Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium) decyzją z [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z [...] nr [...] odmawiającą W.D. umorzenia zaległości za gospodarowanie odpadami komunalnymi za lata 2014 - 2019.
W.D. zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o umorzenie zaległości za gospodarowanie odpadami komunalnymi, wskazując na zły stan zdrowia. Organ ustalił, że na dzień złożenia wniosku zaległości za lata 2014 - 2019, wynosiły 294,50 zł Wnioskodawca jest osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności, a ze złożonej deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnym wynika, że gospodarstwo domowe prowadzi samotnie. Na działce znajduje się drewniany budynek mieszkalny. Wezwany do przedstawienia dokumentów potwierdzających aktualną sytuacją finansową i materialną w jakiej obecnie sią znajduje, nie doręczył żądanych dokumentów. Na podstawie danych z rejestru świadczeń Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej organ ustalił, że dochody wnioskodawcy kształtują się w sposób następujący:
- - czerwiec 2019 r. 548 zł - zasiłek stały, talon żywnościowy w kwocie 200 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 184,42 zł.
- - lipiec 2019 r. 548 zł - zasiłek stały, talon żywnościowy w kwocie 200 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 184,42 zł,
- - sierpień 2019 r. 548 zł - zasiłek stały, talon żywnościowy w kwocie 200 zł, zasiłek celowy 300 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 184,42 zł.
Miesięczne wydatki ustalone na podstawie informacji dostarczonej przez W.D. wynoszą: leki 130 zł, energia elektryczna 18 zł, pas przepuklinowy 30 zł, worki stomijne 100 zł.
Organ wskazał, że analiza dochodów otrzymanych w czerwcu 2019 r. to kwota łącznie 932,42 zł, natomiast wydatki to kwota 278 zł. Natomiast dochody otrzymane w sierpniu 2019 r. to 1.048 zł, wydatki to kwota 278 zł. Regulowanie należności w terminie miesięcznym nie stanowi naruszenia budżetu domowego wnioskodawcy, gdyż miesięczna stawka opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na terenie gminy jest stosunkowo niska i wynosiła do końca lutego 2019 r. 4,00 zł od osoby za odpady segregowane, natomiast od marca 2019 r. kwota ta wynosi 7,50 zł od osoby za odpady segregowane. Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie spowoduje zatem znacznego obniżenia zdolności finansowej podatnika. Jego sytuacja majątkowa pozwala na podjęcie działań zmierzających do spłaty przedmiotowych należności. Z informacji otrzymanej od Kierownika Gminno-Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wynika, że skarżący wielokrotnie otrzymał pomoc w formie talonu żywnościowego, zasiłku celowego czy opału na zimę.
W.D. figuruje w ewidencji podatkowej jako podatnik podatku rolnego opodatkowany z gruntów, które nie stanowią gospodarstwa rolnego w rozumieniu ustawy o podatku rolnym. Jak wynika również z posiadanych informacji w latach 2016 - 2019, wobec zobowiązanego zastosowana została ulga w postaci umorzenia zaległości podatkowych. Zobowiązany, mimo że jest właścicielem działki gruntu, nie opłaca z tego tytułu ciążących na nim zobowiązań korzystając z ulgi w postaci umorzenia należności.
