Uzasadnienie
18 grudnia 1996 r. Dyrektor Urzędu Celnego w C. wydał decyzję zawartą w dowodzie odprawy celnej DOC, którą dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym importowany z Austrii samochód osobowy marki Fiat Cinquecento, klasyfikując go do kodu PCN Taryfy celnej 8703 22 90 1 ze stawką celną obniżoną w wysokości 25 procent, nie mniej niż 893 ECU/szt., od wartości celnej towaru. Jako podstawę do zastosowania obniżonej stawki celnej Dyrektor Urzędu Celnego uznał przedłożone przez importera świadectwo pochodzenia na formularzu EUR-2, wystawione przez austriackiego eksportera samochodu.
Pomimo dopuszczenia samochodu do obrotu na polskim obszarze celnym z zastosowaniem obniżonej stawki celnej organ celny pierwszej instancji za pośrednictwem Głównego Urzędu Ceł na zasadzie wyrywkowej skierował przedłożone przez importera świadectwo EUR-2 do weryfikacji władzom celnym kraju eksportu. Skierowanie dowodu pochodzenia do weryfikacji przez austriackie władze celne kraju miało na celu potwierdzenie rzetelności i autentyczności wystawienia dokumentu oraz potwierdzenie wspólnotowego pochodzenia opisanego na świadectwie samochodu.
W piśmie z 24 czerwca 1997 r. skierowanym do Głównego Urzędu Ceł austriackie władze celne poinformowały, że przeprowadzone postępowanie weryfikacyjne nie pozwala potwierdzić zadeklarowanego na świadectwie włoskiego pochodzenia samochodu, w związku z czym świadectwo pochodzenia EUR-2 nie powinno zostać wystawione.
Dysponując orzeczeniem władz celnych kraju eksportera organ celny pierwszej instancji, działając na zasadach art. 145 par. 1 pkt 5, art. 149 i art. 150 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, postanowieniem z 29 lipca 1997 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną zawartą w dowodzie odprawy celnej, a następnie decyzją z 8 sierpnia 1997 r. uchylił dotychczasową decyzję zawartą w DOC z 18 grudnia 1996 r. i dokonał ponownego wymiaru należności celnych wobec samochodu marki Fiat Cinquecento, według stawki konwencyjnej w wysokości 35 procent, nie mniej niż 1.250 ECU/szt. od wartości celnej towaru.
Od powyższej decyzji Strona odwołała się pismem z 22 sierpnia 1997 r. W odwołaniu importer wskazał, iż znajdujące się na nadwoziu samochodu numery ZFA potwierdzają bezsprzecznie wyprodukowanie samochodu we Włoszech. Fakt ten znajduje także swoje odzwierciedlenie w książce pojazdu, w której znajduje się zapis o wyprodukowaniu samochodu w strefie europejskiej. Zdaniem Strony, decyzja organu celnego pierwszej instancji z 8 sierpnia 1997 r. narusza zasady współżycia społecznego, opisane w art. 5 Kodeksu cywilnego.
Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w C. W uzasadnieniu swojej decyzji, wydanej w trybie art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26 ze zm./, organ drugiej instancji powołał się na przepisy art. 4 ust. 1 i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312/, par. 1, par. 2 ust. 1 pkt 4 lit. "a" i par. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 151 poz. 737/ oraz postanowienia art. 23 i art. 28 Protokołu Nr 4 zmienionego decyzją nr 4/96 Rady Stowarzyszenia między Rzeczpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi /M.P. 1997 nr 10 poz. 74/.
Prezes Głównego Urzędu Ceł wskazał, iż w przedmiotowym samochodzie znajdowała się tabliczka znamionowa informująca o polskim pochodzeniu samochodu, a nadto status preferencyjnego pochodzenia pojazdu nie został udowodniony, co w konsekwencji było podstawą do uznania, iż formularz EUR-2 wystawiony został bezpodstawnie. W dalszej części uzasadnienia Prezes Głównego Urzędu Ceł wyjaśnił, iż do towarów pochodzących z krajów Unii Europejskiej mają zastosowanie przepisy umowy międzynarodowej - Układ Europejski, a w szczególności postanowienia Protokołu Nr 4 umowy oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy. I tak zgodnie ze wspomnianymi przepisami obniżone stawki celne stosuje się wobec towarów pochodzących z państw członkowskich Unii Europejskiej, wymienionych w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 14 grudnia 1995 r., jeżeli: - pochodzenie towaru z obszaru Unii Europejskiej zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem przewozowym EUR-1 lub formularzem EUR-2,
- - został spełniony warunek bezpośredniego przywozu towaru z obszaru Unii Europejskiej do Polski,
- - na towar ustanowiono obniżoną stawkę celną.
