Uzasadnienie
Działając na podstawie art. 13 § 1 pkt 2 w związku z art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r. znak: [...] Izba Skarbowa w K. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.
Adresatem decyzji było Przedsiębiorstwo "A" spółka z o.o. w S., zaś w jej uzasadnieniu przedstawiono następujący stan faktyczny oraz argumentację prawną.
Organ I instancji umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące – kwiecień, lipiec, wrzesień, październik, grudzień 2001 i styczeń 2002 r. od łącznej kwoty [...] zł.
W odwołaniu od tej decyzji podatnik zarzucił Urzędowi Skarbowemu w S. nieuwzględnienie interesu podatnika i interesu społecznego.
Uzasadniając żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji wskazał, że skoro domaga się zwrotu ściągniętych przez organy podatkowe należności, to nie może być mowy o bezprzedmiotowości postępowania. Uważa też, że postępowanie toczyło się przewlekle oraz że nie wzięto w jego toku pod uwagę tego, iż konieczność uiszczenia odsetek od zaległości a także kosztów egzekucyjnych znacznie pogorszyła jego sytuacje ekonomiczną.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Izba Skarbowa wskazała, iż w toku postępowania ustalono, że w dniu [...] r. Urząd Skarbowy w drodze postępowania skierowanego do wierzytelności podatnika wyegzekwował kwotę [...] zł. z kwoty tej dokonano przerachowania na poczet zaległości podatkowych w tym m.in. za kwiecień, lipiec, wrzesień, październik i grudzień 2001 r. i styczeń 2002 roku w sposób szczegółowo przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W tym kontekście wskazano, że zgodnie z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć w całości, lub w części m.in. odsetki za zwłokę.
Podstawą prowadzenia postępowania w tym zakresie jest jednak istnienie przedmiotu tego postępowania co w niniejszym przypadku oznacza zaległość podatkową i należne za zwłokę odsetki.
Zgodnie natomiast z art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.
Zdaniem organu odwoławczego, analiza dowodów przedłożonych przy odwołaniu potwierdza bezprzedmiotowość postępowania. Na uzasadnienie tego stanowiska Izba Skarbowa przywołała przepisy Ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 01.01.2003 r.).
Przepis art. 51 § 1 stanowi, że zaległością podatkową jest podatek nie zapłacony w terminie płatności. Z pojęciem zaległości podatkowej nierozerwalnie związane jest zaś pojęcie odsetek za zwłokę na co wskazuje art. 53 § 1 (od zaległości podatkowych naliczane są odsetki za zwłokę).
Z kolei zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek zapłaty podatku, w tym również potrącenia oraz zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości podatkowych, zaniechania poboru podatku, a także umorzenia zaległości podatkowych.
Bezsprzecznym jest, że żadne ze zobowiązań podatkowych wykazanych w rozliczeniu wcześniej wymienionych miesięcy nie zostało wpłacone w ustawowym terminie płatności. Faktyczne ich uregulowanie nastąpiło ostatecznie poprzez wpłaty własne, przerachowania z kwot uzyskanych w drodze egzekucji i w wyniku nadpłat, w dniu [...] roku. Zgodnie więc z zawartą w art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej definicją zobowiązania te stały się zaległościami podatkowymi, od których należało naliczyć odsetki za zwłokę (nie wystąpiły żadne okoliczności wymienione w art. 54 ustawy, które zwalniałyby z obowiązku naliczania odsetek).
Skoro zatem na dzień [...] r. zaległości podatkowe za miesiące kwiecień, lipiec, wrzesień, październik, grudzień 2001 r. i styczeń 2002 r. zostały ostatecznie rozliczone należy uznać, że zobowiązania te zgodnie z art. 59 § 1 wygasły (zarówno w części dotyczącej należności głównej jak i odsetek).
W tej sytuacji wniosek podatnika z dnia [...] r. w zakresie umorzenia odsetek od rzeczonych zaległości należało uznać za bezprzedmiotowy (brak kwoty odsetek, która mogłaby stanowić przedmiot takiego postępowania).
Odnosząc się natomiast do żądania potraktowania wniosku strony jako wniosku o zwrot pobranych przez Urząd Skarbowy kwot odsetek, przerachowania ich na poczet kolejnych zaległości to, organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowym stanie faktycznym żądanie takie nie znajduje żadnego umocowania prawnego.
W końcowej części uzasadnienia wskazano na uchybienia w sposobie dokonywania przerachowań, które nie miały wpływu na treść rozstrzygnięcia, mają jednak znaczenie przy rozstrzyganiu wniosku w przedmiocie umorzenia odsetek za lipiec 2002 roku.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka "A" w zasadzie powtórzyła istotę podniesionych w odwołaniu zarzutów, akcentując głównie to, że w świetle przywołanych w jej uzasadnieniu wyroków Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyegzekwowanie z rachunku bankowego należności podatkowych nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania dotyczącego wniosku o ich umorzenie.
