Uzasadnienie
24 czerwca 1998 r. wpłynął do Urzędu Celnego wniosek Marka Z. o "unieważnienie zgłoszenia celnego", które, jak wynika z jego uzasadnienia, dotyczyło mienia przesiedleńczego samochodu Ford Windstar, zgłoszonego do odprawy celnej 31 sierpnia 1995 r.
Decyzją z 14 lipca 1998 r. (...) Dyrektor Urzędu Celnego w K. umorzył postępowanie wszczęte ww. wnioskiem.
Uzasadniając swa decyzję organ I instancji stwierdził, że postępowanie wszczęte 31 sierpnia 1995 r. zostało zakończone decyzja Prezesa GUC, wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./, które obowiązywały do końca 1997 r. Z dniem 1 stycznia 1998 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ i zgodnie z jej art. 289 postępowania wszczęte i nie zakończone przed dniem wejścia w życie Kodeksu celnego podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych. Ponieważ niniejsza sprawa dotyczy samochodu sprowadzonego z zagranicy w 1995 r. i dopuszczonego do obrotu na polskim obszarze celnym decyzją administracyjną zawartą w dowodzie odprawy celnej, a nie wskutek przyjęcia zgłoszenia celnego, brak jest podstaw prawnych do rozpatrzenia wniosku Marka Z. i zachodziła konieczność umorzenia tego postępowania.
W odwołaniu od tej decyzji Marek Z. zarzucił organowi I instancji błędną wykładnię prawa - art. 289 ustawy Kodeks celny. Stwierdził, iż postanowienia tego przepisu nie mogą stać na przeszkodzie stosowaniu instytucji nowego prawa do stanów zaistniałych przed dniem jego wejścia w życie. Byłoby to bowiem naruszeniem art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., mającego swój odpowiednik w poprzedniej ustawie zasadniczej. W sprawie tej skarżący chcąc skorzystać z możliwości sprowadzenia towaru wolnego od cła /mienia przesiedleńczego/ został, wskutek negatywnego rozstrzygania wniosków o wycofanie zgłoszenia celnego, pozbawiony tego prawa i obciążony należnościami celnymi przewyższającymi wartość sprowadzonego towaru.
Zdaniem skarżącego decyzja Organu I instancji zawiera błędy w ustaleniach stanu faktycznego. Pomija bowiem fakt, iż Prezes GUC zezwolił na wywóz samochodu z kraju, po czym decyzję swą uchylił z uwagi na jej niewykonalność, z racji zbiegu z innym postępowaniem, prowadzonym wobec tego samego przedmiotu. Obecnie przeszkody te ustały.
Skarżący wyraził jednocześnie pogląd, iż pojęcia "zgłoszenie do odprawy celnej" i "przyjęcie zgłoszenia celnego" są równoważne na gruncie starego i nowego stanu prawnego, a więc nie można twierdzić, że "zgłoszenie do odprawy celnej" nie ma odpowiednika w przepisach Kodeksu celnego.
W końcowej części odwołania skarżący zarzucił Dyrektorowi Urzędu Celnego naruszenie art. 210 par. 1 Ordynacji podatkowej wskutek nieokreślenia daty wydania decyzji.
Odwołanie to nie zostało uwzględnione. Zaskarżoną tu decyzją Prezes GUC utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ odwoławczy przedstawił w pierwszej kolejności bieg spraw, w których stroną był Marek Z. Wynika z niego, że 6 września 1995 r. Dyrektor Urzędu Celnego w K. dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym samochód sprowadzony przez Marka Z. i wymierzył od niego należności celne. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Prezesa GUC, który orzekał w tym przedmiocie decyzją z 14 maja 1995 r. W dalszej kolejności Marek Z. zwrócił się do Dyrektora Urzędu Celnego w K. o wyrażenie zgody na wywóz samochodu z polskiego obszaru celnego. Decyzją z 11 lutego 1997 r. organ ten rozstrzygnął wniosek Marka Z. negatywnie, po czym Prezes GUC, decyzją z 30 czerwca 1996 r., uchylił te decyzję i wyraził zgodę na wywóz samochodu przez skarżącego, po złożeniu zabezpieczenia majątkowego.
Ponieważ jednak w chwili wydawania tej decyzji byłą ona niewykonalna /samochód podlegał zabezpieczeniu w postępowaniu karnym/ Prezes GUC, kolejnym orzeczeniem z 16 lutego 1998 r., stwierdził jej nieważność. W odpowiedzi na wniosek Marka Z. o ponowne rozpatrzenie tej sprawy Prezes GUC wydał następną decyzje z 6 kwietnia 1998 r., którą utrzymał w mocy poprzednią z 16 lutego 1998 r.