Wnioskodawca pobiera zasiłek stały w wysokości 548 zł, jak również zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 184,42 zł. Wydatki zobowiązanego kształtują się na poziomie około 278 zł. Zdaniem organu, zobowiązany sam przyczynił się do skumulowania zaległości, nie regulując ich w odpowiednich terminach. Powołując treść art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej Kolegium wyjaśniło, że o przesłance "ważnego interesu" można mówić np. w razie znacznego obniżenia zdolności płatniczych dłużnika spowodowanych zdarzeniem losowym (np. powódź, pożar, kradzież lub inne zdarzenie uznane za wyjątkowe). "Ważny interes" zachodzi również wówczas, gdy podatnik znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, której nie mógł przewidzieć lub nie mógł zapobiec. Zobowiązany choruje już od dłuższego czasu, pierwsze zaświadczenie dostępne w aktach dotyczy 2016 r. Jest to sytuacja, z którą podatnik boryka się od dłuższego czasu, a więc można przewidzieć wydatki związane z leczeniem w danym miesiącu i wygospodarować część funduszy, które pozwoliłyby na pokrycie np. należności za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Ważny interes podatnika, jako przesłanka umorzenia zaległości podatkowej, nie jest tożsamy z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Trudna sytuacja finansowa podatnika sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi, tym samym nie można jej utożsamić z ważnym interesem podatnika. Z przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wynika, że już sam fakt zamieszkania na danej nieruchomości rodzi obowiązek uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zdaniem organu, kwota 7,50 zł miesięcznie, pomimo niskiego dochodu skarżącego, nie stanowi dla niego takiego obciążanie finansowego, którego nie mógłby udźwignąć. Starając się o ulgę podatkową należy udokumentować zdarzenie, które naraziło podatnika na nadzwyczajne wydatki w takim stopniu, że zapłacenie podatku jest niemożliwe a wyegzekwowanie go mogłoby zagrozić egzystencji podatnika. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi.
Na decyzję Kolegium W.D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wynika z niej, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem decyzji. Zdaniem skarżącego, organy błędnie uważają, że nie ma po jego stronie innych wydatków, niż podane. Tymczasem skarżący żyje w nędzy i potrzebuje pomocy. Wniósł o umorzenie zaległości w opłacie śmieciowej.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.– Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, jak też powołaną podstawą prawną, jest natomiast związany granicami sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej "P.p.s.a." Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.
Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest ocena zgodności z obowiązującymi przepisami prawa decyzji Kolegium z [...] r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z [...] odmawiającą W.D. umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za lata 2014 – 2019 w łącznej kwocie 294,50 zł.
Rozstrzygnięcie to zostało podjęte na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z jego treścią organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe i odsetki za zwłokę.
Z treści tego przepisu wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Prawo to istnieje jedynie w sytuacji wystąpienia ww. przesłanek (którejkolwiek z nich lub obu jednocześnie). W sytuacji ich braku, organ zobowiązany jest do odmowy udzielenia ulgi. Wymaga ponadto podkreślenia, że uznaniowy charakter rozstrzygnięcia nie oznacza dowolności, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego stosownie do art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Oceniając zgromadzony materiał dowodowy organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 191 Ordynacji podatkowej.
W przedmiotowej sprawie organ naruszył opisane wyżej przepisy. Powołany w treści art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej ważny interes podatnika należy rozpatrywać przez sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków, np. związanych z utrzymaniem czy kosztami leczenia. Organ podatkowy, podejmując decyzję na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, aby stwierdzić, czy w danym przypadku ważny interes podatnika mógłby uzasadniać pozytywne rozpatrzenie wniosku w całości lub części, musi w sposób wyczerpujący ustalić jaka jest faktyczna sytuacja materialna, rodzinna i osobista podatnika oraz czy ma on realne możliwości uregulowania zaległości podatkowej. W tym celu konieczne jest ustalenie relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji podatnika. Tylko bowiem ustalenie takiej relacji pozwala na dokonanie oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy.
O ile Kolegium dokonało takiego zestawienia, to obarczone jest ono wadami. Po pierwsze, organ tylko cząstkowo przedstawił wydatki skarżącego, ponieważ nie uwzględnił kosztów zakupu żywności, opału. Pominięcie ich wysokości jest niezrozumiałe, ponieważ są to wydatki podstawowe i konieczne, niewątpliwie obciążające budżet każdej osoby. Wprawdzie wnioskodawca nie odpowiedział na pismo organu z 9 października 2019 r. wzywające do złożenia dokumentów potwierdzających aktualną sytuację finansową, to jednak przypomnieć należy, że z zawartej w art. 122 Ordynacji podatkowej zasady prawdy obiektywnej wynika, że obowiązek ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności obciąża organ podatkowy. Nie znaczy to jednak, że ciężar dowodu nie może być w pewnych wypadkach przeniesiony na podatnika.