Nadto zwrócono uwagę na złą sytuację finansową Spółki która w pełni uzasadnia uwzględnienie wniosku o "anulowanie" odsetek oraz kosztów egzekucyjnych.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, iż mimo, że skarga została wniesiona pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm.), to jednak podlega rozpoznaniu w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270). Konsekwencja taka wynika z przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271), który stanowi, że "sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi".
Przechodząc zaś do rozważania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ostatecznej należy na wstępie podkreślić, że spór między stronami postępowania sądowego może dotyczyć w rozpoznawanej sprawie wyłącznie tego, czy organy podatkowe zasadnie zastosowały przepis art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej.
To zastrzeżenie jest konieczne z uwagi na podnoszone przez skarżącą Spółkę argumenty dotyczące merytorycznej zasadności jej wniosku o umorzenie odsetek od zaległości podatkowych. Ani zatem zasadność obciążenia skarżącej odsetkami od zaległości podatkowych i kosztami egzekucyjnymi ani kwestia spełnienia przez skarżącą przesłanek do zastosowania wobec niej normy art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej nie mogły z oczywistych powodów stać się przedmiotem rozważań Sądu.
Pozostając zatem w tak zakreślonych granicach rozważań, niezbędne jest stwierdzenie, że treść normy art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej odczytać można jako zakaz prowadzenia postępowania podatkowego w sytuacji gdy stało się ono bezprzedmiotowe, czyli innymi słowy – gdy brak jest któregoś z elementu materialnego stosunku prawnego, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.
Stosowanie omawianego przepisu jest obowiązkiem organu podatkowego w każdym przypadku zaistnienia takiej sytuacji procesowej.
W rozpoznawanej sprawie do wszczęcia postępowania doszło na skutek złożenia przez skarżącą spółkę wniosku o umorzenie odsetek od zaległości podatkowych a zatem ów wniosek podlegałby rozpoznaniu w trybie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, pod jednym zasadniczym warunkiem – a mianowicie, że w dacie jego składania istniało by wymagalne zobowiązanie strony skarżącej do uiszczenia należności z tego tytułu. Tymczasem pozostaje poza sporem, że w dacie złożenia rzeczonego wniosku już od kilkunastu dni takie zobowiązanie nie istniało.
Zapłata zaległości podatkowej, a także odsetek od tej zaległości spowodowała wygaśnięcie zobowiązania (zaległości) wobec czego podatnik nie miał żadnego prawem przewidzianego uprawnienia do żądania umorzenia nie istniejącej już należności.
Tym samym postępowanie wszczęte po wygaśnięciu należności podatkowej było bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu na podstawie art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej.
Pogląd sprowadzający się do tezy, iż organ podatkowy może umorzyć zaległość podatkową lub odmówić jej umorzenia tylko wówczas gdy zaległość ta istnieje w chwili złożenia wniosku, a jeżeli zaległość nie istnieje w tym momencie, to organ winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe – uznać należy za ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego stosowania art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej.
Jako przykłady rozstrzygnięć u podstaw których legł taki pogląd można przytoczyć wyrok NSA z dnia 29 września 1999 r. (sygn. akt SA/Sz 1291/98 – zbiór LEX nr 38763) wyrok z dnia 2 grudnia 1999 r. (sygn. akt – III 7973/98 – zbiór LEX nr 42853) czy z dnia 19 października 2000 r. (sygn. akt – III SA2246/99 – zbiór LEX nr 47091). Jest to zatem orzecznictwo aktualne, bazujące na obowiązującym od roku 1998 stanie prawnym nawiązujące do samej istoty ustawowej funkcji decyzji w sprawie podatkowej określonej w art. 207 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej.
Nawiązując zaś do zarzutu skargi sprowadzającego się do tezy, iż w świetle powołanych w jej uzasadnieniu wyroków Sądu Najwyższego w stanie faktycznym ustalonym w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania godzi się zauważyć, iż w obu wyrokach z dnia 9 listopada 1995 r. sygn. akt – III ARN 50/95 i III ARN 51/95 (pierwszy publ. – OSP 1996 nr 9 poz. 159) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że przymusowe wykonanie zobowiązania podatkowego w czasie trwania postępowania w sprawie umorzenia zaległych odsetek nie czyni bezprzedmiotowym tego postępowania, bowiem nie unicestwia prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w świetle art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
Wyrok ten zatem dotyczy odmiennej sytuacji procesowej a mianowicie takiej, iż w dacie składania wniosku o umorzenie zaległości podatkowych (odsetek) zobowiązanie z tego tytułu istniało. Podobnie jest w sytuacji gdy strona postępowania zapłaciła podatek w toku toczącego się postępowania odwoławczego w sprawie umorzenia zaległości podatkowej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2002 roku sygn. akt – III RN 198/00 – opublikowany w OSNAP 2002/14/322).
Reasumując dotychczasowe wywody stwierdzić należy, że skarga nie wykazała, by objęta nią decyzja ostateczna naruszała prawo.
Dlatego, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) orzeczono o oddaleniu skargi.