Uzasadnienie
W dniu 3 października 2008 roku K.I. (zw. dalej: skarżący, strona) wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zw. dalej: Kolegium Odwoławcze; SKO) z dnia [...] sierpnia 2008 roku nr [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania na decyzję Wójta Gminy z [...] lutego 2006 roku w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości za 2006 rok w kwocie 119,145.00zł.
Rozstrzygnięcia organów zapadły w następującym stanie faktycznym.
Wójt Gminy decyzją z [...] lutego 2006 roku ustalił skarżącemu wymiar podatku od nieruchomości za 2006 rok kwocie 119,145.00zł.
W piśmie z [...] stycznia 2008 roku nr [...] skierowanym do D.W. (teściowej skarżącego) i doręczonym jej 14 stycznia 2008 roku organ ten poinformował ją, że w związku z prowadzeniem wobec skarżącego postępowania podatkowego będzie przesyłać imienną korespondencję zaadresowaną K.I., która winna być jemu doręczona. Zastrzegł, iż pisma przez nią odbierane, a adresowane na skarżącego będą traktowane jako skutecznie jemu doręczane - na podstawie art.149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.- zwana dalej - Ordynacja podatkowej)- zgodnie z którym – w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, gdy osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi.
Kończąc podkreślił, że jeżeli nie ma ona możliwości przekazania korespondencji skarżącemu, to prosi by jej nie odbierała od listonosza.
W kolejnym piśmie, z [...] lipca 2008 roku nr [...] Urząd Gminy poinformował skarżącego, że w związku z zakwestionowaniem skuteczności doręczenia decyzji wymiarowej za 2006 rok wydanej [...] lutego 2006 roku przesyła ją ponownie w załączeniu.
Z adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wynikało, iż w/w pismo wraz z przedmiotowym rozstrzygnięciem zostało doręczone "W.D." - 10 lipca 2008 roku.
Skarżący [...] lipca 2008 roku (data wpływu do Urzędu Gminy - [...] lipca 2008 roku) złożył wraz z odwołaniem od w/w decyzji wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia.
W motywach uzasadnienia podał, iż od [...] lipca 2008 roku do [...] lipca 2008 roku z uwagi na okres wakacyjny jego córek, jak również okres urlopowy przebywał poza miejscem zamieszkania. Podczas jego nieobecności, tj. [...] lipca 2008 roku w/w rozstrzygnięcie doręczono jego teściowej, która nie jest stroną w tej sprawie. Podkreślił, iż z rozstrzygnięciem zapoznał się po powrocie z urlopu, tj. [...] lipca 2008 roku, albowiem wcześniej – tj. w okresie od [...] lipca 2008r. do [...] lipca 2008 roku nie był w stanie bez własnej winy zapoznać się z nią, ani tym bardziej złożyć od niej odwołanie.
Stosownie do treści art.227 Ordynacji podatkowej, organ I instancji przesłał organowi odwoławczemu odwołanie wraz z aktami sprawy.
Kolegium Odwoławcze postanowieniem z [...] sierpnia 2008 roku stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Za bezsporne uznało, że zaskarżona decyzja została stronie doręczona 10 lipca 2008 roku. W motywach rozstrzygnięcia powołując się na odpowiednie podstawy prawne wyjaśniło, że odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie (art.223 §2 Ordynacji podatkowej) i że w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu, pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, gdy osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi (art.149 Ordynacji podatkowej). Podkreślił, iż odwołanie strony od decyzji z [...] lutego 2006 roku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia wpłynęło do organu I instancji [...] lipca 2008 roku. Zostało więc złożone z przekroczeniem ustawowego terminu do jego wniesienia, albowiem termin ten rozpoczął bieg [...] lipca 2008 roku, a upłynął [...] lipca 2008 roku. Zaznaczył, iż mimo że decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o sposobie i terminie wniesienia środka zaskarżenia, strona złożyła odwołanie po upływie 14-dniowego terminu.
Następnie stwierdził, że mimo jednoczesnego zwrócenia się o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, okoliczności podnoszone przez skarżącego nie mogą zostać uwzględnione, a tym samym wywołać zamierzonego przez odwołującego się skutku, ponieważ nie znajdują one uzasadnienia w szczególności na tle art.149 Ordynacji podatkowej. W świetle tego przepisu decyzja została skarżącemu doręczona prawidłowo, zaś okoliczności ewentualnego wyjazdu strony w terminie do wniesienia odwołania, w przypadku kiedy odebrane zostało ono przez innego pełnoletniego domownika, nie mogą stanowić argumentu, iż strona bez własnej winy nie była w stanie zapoznać się z decyzją, czy złożyć odwołania, co skutkowałoby koniecznością przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, zgodnie z wnioskiem odwołującego.
