Uzasadnienie
Decyzją z.... numer konta płatnika..., Prezes
Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego postanowił nie wyrazić zgody na rozłożenie na raty należności J. S. za okres 2014.2/06 – 2019.4/12 w kwocie 17.124,40 zł.
Organ ustalił, że J. S. 15 listopada 2019 r. złożył wniosek o rozłożenie na raty po 300 zło miesięcznie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Prośbę umotywował tym, że w ostatnich dwóch latach i w roku 2019 poniósł duże straty z powodu gradu co spowodowało ograniczone zbiory oraz tym, że gospodarstwo rolne przejął po rodzicach wraz z zadłużeniem w postaci kredytu hipotecznego. Gospodarstwo musi być utrzymywane w dobrej kondycji aby zabezpieczyć zbiory na następny rok. Wnioskodawca musi zakupić paliwo, nawozy, środki ochrony, zrobić naprawy maszyn, zakupić wałek do kosiarki, ponadto musi uzupełnić ogrodzenie młodego ogrodu przed sarnami i zającami co wiąże się z zakupem kołków i siatki. Do wniosku rolnik załączył zaświadczenie ARiMR o uzyskanej pomocy finansowej z powodu przymrozków wiosennych 2017 w kwocie 11.100 zł oraz, że nie składał do ARiMR w latach 2017-2019 wniosków o udzielenie pomocy finansowej o charakterze de minimis i nie uzyskał z tego tytułu płatności.
Dołączył również protokół z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego z 29 października 2019 r.
Dnia 29 listopada 2019 r. wydana została decyzja odmawiająca przyznania ulgi. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy 20 stycznia 2020 r. KRUS PT O. utrzymał w mocy ww. decyzję. Na decyzję z 20 stycznia 2020 r. rolnik złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Po rozpoznaniu skargi Sąd wyrokiem z 9 lipca 2020 r. uchylił ww. decyzje.
Ponownie rozpoznając sprawę organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi działalność rolniczą na gruntach o powierzchni 34,7317 ha fizycznych, tj. 39,2760 ha przeliczeniowych. Dodatkowo jest podatnikiem podatku leśnego powierzchnia lasów 1,7400 ha oraz płatnikiem podatku od nieruchomości (nieużytki) z gruntów o powierzchni 0,3300 ha. Łączna powierzchnia gruntów 36,8017 ha fizycznych. Od 7 lipca 2014 r. wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą. Na przestrzeni lat 2011-2016 udzielono pięć ulg w formie układów ratalnych. Mimo udzielania tak korzystnych ulg jaką jest układ ratalny, rolnik nie realizował należycie spłaty zadłużenia w ratach. Wszystkie 5 układów ratalnych z tego powodu zostały zerwane.
W gospodarstwie rolnika 7 października 2020 r. została przeprowadzona wizytacja. Organ ustalił, że wnioskodawca zamieszkuje w domu murowanym, w którym są trzy pokoje, kuchnia, łazienka wyposażonym w centralne ogrzewanie, bieżącą wodę. We wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkują z rolnikiem trzy osoby. Gospodarstwo rolne wyposażone jest w sprzęt rolniczy. Większa część powierzchni upraw to sady jabłoniowe i grusze, pozostała to rzepak. Do protokołu z wizytacji rolnik podał informację dotyczącą wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem oraz to, że posiadane maszyny kupione były na kredyt z dofinansowaniem ARiMR. W złożonym oświadczeniu wnioskodawca zaznaczył również, że gospodarstwo jest obciążone długoterminowym kredytem hipotecznym w kwocie 2.250.000 zł w Banku Spółdzielczym O., który korzysta w karencji w spłacie do końca 2020 r. Strona posiada również kredyt w rachunku bieżącym około 15.000 zł, który spłaca po 500 zł miesięcznie oraz kredyt 40.000 zł, który również spłaca po 500 zł miesięcznie.
W oświadczeniu wspomniał również, że gospodarstwo ucierpiało z powodu strat w latach 2017-2019 oraz w bieżącym roku. Na dowód powyższych oświadczeń w terminie późniejszym rolnik nadesłał umowy kredytowe.
