Uzasadnienie
Sprawę tę rozpoznawał Naczelny Sąd Administracyjny na skutek skargi Hans P. Spółki z udziałem zagranicznym "HaPa" w P. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w przedmiocie opłaty dodatkowej. Tok tej sprawy przed organami celnymi był następujący:
Dyrektor Urzędu Celnego w K. decyzją 11 maja 2000 r. wymierzył Spółce "HaPa" w P. opłatę manipulacyjną dodatkową z tytułu wykazania różnicy między towarem przestawionym organowi celnemu a ujawnionym w wyniku rewizji celnej w wysokości 340.161,70 złotych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano m.in. art. 207 Ordynacji podatkowej /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ i art. 276 par. 2 Kodeksu celnego. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż sprowadzone towary zostały zgłoszone do procedury uszlachetniania czynnego w systemie zawieszeń. W trakcie przeprowadzonej rewizji celnej wykazana została różnica między towarami przedstawionymi organowi celnemu i wymienionymi w dokumentach dotyczących realizowanej procedury tranzytu a towarami ujawnionymi w wyniku rewizji celnej w postaci nadwyżek towarowych.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Spółka domagając się uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i umorzenia postępowania. W uzasadnieniu środka odwoławczego podkreślono, że powodem popełnienia błędu zgłoszenia niższej wartości towaru była pomyłka pracownika firmy niemieckiej. Podkreślono, że nieprawidłowo organ pierwszej instancji dokonał kumulacji niedoboru i nadwyżki towaru, zamiast przyjąć różnicę między towarem przedstawionym a ujawnionym podczas odprawy. Pomyłka w zakresie składu materiału wynikła z faktu posłużenia się katalogiem i nie miała istotnego znaczenia, bowiem towar został sprowadzony celem uszlachetnienia i nie był własnością strony. Wskazano także na brak zawinienia strony.
Prezes Głównego Urzędu Ceł nie uwzględnił odwołania i utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ drugiej instancji podkreślił, iż wymierzenie opłaty manipulacyjnej jest obligatoryjne bez względu na zawinienie sprowadzającego towar. Poza tym, pojęcie różnicy między towarem przedstawionym a ujawnionym w wyniku rewizji celnej oznacza niezgodność pomiędzy rzeczywistym stanem towaru a stanem wynikającym z dokumentów celnych.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka zarzuciła powyższej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, które miały wpływ na wynik sprawy. W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca domagała się uchylenia decyzji organu pierwszej i drugiej instancji i umorzenia postępowania.
W piśmie z 22 maja 2001 r. skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik organu odwoławczego podał, że wysokość niedoboru deklarowanego wyniosła 182.664,61 złotych i wobec tego wnosił o uchylenie decyzji o tę kwotę.
Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga częściowo zasługuje na uwzględnienie i podzielając wniosek pełnomocnika organu odwoławczego, uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w części wymiaru opłaty manipulacyjnej dodatkowej w kwocie 182.664,61 złotych.
Motywy tego rozstrzygnięcia zakończonego wyrokiem były następujące:
Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji organu pierwszej i drugiej instancji jest art. 276 par. 2 Kodeksu celnego. Przepis ten stanowi, że jeżeli po przedstawieniu towaru organ celny wykaże różnicę między towarem przedstawionym a ujawnionym w wyniku rewizji celnej, to od osoby, o której mowa w art. 39 tego Kodeksu, pobiera się opłatę manipulacyjną dodatkową w wysokości wartości towaru odpowiadającej różnicy.
Z treści tego przepisu nie wynika, aby jedną z przesłanek jego zastosowania było udowodnienie winy podmiotu, o którym mowa w art. 39 Kodeksu celnego. Podobny pogląd na tle starego stanu prawnego zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 stycznia 1996 r. SA/Po 2254/95, stwierdzając, że z treści art. 70 ust. 3 Prawa celnego wynika, iż opłata manipulacyjna dodatkowa, będąca formą sankcji, obciąża przewoźnika bez względu na to, czy przyczynił się on, czy też nie do próby przewiezienia towaru nie ujętego w dokumentacji celnej. Brak świadomości przewoźnika co do okoliczności, iż dopuścił się wymienionego czynu, nie zwalnia przewoźnika z obowiązku uiszczenia tej opłaty.
Inny problem pojawia się, gdy chodzi o wykładnię treści art. 276 par. 2 Kodeksu celnego. Na czelny Sąd Administracyjny zaakceptował proponowaną przez pełnomocnika strony i Prezesa Głównego Urzędu Ceł w odpowiedzi na skargę, wykładnię funkcjonalną tego przepisu. Ustawodawca nie podał bowiem, o jaką różnicę chodzi w przypadku wykazania rozbieżności między towarem przedstawionym, a ujawnionym w wyniku rewizji celnej.
Mając na względzie racjonalne działanie ustawodawcy, celem tego przepisu jest napiętnowanie osób określonych w art. 39 Kodeksu celnego, które nierzetelnie deklarują sprowadzane towary przedstawione do odprawy celnej.
W sytuacji gdy stwierdza się nadwyżkę sprowadzonego towaru, zastosowanie tego przepisu jest w pełni uzasadnione.
Odmienne stanowisko należy zająć w przypadku stwierdzenia niedoboru, a to w związku z tym, że Skarb Państwa nie ponosi żadnej szkody z uwagi na brak uszczuplenia należności budżetowych. W tej sytuacji wymierzenie dodatkowej opłaty manipulacyjnej na podstawie art. 276 par. 2 Kodeksu celnego za niedobór deklarowanego towaru byłoby przejawem nadmiernego fiskalizmu.
Nie zasługuje natomiast na aprobatę koncepcja pełnomocnika strony, aby obliczać różnicę od wartości nadwyżki do niedoboru.
Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił zarzutów strony co do naruszenia przepisów proceduralnych, gdyż organy celne dokonując rewizji celnej i stosownych ustaleń nie przekroczyły granic swobodnej oceny dowodów określonej w art. 191 Ordynacji podatkowej. Również brak przesłuchania w charakterze strony prezesa skarżącej Spółki, gdy wcześniej nie był składany taki wniosek, nie mógł mieć wpływu na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Podobne stanowisko należy zająć odnośnie do innych zarzutów natury proceduralnej.