Uzasadnienie
Problematyka regulowana przepisami art. 14 ust. 1 pkt 16 i 17 nie obowiązującego już Prawa celnego z 1989 r. /w obecnie obowiązującym Kodeksie celnym z 1997 r. unormowania w tym zakresie zawierają przepisy art. 190 par. 1 pkt 14 i 15/ przynajmniej kilkakrotnie gościła na łamach Biuletynu Celnego.
Zainteresowanie tym wyrokiem wynikało zaś stąd, że w jego uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny dokonał nader szerokiej wykładni powoływanych wyżej przepisów Prawa celnego z 1989 r., zwłaszcza niektórych określeń w nich użytych, przy czym interpretując te przepisy korzystał przede wszystkim z praktyki ich stosowania oraz orzecznictwa sądowego.
Z okoliczności sprawy, w której zapadł prezentowany wyrok, na uwagę zasługują następujące fakty:
2 sierpnia 1996 r. spółka cywilna "A.", reprezentowana przez czterech wspólników, złożyła w Urzędzie Celnym w K. wniosek o zwolnienie z należności celnych przesyłki z wzorami pasmanterii ozdobnej do kwiatów w rolkach, o wadze 6,6 kg i wartości 99,46 USD. W uzasadnieniu tego wniosku wskazano, że pasmanteria zostanie wykorzystana do wyposażenia stoiska i jego dekoracji na Międzynarodowych Targach Poznańskich. Do wniosku tego Spółka dołączyła potwierdzone zgłoszenie udziału w targach.
Dyrektor Urzędu Celnego w K. wydał 9 sierpnia 1996 r. decyzję dopuszczającą sprowadzony towar do obrotu na polskim obszarze celnym, wymierzając wszakże stosowne należności celne.
W odwołaniu od tej decyzji spółka cywilna "A." zarzuciła naruszenie przepisów prawa, w szczególności zaś art. 14 ust. 1 pkt 16 i 17 Prawa celnego z 1989 r. Podkreślono w nim, że sprawdzone pojedyncze wzory artykułów dekoracyjnych nie miały wartości handlowej i przeznaczone były do reklamy, marketingu i wystawienia na targach. Zwrócono również uwagę na niewielką wartość towaru.
Prezes Głównego Urzędu Ceł nie uwzględnił jednakże odwołania i utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
Wnoszący skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego ponowił wcześniejsze zarzuty i domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji Prezesa GUC.
Naczelny Sąd Administracyjny żądanie skarżącego uznał za uzasadnione i w związku z tym uchylił kwestionowaną decyzję. W motywach tego wyrokowego rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny w następujący sposób odniósł się do kwestii prawnych wynikających z zarzutów sformułowanych w skardze wniesionej przez spółkę cywilną "A.":
Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był art. 14 ust. 1 punkty 16 i 17 nieobowiązującego już Prawa celnego z 1989 r. Pkt 16 tego artykułu stanowił, że przywóz towarów z zagranicy w ramach ustanowionych norm jest wolny od cła, jeżeli przedmiotem przywozu były wzory, modele, próbki i materiały nie mające wartości handlowej, służące do reklamy lub akwizycji, przywożone przez podmioty prowadzące działalność gospodarczą. Natomiast pkt 17 powoływanego artykułu zezwalał na zwolnienie od cła przywożonych przez organizatorów lub uczestników wystaw, targów, zawodów i konkursów, w związku z tymi imprezami:
a/ materiałów reklamowych i nagród przeznaczonych do rozdania, b/ środków spożywczych, wyrobów spirytusowych i winiarskich oraz wyrobów tytoniowych przeznaczonych na przyjęcia i spotkania o charakterze reprezentacyjnym, c/ towarów przeznaczonych do budowy, wyposażenia i dekoracji stoisk uczestników imprez.
W praktyce stosowania przepisów prawa celnego istotną trudność stanowiła i stanowi nadal interpretacja przepisów dotyczących reklamy, w tym przede wszystkim kryteriów oceny, że towar sprowadzony w celach reklamowych nie miał wartości handlowej. Ma to zaś związek z tym, że zarówno przepisy nieobowiązującego Prawa celnego, jak i Kodeksu celnego z 1997 r. nie zawierały i nie zawierają w dalszym ciągu ustawowej definicji reklamy. To powodowało, iż orzecznictwo sądowe odwoływało się w tym względzie najczęściej do wykładni językowej. W szczególności więc wskazywano, że w słownikach języka polskiego reklamę określa się jako "rozpowszechnianie informacji o towarach, ich zaletach i wartościach oraz miejscach i możliwościach ich nabycia", z uzupełnieniem, że reklama to także "chwalenie kogoś, zalecanie czegoś przez prasę, radio, telewizję i inne środki, np. plakaty, napisy i ogłoszenia" /por. Mały Słownik Języka Polskiego pod redakcją S. Skorupki, H. Auderskiej i Z. Łępickiej/.