Organ wymienił szczegółowo udokumentowane wydatki i przychody i stwierdził, że łącznie wydatki miesięcznie 11631,85 zł podzielić na 4 osoby w gospodarstwie domowym równa się 2907,96 zł miesięcznie na osobę. Z kolei łącznie dochody w gospodarstwie wynoszą około 6845,66 zł miesięcznie. Różnica pomiędzy dochodami i wydatkami średnio na osobę miesięcznie w gospodarstwie domowym wynosi 3937,70 zł (6845,66 zł - 2907,96 zł), która pozostaje do dyspozycji rolnika i domowników.
Organ wskazał na podstawę prawną rozstrzygnięcia, tj. art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U.2020.277 ze zm.) dalej "u.s.r." i podniósł, że nie neguje wskazanego przez wnioskodawcę subiektywnego poczucia pewnej nadzwyczajności swojej sytuacji. Nie oznacza to jednak, że sytuacja jest bardzo trudna i stwarza zagrożenie bytu lub zdrowia, a regulowanie zobowiązań zagraża egzystencji. Ustalono, że zobowiązany, w aktualnej sytuacji dochodowej nie korzysta z żadnej z form pomocy, która udzielana jest rodzinom znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialno-bytowej. Rolnik korzysta z dopłat ARiMR.
W ocenie organu zadłużenie jest wynikiem wcześniejszych zaniedbań w realizacji zobowiązań a nie okoliczności uniemożliwiających opłacanie składek. Pomimo udzielanej przez Kasę pomocy w opłacaniu składek jednak rolnik nie regulował należycie należności wobec KRUS. Mając na uwadze przedstawione okoliczności, interes społeczny rolników, którzy mimo trudności finansowych terminowo wywiązują się z ustawowych zobowiązań oraz stan finansów Funduszu Emerytalno-Rentowego i składkowego, organ podjął decyzję jak w sentencji.
Na powyższą decyzję J. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie: art. 7, art. 77 ust. 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegające na niedokładnym i nie wyczerpującym ustaleniu okoliczności faktycznych sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia i nie rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
W uzasadnieniu podniósł, że kwestią pierwszorzędną w niniejszej sprawie jest zatem ustalenie czy występuje przesłanka rozłożenia na raty płatności z tytułu składek na ubezpieczenie, tj. ważny interes zainteresowanego. W związku z tym obowiązkiem organu, wynikającym z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. było wyjaśnienie aktualnej sytuacji materialnej i życiowej skarżącego.
KRUS do celów ustalenia sytuacji finansowej wnioskodawcy za badany okres przyjął okres najkorzystniejszy, jeżeli chodzi o przychody, a to okres od stycznia 2019 r, do sierpnia 2020 r. Poprzednie lata były znacząco gorsze dla wnioskodawcy i jego rodziny i w sposób istotny wpłynęły na aktualna stopę życiową tej rodziny. Ponadto KRUS podał błędny przychód z rejestru VAT za okres od 01.2019 r. do 08.2020 r. – ustalił, że wynosi 468.583,58 zł, a powinno być 445.629 zł (różnica wynosi 22.954 zł). Co więcej, do dochodów doliczono kwotę 29.077 zł pochodzącą z tzw. dopłat obszarowych, które zgodnie z przepisami prawa nie są dochodem.
Jednocześnie emerytura B. S. została uwzględniona jako przychód za cały okres, a faktycznie istnieje od 25 stycznia 2020 r Następnie, w kosztach w ewidencji VAT uwzględniane są wyłącznie odsetki od rat leasingowych. Wartość netto rat nie została zakwalifikowana do kosztów wyliczonych przez KRUS. Całkowita kwota rat za badany okres wynosi 8x3050=244.00zł (KRUS uwzględnił wyłącznie około 1200 zł odsetek co daje nam różnicę 23.200zł). A co najdziwniejsze, wydatki na żywność podano 500 zł oraz 100 zł na środki czystości miesięcznie w rodzinie. Powinno być na osobę. Nie jest możliwym udowodnienie, że czteroosobowa rodzina wydatkuje jedynie kwotę 500 zł na żywność miesięcznie i 100 zł na środki czystości. Kwoty te powinny być zwiększone co najmniej czterokrotnie.