Niezachowanie nawet jednego z tych warunków uniemożliwia zastosowanie obniżonej stawki celnej.
Wskazano przy tym, iż zgodnie z przepisem pkt 7, art. 28 Protokole Nr 4 Układu Europejskiego - sprawdzanie dowodów pochodzenia jest przeprowadzane wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tego dokumentu, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu. W tym celu władze celne kraju importu zwracają świadectwo przewozowe EUR-1 lub świadectwo EUR-2 władzom celnym kraju eksportu, podając w razie potrzeby przyczyny wnioskowania o weryfikację.
Austriacka administracja celna, a więc jedyny zgodnie z Protokołem Nr 4 organ upoważniony do weryfikacji świadectw pochodzenia, przeprowadziła kontrolę i stwierdziła, iż samochód opisany na świadectwie pochodzenia na formularzu EUR-2 nie posiada unijnego pochodzenia, w związku z czym brak jest podstaw do zastosowania preferencji celnych wobec omawianego pojazdu.
Powyższa decyzja została zaskarżona przez Stronę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze Strona domagała się "ponownego rozpatrzenia sporu".
Uzasadniając swoje stanowisko skarżący powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu celnego pierwszej instancji i dodatkowo zarzucił organom celnym opieszałość w załatwieniu sprawy, co z kolei spowodowało upływ 6 miesięcy, w którym to okresie mógł interweniować u eksportera w celu wyjaśnienia świadectwa EUR-2 lub zwrócić samochód i odzyskać cło w pełnej wysokości. Ponadto podniósł, iż funkcjonariusz celny dokonując odprawy celnej powinien już wtedy stwierdzić, iż importowany samochód jest produkcji polskiej, co umożliwiłoby skarżącemu jego powrotny wywóz.
W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko organów celnych o braku podstaw do zastosowania obniżonej stawki celnej.
Odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, iż stosownie do przepisu art. 3 i art. 4 Prawa celnego, obrót towarowy z zagranicą jest dozwolony każdemu na równych prawach z zachowaniem Warunków określonych w przepisach prawa i normach międzynarodowych, a przywóz towarów z zagranicy podlega cłu, z wyjątkami określonymi w przepisach prawa. Prezes Głównego Urzędu Ceł zaznaczył także, iż wszelkie odstępstwa od zasady powszechności cła, w tym stosowanie obniżonych stawek celnych /określonych w obowiązującym w dniu dokonania odprawy celnej rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1995 r./ skonstruowane są tak, że na stronę dokonującą obrotu towarowego z zagranicą przeniesiony jest ciężar udowodnienia w sposób nie budzący wątpliwości, że zachodzą przesłanki do zastosowania zwolnień, ulg bądź preferencji. Organ odwoławczy wyjaśnił obowiązujące kryteria i wymogi dla udokumentowania pochodzenia towarów, akcentując w tych ramach, iż przepis art. 22 Protokołu Układu Europejskiego wprowadza możliwość wystawienia dowodu pochodzenia towaru przez samego eksportera, wobec czego odpowiednie władze celne nie mają wpływu na wiarygodność danych deklarowanych przez eksporterów na wystawianych przez nich dokumentach.