Ze względu na autonomię prawa celnego w orzecznictwie sądowym nie posługiwano się pojęciami reklamy zawartymi w innych ustawach lub zdefiniowanymi nawet i w orzecznictwie, wszakże na użytek innych aktów prawnych, np., w ustawie o nieuczciwej konkurencji.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy interpretacji przepisów Prawa celnego dotyczących reklamy, przeważała wykładnia gramatyczna, wedle której reklama to działania poszerzające wiedzę przyszłych nabywców o towarach, w celu zachęcenia ich do kupna /por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 1997 r., I SA/Ka 192-193/97/.
Przechodząc na grunt okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy na wstępie podkreślić, że organy celne wydające w niej decyzje zastosowały wykładnię znacznie ograniczającą możliwość stosowania przepisów uprzednio wymienionych. Nie taki zaś był cel ustawodawcy przy redagowaniu tego przepisu.
W związku z tym ocenić trzeba, iż sprowadzona pasmanteria, mająca być wykorzystana do przygotowania ekspozycji na Międzynarodowych Targach Poznańskich, służyła do celów reklamowych i akwizycyjnych, gdyż miała kształtować popyt przez poszerzenie wiedzy przyszłych nabywców o tym towarze i tym samym zachęcenie ich do nabywania go właśnie od tego - a nie innego - podmiotu gospodarczego.
Ażeby podmiot prowadzący działalność gospodarczą mógł skorzystać z ulgi celnej, powinien wykazać, że sprowadzone wzory, modele, próbki i materiały nie mają wartości handlowej. Ta przesłanka, wynikająca z wcześniej powoływanych przepisów Prawa celnego z 1989 r., również nie została zdefiniowana. Według zaś autorów Słownika Języka Polskiego pod redakcją M. Szymczaka, wartość określa się jako "to, ile coś jest warte pod względem materialnym; cecha jakiejś rzeczy dająca się wyrazić równoważnikiem pieniężnym lub innym środkiem płatniczym". Wynika z tego, że pojęcie wartości handlowej rzeczy, jako wartości rynkowej, powinno być interpretowane w zależności od charakteru i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej.
Zatem inne wielkości będą stanowiły wartość handlową w przypadku sprowadzenia rzeczy przez podmiot prowadzący np. handel detaliczny w małych rozmiarach, ale te same rzeczy mogą nie mieć wartości handlowej w przypadku sprowadzenia ich przez hurtownika prowadzącego działalność gospodarczą na terenie całego kraju. W każdym bowiem przypadku przesłanka pozwalająca na uzyskanie zwolnienia od cła wymaga indywidualnej oceny.
W konkretnie rozpoznawanej sprawie importer prowadził szeroką działalność gospodarczą polegającą na sprzedaży hurtowej, a wobec tego mógł korzystać ze zwolnienia centralnego ustanowionego w art. 14 ust. 1 pkt 16 Prawa celnego z 1989 r. W szczególności za tym, że sprowadzony towar nie miał wartości handlowej, mogło świadczyć, iż spółka nie zapłaciła za niego, gdyż eksporter udostępniający towar bezpłatnie liczył na to, że po przeprowadzeniu reklamy i akwizycji nastąpi poszerzenie rynku zbytu na ten towar. Za tym, że przesyłka nie miała wartości handlowej, przemawiała również jej wartość, bo wynosząca zaledwie 99,46 USD.
Błędne i arbitralne było również przyjęcie przez organy celne, że towar będący przedmiotem obrotu nie był przeznaczony do wyposażenia i dekoracji stoisk uczestników targów, bowiem importer przedstawił zgłoszenie udziału w Międzynarodowych Targach Poznańskich, co wskazywało na przeznaczenie sprowadzonego towaru, a w związku z tym uzasadniało stosowanie art. 14 ust. 1 pkt 17 Prawa celnego z 1989 r.