Uzasadnienie
Sprawę wyżej oznaczoną rozpoznawał Naczelny Sąd Administracyjny ze skargi Edmunda Z. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w przedmiocie zwolnienia od cła. Tok tej sprawy przed organami celnymi był następujący:
5 maja 1998 r. Edmund Z. zgłosił samochód osobowy marki Volkswagen Golf do procedury dopuszczenia do obrotu na obszarze celnym. W tym samym dniu Dyrektor Urzędu Celnego w K. przyjął to zgłoszenie celne, obejmując wymieniony w nim towar wnioskowaną procedurą celną i określając kwotę długu celnego.
Wnioskiem z 5 października 1998 r. Edmund Z. wystąpił do Dyrektora Urzędu Celnego z wnioskiem o weryfikację swego zgłoszenia celnego i uznanie samochodu za wolny od cła na podstawie art. 190 par. 1 pkt 21 Kodeksu celnego.
Decyzją z 8 listopada 1999 r. Dyrektor Urzędu Celnego w K. uznał zgłoszenie dokonane 5 maja 1998 r. za prawidłowe. W jej uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że sprowadzony przez Edmunda Z. samochód nie może być zwolniony od cła na podstawie art. 190 par. 1 pkt. 21 Kodeksu celnego, ponieważ nie odpowiada warunkom wynikającym z tego przepisu. Jest w nim bowiem mowa o środkach przewozowych uzyskanych tytułem odszkodowania w zamian za dopuszczony do czasowego wywozu taki sam środek zniszczony w wypadku, a także środek przewozowy nabyty za pieniądze otrzymane za granicą z tytułu odszkodowania za zniszczony środek przewozowy. Tymczasem Edmund Z. uzyskał za granicą pieniądze z tytułu odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu doznany w wypadku samochodowym.
Organ celny podniósł także, iż w świetle przepisów art. 65 par. 1 i 2 Kodeksu celnego odpowiedzialność za prawidłowe zgłoszenie towaru ponosi zgłaszający. Składając w tej sprawie zgłoszenie celne importer nie wnioskował o zwolnienie towaru od cła, w związku z tym brak było podstaw do uznania tego zgłoszenia za prawidłowe.
Odwołania Edwarda Z. od tej decyzji Prezes Głównego Urzędu Ceł nie uwzględnił.
W skardze na decyzję organu odwoławczego Edward Z. zarzucił naruszenie art. 190 par. 1 pkt 21, art. 4 oraz 147 par. 1 Kodeksu celnego. Stwierdził w niej, ze wykładnia art. 190 par. 1 pkt 21 Kodeksu celnego, jakiej dokonał organ odwoławczy, jest bezpodstawnie zawężająca i niezgodna z wolą ustawodawcy. Eliminuje bowiem możliwość zastosowania tego przepisu w sytuacjach życiowo uzasadnionych, a w takiej znalazł się skarżący, który w wypadku doznał trwałego kalectwa o znacznym stopniu. Podniósł jednocześnie, że samochód został zbędnie dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym, gdyż skarżący nie jest jego właścicielem, a jedynie stroną umowy użyczenia. Organy celne obowiązane były w tej sprawie pouczyć skarżącego o konieczności złożenia wniosku o dokonanie odprawy czasowej.
Naczelny Sąd Administracyjny skargę wniesioną przez Edmunda Z. oddalił, odnosząc się następująco do zarzutów w niej postawionych:
Skarga Edmunda Z. nie może być uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a w świetle art. 22 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym tylko stwierdzenie przez sąd, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez sąd zaskarżonej decyzji.
Sąd podzielił stanowisko organów celnych w kwestii wykładni przepisu art. 190 par. 1 pkt 21 Kodeksu celnego. Zgodnie z nim "Przywóz towarów z zagranicy w ramach ustanowionych norm zwolniony jest od cła, jeżeli przedmiotem przywozu są: /między innymi/ środek przywozowy uzyskany tytułem odszkodowania w zamian za dopuszczony do czasowego wywozu taki środek zniszczony w wypadku, a także środek przewozowy nabyty za pieniądze otrzymane za zagranicą z tytułu odszkodowania".
Trafnie podniosły organy celne, iż wykładni tego przepisu należy dokonywać, mając na uwadze jego całokształt. Wyłączenie z niego jedynie tej części, która mówi o nabyciu środka przewozowego za pieniądze otrzymane za granicą tytułem odszkodowania prowadzi, w ocenie sądu, do wniosków zbyt daleko idących. Oznaczałoby bowiem zwolnienie od cła wszystkich środków przewozowych nabytych za pieniądze otrzymane za granicą tytułem odszkodowania, bez względu na jego tytuł. Możliwe byłyby do pomyślenia sytuacje, trudne do wytłumaczenia z punktu widzenia celowości takiej regulacji. Trzeba przy tym mieć na uwadze, że art. 190 Kodeksu celnego wprowadza wyjątki od reguły powstania długu celnego wskutek przyjęcia przez organ celny zgłoszenia celnego /art. 2 par. 2 i art. 65 par. 3 Kodeksu/. Jako przepis wprowadzający wyjątek od reguły wymaga wykładni ścisłej, a nie rozszerzającej. Ratio legis przepisu art. 190 par. 1 pkt 21 Kodeksu celnego staje się jasne, gdy uwzględni się, że chodzi w nim o zwolnienie od cła takiego środka przewozowego nabytego za granicą, który staje się substytutem środka dopuszczonego do czasowego wywozu, a zniszczonego w wypadku.
Dokonując wykładni tego przepisu organy celne nie naruszyły prawa materialnego, a uznając, że przedmiotowy samochód nie może być zwolniony od cła - orzekły zgodnie z prawem.
Bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostaje twierdzenie, iż dopuszczenie samochodu do obrotu na polskim obszarze celnym było zbyteczne, gdyż skarżący, nie będąc jego właścicielem, nie mógł takiego obrotu dokonywać. Pojęcie "dopuszczenia do obrotu", jakie występuje w Kodeksie celnym, nie jest tożsame z pojęciem obrotu handlowego, rozumianego jako możliwość zbywania towaru na polskim obszarze celnym. Chodzi tu o szeroko rozumiane zezwolenie na wprowadzenie towaru na polski obszar celny, dla którego kwestia, czy towar ten może być tu sprzedawany, pozostaje bez znaczenia.
Nie można też stawiać organom celnym zarzutu, że nie pouczyły skarżącego o konieczności zgłoszenia samochodu do odprawy czasowej. Pozwolenie na dokonanie odprawy czasowej udzielane jest na wniosek osoby, która ma użytkować towary, przy spełnieniu warunków określonych w przepisach art. 145 i następnych Kodeksu celnego, a także w przepisach wykonawczych, wydanych na podstawie delegacji z art. 148 Kodeksu. Strona mogła przy tym uzyskać od organu celnego informacje o stosowaniu przepisów prawa celnego w trybie art. 4 Kodeksu celnego, ale i w tym przypadku wymagany byłby jej wniosek.