W skardze na powyższe orzeczenie skarżący wnosząc o jego uchylenie zarzucił naruszenie art.228 §1 pkt2 w zw. z art.149 Ordynacji podatkowej. Podkreślił, że w zaskarżonym postanowieniu nie wskazano, by na zwrotnym poświadczeniu odbioru decyzji była adnotacja o tym, że odbierająca korespondencję osoba podjęła się jej doręczenia, co jest warunkiem sine qua non określonym w art.149 §1 ordynacji podatkowej. Zakwestionował pogląd organów co do tego, że treść pisma z 9 stycznia 2008 roku, jest jednoznaczne z tym, że jego teściowa podjęła się doręczać mu wszystkie pisma adresowane do niego przez organ podatkowy. Uznał, że przyjęcie, że w/w pismo organu zastępuje oświadczenie dorosłego domownika, byłoby ewidentnym nadużyciem - jaskrawo sprzecznym z prawem. Powołując się na brzmienie art.149 Ordynacji podatkowej podkreślił, iż dla skutecznego doręczenia wymagane jest oświadczenie dorosłego domownika jednoznacznie stwierdzającego, że podjął się on oddania pisma adresatowi, które jest jego wyrazem dobrej woli, a nie władczym nakazem organu podatkowego.
Nie może je zastąpić oświadczenie samego organu. Wskazał, że wg jego wiedzy teściowa, ani w tym konkretnym przypadku, ani też wcześniej nie złożyła oświadczenia, że podejmuje się doręczania pism adresowanych do niego.
W jego ocenie, Kolegium Odwoławcze nie wykazało w skarżonym postanowieniu w sposób jednoznaczny i przekonywujący, że nastąpiło skuteczne doręczenie w/w decyzji. Powołując się na orzecznictwo zaznaczył, iż doręczenie przez organ wszelkich pism, w szczególności wydawanych decyzji musi być dokonane w sposób staranny. To oznacza, że ze zwrotnych poświadczeń odbioru musi wynikać niewątpliwie, że doręczenie miało miejsce.
W odpowiedzi na skargę Kolegium Odwoławcze przytaczając argumenty jak w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga jest zasadna, jednak głównie z przyczyn, które nie zostały objęte zarzutami w niej podniesionymi.
Sytuacja taka może wystąpić w postępowaniu przed sądem I instancji, bowiem zgodnie z treścią art.134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr153 poz.1270 z późn. zm.- zwanej P.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. To oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonego aktu lub czynności. Takie uregulowanie nakazuje Sądowi stosować z urzędu właściwy sposób rozstrzygnięcia (por. W. Siedlecki: glosa do wyroku NSA z dnia 15 września 1982 r. sygn. akt II SA 909/82, PiP 1983, nr 9, s. 150), a żądanie skarżącego powinno być traktowane jedynie jako niewiążący dla Sądu wniosek, projektujący tylko jego orzeczenie.
Jedynym ograniczeniem możliwości wyboru przez Sąd właściwego orzeczenia jest zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego, chyba że zostanie stwierdzone naruszenie prawa powodujące stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Kolegium Odwoławczego z [...] sierpnia 2008 roku stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania na decyzję Wójta Gminy z [...] lutego 2006 roku w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości za 2006 rok. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że w/w rozstrzygnięcie za 2006 rok, doręczono w dniu 10 lipca 2008 roku w miejscu zamieszkania. Odbiór został potwierdzony przez - "W.D." i jak wynika z późniejszych wyjaśnień skarżącego - dorosłego domownika – teściową skarżącego D.W..
Według oceny Kolegium Odwoławczego ostateczny termin do wniesienia odwołania minął stronie [...] lipca 2008 roku. Tymczasem przedmiotowy środek zaskarżenia, został przez nią złożony w dniu [...] lipca 2008 roku (data nadania przesyłki na poczcie).
Organ II instancji stanął na stanowisku, iż doręczenie przedmiotowej decyzji, zważywszy na treść wystosowanego do teściowej skarżącego pisma z [...] stycznia 2008 roku, nastąpiło prawidłowo i skutecznie – w trybie art.149 Ordynacji podatkowej. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy pogląd ten wypada podzielić jedynie w części.
Wobec powyższego w pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż stosownie do brzmienia powołanej normy prawnej w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu, pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Jest to tzw. doręczenie zastępcze. Żeby można było uznać, że dokonane zostało prawidłowo, muszą zostać spełnione określone w tym przepisie przesłanki, do których należą: a) nieobecność adresata w mieszkaniu, przy czym chodzi o nieobecność czasową; b) przyjęcie pisma za pokwitowaniem przez osobę wymienioną w tym artykule i w kolejności w tym przepisie przewidzianej; c) pełnoletniość osoby odbierającej pismo; d) podjęcie się oddania pisma adresatowi.
Co do ostatniego warunku, oświadczenie to winno być odnotowane przez doręczyciela na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W orzecznictwie się przyjmuje, iż jeżeli na zwrotnym potwierdzeniu odbioru brak jest adnotacji doręczyciela, co do tego, że dana osoba zgodziła się oddać przesyłkę adresatowi, to nie można uznać, że doręczenia dokonano prawidłowo. Niemniej jednak, jednocześnie się przyjmuje, że jeżeli w postępowaniu zostanie wykazane, iż domownik, sąsiad lub dozorca oddał pismo osobie, do której było adresowane, wówczas brak adnotacji o podjęciu się oddania pisma nie wywołuje żadnych skutków. Sam fakt oddania pisma świadczy bowiem o podjęciu się wykonania tej czynności.