Sąd podziela pogląd, że jeżeli podatnik wywodzi dla siebie korzystne skutki prawne, to ciąży na nim obowiązek przedstawienia dowodów potwierdzających powołane fakty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 sierpnia 2001r., III SA 1826/00). Nie oznacza to jednak całkowitej bierności organu, gdyż godziłoby to właśnie w zasadę prawdy obiektywnej. Przepis art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, będący rozwinięciem tej zasady, nakłada na organ obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego. Obowiązek zebrania całego materiału dowodowego oznacza, że organ administracji publicznej winien z własnej inicjatywy gromadzić w aktach dowody, które jego zdaniem będą konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oraz winien gromadzić w aktach sprawy także dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Organ nie może zatem uchylać się od przeprowadzenia dowodów obiektywnie możliwych do przeprowadzenia (szczególnie w sytuacji nieporadności życiowej starającego się o ulgę), gdyż takie stanowisko godziłoby w wyżej wymienione zasady postępowania procesowego.
W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2011 r. II FSK 659/10 Lex nr 893832 wskazano, iż zbadanie kondycji majątkowej strony należy do obowiązku organu a w szczególności on winien gromadzić informacje o przychodach podatnika.
Odnosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy nie można zaakceptować postępowania organu, który w sytuacji, w której możliwe było przeprowadzenie dowodu z urzędu, zaniechał podjęcia takich czynności i poprzestał na wezwaniu do przedstawienia dowodu przez wnioskodawcę. Należy zauważyć, że ww. wezwanie nie wyszczególnia, że strona ma wskazać także wydatki na żywność. Organ, przy ocenie faktu, że strona nie przedstawiła tej okoliczności, winien wziąć tą okoliczność pod uwagę również w kontekście faktu, że wnioskodawca jest osobą schorowaną, który to stan może utrudniać wypełnienie oczekiwanych przez organ wymagań formalnych.
Co więcej, w postępowaniu administracyjnym występował bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Jeżeli zatem wnioskodawca przedstawił niepełny materiał dowodowy, organ miał obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić. Możliwością ku temu było np. przeprowadzenie wizytacji w miejscu zamieszkania strony i odebranie od niej wyjaśnień. Poczynione w tej sytuacji zaniechanie organów podjęcia czynności zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego w opisanym zakresie, zwłaszcza gdy dotyczy to tak istotnych wydatków, jest uchybieniem przepisom postępowania skutkującym wadliwością decyzji.
Podkreślenia wymaga fakt, że w sprawach o umorzenie należności organ ocenia aktualną (na datę podejmowania rozstrzygnięcia) sytuację życiową, w tym majątkową wnioskodawcy. Dlatego przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległości organ ma obowiązek brać pod uwagę przede wszystkim sytuację, w jakiej strona znajduje się w chwili, gdy podejmowana jest decyzja w sprawie umorzenia zaległości w opłacie. Dotyczy to także postępowania odwoławczego. Upływ czasu między datą podjęcia decyzji pierwszoinstancyjnej a datą orzekania przez organ odwoławczy, powodujący dezaktualizację dotychczasowych ustaleń, obliguje ten organ do przeprowadzenia postępowania dowodowego we własnym zakresie. Kolegium zaniechało temu obowiązkowi. Wydając decyzję w dniu 18 grudnia 2019 r. odniosło się do wydatków i dochodów z czerwca, lipca i sierpnia 2019 r. Tymczasem bez określenia rzeczywistych dochodów i wydatków wnioskodawcy, nie jest możliwa prawidłowa ocena przesłanek wynikających z treści art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.
Błędnie przy tym organ wywiódł wniosek, że skoro wnioskodawca choruje od 2016 r. to mógł przewidzieć wydatki związane z leczeniem w danym miesiącu i wygospodarować część funduszy na opłaty. Organ pomija przy tym trudną sytuację wnioskodawcy związaną właśnie z chorobą. Ponadto nie zauważa, że jego obowiązkiem jest ocenić realne możliwości spłaty przez stronę zaległości na dzień wydania decyzji, a nie przez ostatnie cztery lata.