W drugiej kolejności Prezes GUC ustosunkował się do zarzutów zawartych w odwołaniu Marka Z. od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w K. umarzającej postępowanie w sprawie unieważnienia zgłoszenia celnego. Tak więc organ odwoławczy stwierdził, że umorzenie tego postępowania było zasadne. Samochód skarżącego został zgłoszony do odprawy celnej na podstawie przepisów ustawy Prawo celne i na tej podstawie postępowanie to zostało zakończone. Zgodnie zatem z art. 289 Kodeksu celnego w sprawie tej należało stosować przepisy ustawy Prawo celne i Kodeksu postępowania administracyjnego. Prawo celne nie przewidywało takiej instytucji, jak unieważnienie przyjętego zgłoszenia celnego, dlatego postępowanie to należało umorzyć. Umorzenie postępowanie było konieczne także ze względu na brak przedmiotu sporu.
Decyzję tę zaskarżył do NSA Marek Z., zarzucając organowi odwoławczemu:
- - naruszenie art. 289 Kodeksu celnego przez przyjęcie, że wniosek skarżącego może być rozstrzygany tylko na podstawie przepisów ustawy z 28 grudnia 1989 r. Prawo celne i na podstawie przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego,
- - brak jednoznacznego ustalenia, czy postępowanie w niniejszej sprawie zostało ostatecznie zakończone,
- - obrazę przepisu art. 222 Kodeksu cywilnego,
- - brak precyzyjnego określenia znaczenia pojęć "dowód odprawy celnej" oraz "zgłoszenie celne" w rozumieniu ustaw Prawo celne i Kodeks celny,
- - sprzeczność ustaleń polegającą na twierdzeniu, iż wniosek skarżącego może być rozstrzygnięty tylko na podstawie Kpa. i Prawa celnego przy jednoczesnym powoływanie się na art. 224 par. 1 Ordynacji podatkowej.
W uzasadnieniu skargi stwierdził, że na skutek podjętych w toku postępowań kolejnych decyzji został pozbawiony prawa dysponowania rzeczą jako jej właściciel. Jego samochód został sprzedany, nie wiadomo komu, za jaką cenę i na co zostały przeznaczone pieniądze w ten sposób uzyskane.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty zażądał zmiany zaskarżonej decyzji lub jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z orzeczeniem o kosztach postępowania.
Prezes GUC wniósł o oddalenie skargi. Odpowiadając na postawione w niej zarzuty stwierdził, że przewidziana w Kodeksie celnym instytucja unieważnienia zgłoszenia celnego nie może być stosowana do zgłoszeń celnych dokonanych w okresie obowiązywania Prawa celnego z uwagi na odmienny charakter tych instytucji. Unieważnienie zgłoszenia celnego, o jakim mowa w Kodeksie celnym, pozwala na zniwelowanie skutków prawnych, jakie spowodowało zgłoszenie celne, nie będące decyzją administracyjną. W poprzednim stanie prawnym, po rządami Prawa celnego, przyjęcie zgłoszenia celnego następowało poprzez wydanie decyzji administracyjnej. Weryfikacja takiej decyzji mogła nastąpić tylko w wyniku określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego procedur.
Prezes GUC wyjaśnił jednocześnie, że brak przedmiotu sporu, o którym pisał w uzasadnieniu swej decyzji, polega na tym, że sporny samochód, który był przedmiotem zajęcia w postępowaniu karno-skarbowym, został sprzedany.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r., o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ "Sąd sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej". W ramach tej kontroli ocenia legalność, między innymi, zaskarżonych decyzji administracyjnych /art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy/ i może podjąć przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy /art. 29 ustawy o NSA/. Pojęcie sprawy administracyjnej oznacza istnienie indywidualnie oznaczonego podmiotu i jego konkretnego prawa lub obowiązku, którego sprawa dotyczy. Wniosek skarżącego z 23 czerwca 1998 r. wszczął postępowanie w nowej sprawie o unieważnienie zgłoszenia celnego, zmierzające do jej zakończenia decyzją administracyjną.