Osadzając powyższe uwagi w realiach niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż mimo braku stosownego oświadczenia, doręczenie w istocie miało miejsce – co niewątpliwie potwierdza fakt złożenia przez skarżącego odwołania. Zważywszy z kolei na daty doręczenia decyzji i złożenia przedmiotowego środka zaskarżenia należało przyjąć, iż odwołanie wniesiono z uchybieniem terminu, to jest po upływie 14-dni licząc od dnia doręczenia rozstrzygnięcia.
W takiej sytuacji, jedyną możliwością skutecznego wniesienia odwołania przy uchybieniu ustawowemu terminowi jest wnioskowanie o jego przywrócenie – zgodnie z art.162 Ordynacji podatkowej.
Bezspornym jest, iż z zebranego w sprawie materiału wynika, że po pierwsze - skarżący wraz z odwołaniem złożył wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia.
Po drugie - wniosek ten nie został rozpoznany przez Kolegium Odwoławcze w przewidzianym przepisami prawa trybie.
Instytucja przywrócenia terminu jest uregulowana w Rozdziale 7 Ordynacji podatkowej (art.162 i art.163 tej ustawy). Organ, po zbadaniu sprawy pod kątem omówionych w tych przepisach przesłanek rozstrzyga w formie postanowienia. Przy czym, w przypadku postanowienia odmawiającego przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (zażalenia) stronie przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
W zakresie omawianej tematyki Sąd w składzie orzekającym podziela ugruntowane już w orzecznictwie i doktrynie stanowisko, co do tego, że w wypadku złożenia odwołania po terminie wraz z prośbą o jego przywrócenie, organ II instancji nie może wydać postanowienia stwierdzającego uchybienie do wniesienia odwołania przed rozpatrzeniem w/w prośby.
Jest to spowodowane istnieniem wzajemnej zależności między postanowieniami wydawanymi na podstawie art.228 §1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, a postanowieniami wydawanymi na skutek wniosku o przywrócenie uchybionego terminu.
Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 31 maja 2000 r. SA/Sz 565/00) ewidentnie stwierdził, iż "Jakkolwiek proste porównanie daty pokwitowania doręczenia decyzji z datą wniesienia odwołania wskazuje na uchybienie terminu do wniesienia odwołania, to jednak, wobec złożenia w dniu 17 stycznia 2000r. wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu nie mogło mieć miejsca przed ostatecznym rozpoznaniem wniosku strony o przywrócenie terminu, gdyż postanowienie przywracające termin wyłącza możliwość wydania postanowienia o uchybieniu terminu odwołania. Postępowanie nad wnioskiem o przywrócenie terminu odwołania, po uchyleniu przez Sąd postanowienia odmownego (SA/Sz 564/2000), jest w toku.
Zatem zaskarżone postanowienie o uchybieniu terminu odwołania wydane przed ostatecznym rozpatrzeniem sprawy o przywrócenie terminu odwołania jest niezgodne z prawem i podlega uchyleniu na podstawie art.22 ust. 2 pkt 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym." (patrz także - wyrok NSA z 9 listopada 1994 r. SA/Gd 312/94)
Również w jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił "Organ ma bowiem obowiązek orzec uchybienie terminu do wniesienia odwołania w każdym przypadku, gdy zostało ono złożone po upływie 14-dniowego terminu, pod warunkiem oczywiście, że wraz z odwołaniem nie został złożony wniosek o przywrócenie terminu. Wtedy bowiem w pierwszej kolejności organ ma obowiązek wniosek ten rozpoznać i albo przywrócić termin i odwołanie rozpoznać, albo odmówić przywrócenia terminu i orzec o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. (wyrok NSA z 17 grudnia 2008r. sygnatura akt I OSK 129/08).
Wobec powyższego, przyjąć należało, że zaskarżone postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania wydane w trybie art.228 §1 pkt2 Ordynacji podatkowej, wydane przed ostatecznym rozpatrzeniem sprawy o przywrócenie terminu odwołania, która winna być rozstrzygnięta na podstawie art.162 Ordynacji podatkowej jest niezgodne z prawem.
Na zakończenie Sąd pragnie zaznaczyć, iż zobowiązanie się domownika do oddania pisma adresatowi, które to w formie informacji winno być każdorazowo odnotowane na zwrotnym potwierdzeniu odbioru nie można zastąpić czynnością, którą organy wdrożyły w niniejszej sprawie dla zachowania skuteczności doręczenia zastępczego. Przepisy ordynacji podatkowej nie dają organom umocowania do stosowania praktyk polegających na wysyłaniu do osób wymienionych w art.149 pism o treści i formie jak to z 9 stycznia 2008 roku, które skierowano do teściowej skarżącego.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 §1 pkt1 litc ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270) oraz art. 200 w/w ustawy postanowił, jak w sentencji (-) A. Rzepecka (-) D. Skupień (-) J. Niedzielski