Skarżący pomimo osiągania przychodów z gospodarstwa rolnego, jak i z pozarolniczej działalności gospodarczej - posiada znaczne zadłużenie. Na poczet rozwoju gospodarstwa rolnego rodzice skarżącego wspólnie ze skarżącym zaciągnęli kredyty, czemu dowodzą liczne hipoteki umowne wpisane do księgi wieczystej. Pożyczki te zostały spłacone w niewielkiej części i będą spłacane jeszcze przez bardzo długi okres czasu. Głównym kredytodawcą skarżącego jest Bank Spółdzielczy. Strona dokonuje spłat kredytów, wpłaca kolejne raty, wywiązując się z zawartych umów restrukturyzacyjnych i układów ratalnych. Tych okoliczności organ rentowy nie wziął pod uwagę - jak i tego, że gospodarstwo rolne skarżącego dotykają klęski żywiołowe, z powodu których osiąga ono straty (ok. 70% rocznie).
Nie bez znaczenia jest także ta okoliczność, że znaczna część gospodarstwa rolnego skarżącego jest nieurodzajna, górzysta i jedynym możliwym sposobem wykorzystania tego terenu było jego zalesienie.
Prezes KRUS ponadto w zupełności pominął okoliczność, że skarżący uregulował całą należność z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne i pozostała mu spłata zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Od początku 2020 r. reguluje także bieżące raty składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne rolników. W ocenie strony to uzasadnia przyznanie Jej zamiarem nie jest uzyskanie umorzenia zaległości na rzecz KRUS, a jedynie jej rozłożenie na raty.
Organ skupił się wyłącznie na tym, że w przeszłości były już zawierane ze skarżącym układy ratalne, a on się z nich nie wywiązywał. W ocenie skarżącego uzasadniając decyzje Prezes KRUS ograniczył się jedynie do wskazania, że zadłużenie wnioskodawcy jest wynikiem wcześniejszych zaniedbań, a nie okoliczności uniemożliwiających opłacanie składek.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2021.137 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2019.2325), dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału, z 18 lutego 2020 r., wydanym na podstawie art. 15 zzs ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.374 ze zm.), zmienionej ustawą z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U.2020.875).
Istotne jest, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wyrokiem z 9 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 134/20, Sąd ten uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS z... nr... oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie rozłożenia na raty spłaty należności składkowych, stwierdzając naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Poza podaniem w decyzji pierwszoinstancyjnej wielkości gospodarstwa rolnego skarżącego oraz faktu prowadzenia działalności gospodarczej i udzielonych wcześniej niezrealizowanych przez stronę układów ratalnych, brak jest innych koniecznych ustaleń, które by obrazowały możliwości płatnicze strony. Prezes KRUS nie dokonał w sposób prawidłowy ustaleń faktycznych w granicach wyznaczonych przez przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r.
Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę Prezes KRUS dokona ustaleń stanu faktycznego zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zakresie stwierdzenia przesłanek określonych w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r.: ważnego interesu zainteresowanego oraz stanu finansów funduszów, uwzględniając przy tym ocenę prawną Sądu zaprezentowaną wyżej. Następnie wynik swoich ustaleń i oceny przedstawi w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.
W związku z powyższym kontrolując zaskarżoną decyzję zachodzi konieczność zastosowania art. 153 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z powołaną regulacją ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wiążą w sprawie organy których działanie, bezczynność, lub przewlekłe postępowanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie. Ocena prawna, o której stanowi wskazany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku.
W tak zakreślonych ramach sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem ocena legalności zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ wykonał w sposób prawidłowy zalecenia Sądu zawarte w wyroku WSA w Kielcach z 9 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 134/20, co do dalszego postępowania w sprawie, tj. dokonał ustaleń stanu faktycznego zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zakresie stwierdzenia przesłanek określonych w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Jednocześnie wynik swoich ustaleń i oceny przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.s.r. zgodnie, z którym prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Użyty w art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. zwrot "może" oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia przesłanki może zatem wniosek uwzględnić lub odmówić jego uwzględnienia, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednak trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.
Kwestią pierwszorzędną w niniejszej sprawie jest ustalenie czy występuje przesłanka rozłożenia zaległości na raty, tj. ważny interes zainteresowanego.
W związku z tym obowiązkiem organu, wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a. było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, ustalenie osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dochodów oraz koniecznych wydatków tak dla jego egzystencji, jak i osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe oraz relacji pomiędzy tymi wielkościami. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację ubezpieczonego istnieje bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych. Istotne przy tym jest, że ustalając istnienie przesłanki organ zobowiązany jest wziąć pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. Tak dokonane ustalenia powinny zostać odzwierciedlone w uzasadnieniu decyzji.
