości powstać kosztami. Strona wykazała, że posiada na kontach bankowych debety, co oznacza że nie posiada możliwości finansowych na poniesienie wszystkich opłat, ale strona oprócz debetu posiada także miesięczne przychody w wysokości przekraczającej miesięcznie kwotę 3500 zł, posiada więc płynność finansową umożliwiającą jej ponoszenie wydatków na konsumpcję w kwocie 1500 zł (k. 16 akt). Ograniczenie tylko w jednym miesiącu wydatków na konsumpcję o 20% pozwoli na zaoszczędzenie 300 zł, a wpis sądowy wynosi 200 zł. W tej sytuacji nie ma podstaw, aby Skarb Państwa uzyskujący główne środki z pobierania podatków i danin publicznych od pozostałych obywateli i przedsiębiorców miał ponieść za skarżącego obciążającego go koszty postępowania sądowoadministracyjnego.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uznając że skarżący nie uprawdopodobnił wystąpienia przesłanek do zwolnienia go od kosztów postępowania w zakresie wnioskowanym, orzekł jak w sentencji postanowienia.