Dalej należy zarzucić organowi, że jego obowiązkiem, któremu zaniechał, było po prawidłowym ustaleniu relacji dochodów i wydatków poczynienie oceny możliwości płatniczych W.D. w kontekście jego chorób i związanego z tym znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe (opinia z 23 kwietnia 2018 r. k. 20 akt adm.). Okoliczności powyższe, choć zostały przytoczone przez organ w treści zaskarżonej decyzji, nie zostały poddane właściwej analizie w kontekście przesłanek zawartych w przepisie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Organ nie rozważył, że ze względu na ciężką chorobę oraz niepełnosprawność, wnioskodawca trwale utracił możliwość zarobkowania. Niepodważalnym jest, że brak tej możliwości pozostaje w bezpośrednim związku z sytuacją materialną skarżącego, a co z tym związane - z opłacaniem bieżących rachunków.
Podsumowując tą część rozważań należy zarzucić, że organ nieprawidłowo ustalił wysokość wydatków strony jak i nie rozważył, czy w świetle miesięcznych dochodów, konieczności ponoszenia wydatków na leczenie, a także opłacania rachunków i wydatków na normalną codzienną egzystencję, skarżący ma możliwość spłaty zaległości. Organ winien te wszystkie okoliczności przeanalizować w kontekście ich wpływu na przesłankę ważnego interesu podatnika opisaną w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Należy przy tym przypomnieć, że jak wielokrotnie wskazywało orzecznictwo, ważny interes podatnika, o którym mowa w ww. przepisie, jest przesłanką związaną bezpośrednio z sytuacją określonej osoby, przy czym nie może być on utożsamiany jedynie z koniecznością wystąpienia zdarzeń losowych niezależnych od woli i sposobu działania podatnika, jako bezwzględnym warunkiem udzielenia ulgi w każdym przypadku (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2011 r. III SA/Wa 768/10, Lex nr 953882).
W wyroku z 13 grudnia 2017 r. II FSK 3324/15 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia).
Kolejnym uchybieniem organu jest brak rozważań na temat drugiej z przesłanek zastosowania umorzenia zaległości, jaką jest zgodnie z treścią art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej zaistnienie interesu publicznego. Wymaga podkreślenia, że przesłankę tę oceniać należy z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie państwa kosztami pomocy. Wartości te nabierają szczególnego znaczenia w przedmiotowej sprawie, gdzie skarżący już korzysta z pomocy społecznej. Dlatego tak istotne było rozważenie przez organ, czy na skutek uiszczenia zaległej opłaty wnioskodawca miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać w jeszcze szerszym wymiarze z pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 sierpnia 2010 r. II FSK 451/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uzasadnienie decyzji pozbawione jest takiej analizy.
Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o umorzenie zaległej opłaty należy wyjaśnić, że udzielanie ulg w spłacie zobowiązań należy do kompetencji organów, co wynika z cytowanego wyżej art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji organu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. To oznacza, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie może odnieść skutku powyższy wniosek strony.
Reasumując należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w sposób mający wpływ na wynik sprawy oraz art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, w sposób mogący mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ dokona aktualnych na dzień wydania decyzji ustaleń faktycznych w zakresie źródeł i wysokości uzyskiwanych przez W.D. środków na utrzymanie. Ustali także pełną wysokość jego wydatków. W tym celu przeprowadzi stosowne czynności procesowe takie jak wizytacja w miejscu zamieszkania strony. Uwzględni stan niepełnosprawności i brak możliwości zarobkowania. Powyższe kwestie oceni w kontekście ważnego interesu podatnika. Rozważy także interes publiczny przez pryzmat opisanych wyżej czynników.
Z powyższych względów należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 P.p.s.a uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
O przyznaniu adwokatowi kwoty 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na postawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2019 r. poz. 18).