W myśl przedstawionych tu zasad Sąd obowiązany jest wskutek skargi Marka Z. do oceny legalności /zgodności z prawem/ decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z 21 lipca 1999 r., (...), i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w K. z 14 lipca 1998 r. (...). Nie mogą tu być przedmiotem oceny Sądu decyzje wydane w przedmiocie wymiaru cła od spornego samochodu i zezwolenia na jego wywóz poza polski obszar celny. Postępowania w tych sprawach zostały zakończone ostatecznymi decyzjami, które nie zostały zaskarżone do NSA. Nie mieszczą się również w granicach sprawy wszczętej wnioskiem skarżącego z 23 czerwca 1998 r. w czynności podjęte w toku postępowania zabezpieczającego, czy egzekucyjnego. Nie mogą też być przedmiotem oceny Sądu Administracyjnego orzeczenia i czynności podjęte w ramach postępowania karno-skarbowego z uwagi na właściwość w tym zakresie sądów powszechnych /art. 19 ust. 1 ustawy o NSA/.
Przechodząc zatem do oceny zaskarżonej tu decyzji należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte wnioskiem skarżącego z 23 czerwca 1998 r., a więc w chwili, gdy obowiązywała już ustawa z dnia 7 stycznia 1997 r. Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./. Postępowanie to powinno zatem podlegać rozpatrzeniu według przepisów tej ustawy. Powoływany przez organy celne przepis art. 289 Kodeksu celnego pozwala na stosowanie przepisów dotychczasowych /tj. ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne, - t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ w tych postępowaniach, które zostały wszczęte i nie zakończone przed dniem 1 stycznia 1998 r. Przepis ten nie znajdował zastosowania w tym przypadku. Jeszcze raz należy podkreślić, że wniosek skarżącego z 23 czerwca 1998 r. wszczynał nowe postępowanie, które nie może być traktowane jako kontynuacja postępowania wszczętego zgłoszeniem samochodu do odprawy celnej, dokonanym 31 sierpnia 1995 r. Tamto postępowanie zostało zakończone ostateczną decyzją Prezesa GUC z 14 maja 1996 r. (...).
Nie jest też kontynuacją postępowania w przedmiocie pozwolenia na wywóz towaru poza polski obszar celny, gdyż postępowanie i w tej sprawie zostało zakończone ostateczną decyzją Prezesa GUC z 6 kwietnia 1998 r. (...).
Przepisy ustawy Kodeks celny przewidują instytucję unieważnienia przyjętego zgłoszenia celnego /art. 68/. Unieważnienie to obwarowane jest pewnymi warunkami, ale przed ewentualną ich analizą konieczna jest odpowiedź na pytanie natury zasadniczej, czy instytucja ta może być stosowana wobec zgłoszeń celnych dokonanych na podstawie przepisów ustawy Prawo celne, którymi wszczęte zostało postępowanie, zakończone decyzją o dopuszczeniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym i wymiarze należności celnych. Otóż odpowiedź na to pytanie musi być negatywna, a wynika ona z odmienności uregulowań przyjętych w tym zakresie w Kodeksie celnym w stosunku do poprzedniego stanu prawnego. Dla potrzeb niniejszej sprawy wystarczającym będzie wyjaśnienie, iż instytucja ta w Kodeksie celnym polega na unieważnieniu zgłoszenia celnego, które nie przyniosło jeszcze skutków w postaci decyzji administracyjnej. Odmiennie było w przypadku zgłoszenia przez skarżącego do odprawy celnej sprowadzonego z zagranicy samochodu.
W tym przedmiocie zapadła decyzja administracyjna, która pozostaje w obrocie prawnym, a którą można było wzruszyć w trybach przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Unieważnienie zgłoszenia celnego nie może być sposobem do zniwelowania skutków prawomocnej decyzji wydanej na gruncie przepisów ustawy Prawo celnego. Brak jest normatywnych podstaw do twierdzenia przeciwnego.
Mamy zatem sytuację, gdy obowiązujące obecnie przepisy nie przewidują dla organu celnego kompetencji do orzekania o unieważnieniu zgłoszenia celnego dokonanego po rządami ustawy Prawo celne. Powoduje to bezprzedmiotowość postępowania i konieczność jego umorzenia na podstawie art. 208 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 925 ze zm./ w związku z art. 262 ustawy Kodeks Celny. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza bowiem, że brak jest jednego z elementów materialnego stosunku prawnego, a w związku z tym nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. W tym przypadku brak jest podstawy prawnej. Umorzenie postępowania ma w takich przypadkach charakter obligatoryjny.
Mając to wszystko na uwadze Sąd oddalił skargę Marka Z. w trybie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA.