Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2011r. sygn. akt I SA/Ke 195/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...]w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych.
W dniu 7 kwietnia 2011r. skarżący złożył wniosek sporządzony na urzędowym formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
W złożonym wniosku skarżący oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym z żoną, teściową i bezrobotnym szwagrem, skarżący wskazuje, że źródłem dochodu, z którego utrzymuje się jego czteroosobowa rodzina jest niskodochodowe gospodarstwo rolne oraz emerytura teściowej. Skarżący powołuje się na problemy zdrowotne teściowej i swoje. W skład majątku skarżącego wchodzi dom wielkości 130m² oraz gospodarstwo rolne wielkości 7ha. Część domu ok. 70m² zamieszkuje syn skarżącego z żoną, którzy prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Skarżący jako dochody swojej rodziny wykazuje dopłaty z ARiMR w wysokości ok. 6000zł rocznie oraz świadczenie emerytalne teściowej w wysokości 830zł miesięcznie.
Ponadto skarżący oświadcza, że jest właścicielem samochodu osobowego Volkswagen Passat z 1998r. oraz współwłaścicielem wraz z synem drugiego samochodu osobowego (Ford Fokus z 1999r.). Skarżący spłaca kredyt konsumencki w wysokości 18000zł, rata kredytu wynosi 400zł miesięcznie.
Na gruncie obowiązujących przepisów postępowań sądowych obowiązuje zasada, według której koszty sądowe pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy.
Instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W istocie instytucja ta stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na trudną sytuację finansową nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania dla siebie i rodziny.
Strona ubiegająca się przed sądem administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji, czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym.
Prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku.
Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest on w stanie opłacić kosztów ustanowienia zastępstwa procesowego.
Przyznanie prawa pomocy, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia.
Bezspornie do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych skarżący nie należy, bowiem jak wynika z przedłożonych przez skarżącego na etapie postępowania sądowego oświadczeń oraz analizy akt administracyjnych skarżący i jego rodzina utrzymują się z dochodów z gospodarstwa rolnego, które na etapie postępowania administracyjnego skarżący oszacował na kwotę 800miesięcznie oraz ze świadczenia emerytalnego teściowej w kwocie 830zł miesięcznie ponadto uzyskuje dopłaty z ARiMR, które rocznie stanowią ok. 6000zł.
Nie daje też w ocenie orzekającego podstaw do przyznania prawa pomocy posiadanie przez skarżącego majątku tj. gospodarstwa rolnego wielkości 7ha, domu wielkości 130m² oraz samochodów osobowych, bowiem fakt ten wyklucza możliwość uznania skarżącego za osobę ubogą. Posiadanie majątku, zwłaszcza takiego, który nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia, uniemożliwia przyznanie prawa pomocy. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 563/09, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być również fakt spłaty kredytu konsumenckiego zaciągniętego w kwocie 18000zł na wesele syna, zakup nawozów oraz remont budynku gospodarczego. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych czy ustanowieniu pełnomocnika, jednak okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata kredytu konsumenckiego nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym.
W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06).
Przedstawione okoliczności stanowią przeszkodę w udzieleniu pomocy finansowej z budżetu Państwa, nie można bowiem uznać w tej sytuacji, iż skarżący jest osobą na tyle ubogą, iż nie może ponieść obciążeń związanych z kosztami ustanowienia fachowego pełnomocnika i nie można przyjąć, że poniesienie przez skarżącego kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika może spowodować uszczerbek w koniecznych wydatkach /np. żywność, opłaty / skarżącego i jego rodziny.
Natomiast w odniesieniu do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należało uznać, że jest on bezzasadny i jako taki podlega oddaleniu.
Stosownie bowiem do art. 239 pkt 1 lit. e ustawy "p.p.s.a", nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Do tej kategorii spraw zalicza się także sprawa ze skargi A. R. ponieważ przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja - akt administracyjny ściśle dotyczący praw i obowiązków z ubezpieczeń społecznych.
Należy podkreślić, że zwolnienie to ma charakter ustawowy, co oznacza, że strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania zarówno przed sądem pierwszej instancji - Wojewódzkim Sądem Administracyjnym - jak i przed sądem drugiej instancji - Naczelnym Sądem Administracyjnym.
W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.