Organ celny ponownie zaakcentował, iż austriacka administracja celna, jako jedyny organ upoważniony do kontroli i weryfikacji dowodów pochodzenia, przeprowadziła postępowanie wyjaśniające, które wykazało, iż eksporter samochodu nie posiada wystarczających dokumentów mogących potwierdzić zadeklarowane na świadectwie EUR-2 pochodzenie samochodu z Włoch - co w konsekwencji oznacza, że przedmiotowy samochód nie mógł korzystać z obniżonej stawki celnej z tytułu pochodzenia ze Wspólnoty Europejskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Oddalając skargę Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż przed przystąpieniem do oceny legalności zaskarżonej decyzji wyjaśnić należy, że zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 Prawa celnego przywóz towarów z zagranicy podlega cłu, z wyjątkami określonymi w przepisach prawa. Przepis ten reguluje ogólne zasady ustanawiania ceł, jak i określania stawek celnych oraz podstaw wymiaru cła. Cło bowiem jest ustalanym jednostronnie przez państwo świadczeniem pieniężnym, stanowiącym opłatę za prawo wstępu danego towaru na określony rynek. Stan towaru, jego wartość celną oraz stawki opłat przyjmuje się z dnia dokonania zgłoszenia celnego. Cło nie może zostać pobrane, jeżeli towar podlega zwolnieniu celnemu czy dla danej pozycji taryfowej występuje stawka zerowa lub pobór cła od danej pozycji taryfowej jest zawieszony. Cło może być pobrane także w mniejszej wysokości, jeżeli stosowane są preferencje celne. Sąd zwrócił uwagę, iż w tym zakresie przepis art. 4 ust. 5 Prawa celnego upoważnia Radę Ministrów do określania stawek celnych.
I tak, z przepisu par. 2 ust. 4 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1995 r. wynikało, iż stosuje się obniżone stawki celne, wynikające z zawartych przez Polskę umów międzynarodowych do niektórych towarów pochodzących z państw członkowskich Unii Europejskiej /wymienionych w załączniku nr 5 do tego rozporządzenia/.
W dalszej części uzasadnienia wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż w obrocie towarowym z zagranicą pochodzenie towaru odgrywa niejednokrotnie istotną rolę, ponieważ jest podstawą preferencji celnych polegających na zastosowaniu niskiej bądź zerowej wręcz stawki celnej. W związku z koniecznością ustalenia pochodzenia towaru państwa tworzą reguły pochodzenia, które określają ekonomiczną przynależność towaru do konkretnego kraju lub regionu. Reguły pochodzenia towaru są prawnie uregulowane i nabierają dużego znaczenia, podobnie jak nomenklatura taryfowa i wartość celna towaru. Reguły pochodzenia towaru obejmują nie tylko zasady ustalania kraju, z którego dany towar pochodzi, ale również udokumentowania pochodzenia towaru oraz inne wymogi jakie towar winien spełniać, aby mogła być zastosowana obniżona stawka celna. Na podstawie tych reguł można ustalić status pochodzenia towaru z danego kraju.
Reguły pochodzenia towaru ustalane są w umowach międzynarodowych, które określają rodzaje preferencji. Status pochodzenia towaru nadaje upoważniona do tego instytucja w kraju eksportera. Dokumentem świadczącym o statusie pochodzenia towaru jest przede wszystkim świadectwo pochodzenia. Podstawowym dokumentem /w chwili dokonywania odprawy celnej/ było świadectwo przewozowe EUR-1 lub świadectwo na formularzu EUR-2, o jakich mowa w przepisach Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego.
Sąd stanął na stanowisku, iż do obowiązku podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą należy przedłożenie prawidłowego świadectwa pochodzenia towaru. Jeżeli natomiast organy celne mają wątpliwości co do pochodzenia towaru, mogą dokonać sprawdzenia przedłożonego przez stronę świadectwa.
W konsekwencji, zdaniem Sądu, postępowanie organów celnych w przedmiotowej sprawie w celu weryfikacji świadectwa EUR-2 było właściwe i uzasadnione.
Odnosząc się do zarzutu skarżącego o opieszałość organu celnego w sprawdzaniu autentyczności świadectwa pochodzenia Sąd zajął stanowisko, iż okoliczność ta nie ma wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji, zważywszy, iż do końca tego postępowania Skarżący nie przedłożył rzetelnych informacji dotyczących rzeczywistego pochodzenia pojazdu.
Tak więc Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł, uznając jednocześnie, iż organ drugiej instancji należycie i obszernie wyjaśnił podstawę prawną zaskarżonej decyzji, a strona skarżąca nie wykazała przy tym, by w sprawie mogła zapaść decyzja o innej treści.