Sąd stwierdził, że organy wypełniły obowiązki wynikające z powołanych regulacji. Organy przeprowadziły postępowanie dowodowe w wyniku, którego na podstawie dokumentów, oświadczeń złożonych przez stronę oraz własnych ustaleń, w tym podczas wizytacji gospodarstwa rolnego skarżącego ustaliły sytuację finansową, rodzinną rolnika i przedstawiły ją w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełniającej wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.
W zakresie stanu rodzinnego ustalono, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz trzema osobami. Przedstawiając sytuację materialną organ wskazał na źródło utrzymania skarżącego jakim jest działalność rolnicza na gruntach o powierzchni 39,2760 ha przeliczeniowych oraz emerytura matki. W tym zakresie, wbrew twierdzeniom skarżącego, organ prawidłowo wskazał również na dopłaty otrzymywane przez rolnika z ARiMR. Niewątpliwie dopłaty są realnym wsparciem dla rozwoju produkcji w gospodarstwie rolnym, a ich przyznanie zwalnia rolnika z konieczności uszczuplenia swojego budżetu do wysokości otrzymanych dopłat. Otrzymanie dopłat, zwiększa szanse w spłacie zadłużenia bez uszczerbku dla samego skarżącego i jego bliskich. W konsekwencji ustalono, że łącznie dochody w gospodarstwie domowym skarżącego wynoszą 6845,66 zł na osobę.
Organ ponadto szczegółowo wymienił rodzaj oraz wysokość wydatków ponoszonych przez skarżącego, związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego oraz codzienną egzystencją (wydatki na żywność, środki czystości). Łącznie wydatki te miesięcznie wynoszą na osobę 2907,96 zł. Analiza przedstawionych wielkości wskazuje, że po uregulowaniu wykazywanych przez skarżącego wydatków do dyspozycji skarżącego pozostają wolne środki, pomimo ograniczeń w produkcji rolnej spowodowanych suszą i przymrozkami.
Odnosząc się do podniesionej w skardze kwestii nie uwzględnienia w wydatkach kwot rat leasingowych, a jedynie odsetek od nich należy wskazać, że na ocenę możliwości płatniczych skarżącego nie mogą mieć wpływu zobowiązania z tytułu umów cywilnoprawnych. Spłata kredytu czy rat leasingowych nie może mieć pierwszeństwa w stosunku do obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych. Pomimo tego ustalając możliwości płatnicze rolnika organ uwzględnił część z wydatków związanych z zawartą przez skarżącego umową leasingową.
Nieuprawnionym ponadto jest zarzucanie organowi błędu w ustaleniach faktycznych w zakresie kwot wydatków na żywność i środki czystości, w sytuacji gdy kwoty takie zostały wskazane, podczas wizytacji gospodarstwa, przez upoważnioną do reprezentowania skarżącego matkę strony. Istotnym jest i wymaga podkreślenia, że w przypadku postępowania w sprawie wniosku o umorzenie, ciężar dowodzenia zdecydowanie przesuwa się na zobowiązanego. W interesie strony leży bowiem podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uregulować zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Rozpatrując wniosek skarżącego organ ponadto prawidłowo wziął pod uwagę stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego wskazując, że zadaniem KRUS jest nie tylko obsługa ubezpieczonych, lecz również gromadzenie środków finansowych przeznaczonych na wypłatę świadczeń z tego ubezpieczenia. Środki finansowe na wypłatę tych świadczeń pochodzą ze składek opłacanych na to ubezpieczenie przez wszystkich rolników. Dodatkowo należy wskazać, że opłacanie składek leży w interesie społecznym, ponieważ powiększa stan finansów funduszy Kasy, z których wypłacane są świadczenia dla ogółu ubezpieczonych, w tym również świadczenie przyznane wnioskodawcy. Istotne ponadto jest, że Kasa udzielała już skarżącemu ulg w spłacie zadłużenia w formie układów ratalnych, z których skarżący jednak nie wywiązywał się.
Podsumowując Sąd stwierdził, że Prezes KRUS przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 § 1 k.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Tak dokonane ustalenia doprowadziły Prezesa KRUS do wniosku, że brak jest podstawy do umorzenia należności skarżącego. Zauważyć przy tym należy, że wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. Zajęte stanowisko Prezes KRUS przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Samo zaś niezadowolenie skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia oraz subiektywne przekonanie o zaistnieniu przesłanek przemawiających za udzieleniem ulgi nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.