Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcachz 30 września 2022 r., sygn. akt I SA/Ke 403/22

Uzasadnienie

A. S. złożyła skargę na czynność polegającą na zwrocie składek ubezpieczeniowych na rachunek bankowy, dokonanym na podstawie decyzji P. K. R. U. S. (Prezes [...]) z [...] nr [...]

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.

Skarga podlegała odrzuceniu.

Zgodnie z brzmieniem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, a zatem rozpoznając wniesioną skargę, sąd administracyjny w pierwszej kolejności zobowiązany jest stwierdzić, czy jest ona dopuszczalna. Sąd bada z urzędu dopuszczalność skargi, ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, jakie zostały wymienione enumeratywnie w art. 58 § 1 p.p.s.a., którymi są: niewłaściwość sądu (pkt 1), niezachowanie terminu (pkt 2), nieuzupełnienie braków formalnych skargi (pkt 3), zawisłość sprawy (pkt 4), brak zdolności sądowej lub procesowej (pkt 5), brak naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia (pkt 5a) oraz niedopuszczalność z innych przyczyn (pkt 6). Innymi słowy, przepis art. 58 § 1 p.p.s.a., określający podstawy odrzucenia skargi przez sąd, nawiązuje do konstrukcji przesłanek dopuszczalności zaskarżenia aktu lub czynności (bezczynności) organu administracji publicznej do sądu administracyjnego.

Przez przesłanki te należy rozumieć określone w ustawie procesowej warunki prawidłowego zaskarżenia, dotyczące zarówno przedmiotu skargi, jej formy, jak i treści, którą powinna zawierać skarga, przy zachowaniu których może nastąpić kontrola zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd administracyjny. Badanie przez sąd, czy zaistniały lub też zostały zachowane przez skarżącego przesłanki dopuszczalności zaskarżenia określonego aktu lub czynności organu administracji publicznej, musi być poprzedzone ustaleniem przez sąd istnienia przedmiotu zaskarżenia, którego nieistnienie oznacza, że skarga nie ma prawnego bytu (nie istnieje de iure). Istnienie przedmiotu zaskarżenia jest bowiem konieczną przesłanką dopuszczalności zaskarżenia danego aktu lub czynności i musi on istnieć w chwili wniesienia skargi do sądu administracyjnego (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3193/17 - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Nadto według art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1. 1) decyzje administracyjne;
2. 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3. 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
4. 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;

1. 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
2. 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
3. 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
4. 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
5. 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i § 3 p.p.s.a.).

Zgodnie zaś z treścią art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne, zaś stosownie do art. 58 § 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę postanowieniem, które może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Niedopuszczalność skargi z innych przyczyn oznacza m.in. brak przedmiotu zaskarżenia, który ma miejsce w przypadku wniesienia skargi na nieistniejący akt lub czynność. W ocenie sądu, skoro określona przez stronę skarżącą jako przedmiot skargi czynność nie stanowi rozstrzygnięcia organu władzy publicznej, albowiem zaskarżono zwrot składek ubezpieczeniowych na rachunek bankowy strony w związku z wydaniem decyzji Prezesa [...] z [...] nr [...] o stwierdzeniu na koncie skarżącej nadpłaty z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...]zł. - to nie istnieje przedmiot kontroli sądowej, a w konsekwencji postępowanie sądowoadministracyjne w tej sprawie jest niedopuszczalne. Innymi słowy w ocenie sądu, czynność dokonana na podstawie ww. decyzji polegająca na zwrocie środków na rachunek bankowy strony nie mieści się w żadnej z wymienionych w art. 3 § 2, § 2a i § 3 p.p.s.a. kategorii spraw należących do właściwości sądów administracyjnych.

Z pewnością zwrot środków z nadpłaconych składek ubezpieczeniowych nie jest decyzją administracyjną, postanowieniem, pisemną interpretacją podatkową ani aktem prawa miejscowego, czy też aktem nadzoru nad działalnością jednostki samorządu terytorialnego. Rozważenia wymagało, czy zaskarżoną czynność można uznać za "inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej", o czym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., 1/ nie mają charakteru decyzji lub postanowienia, 2/ mają charakter zewnętrzny, tj. skierowane są do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie ani służbowo organowi wydającemu dany akt lub podejmującemu daną czynność, 3/ mają charakter indywidualny, 4/ dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, 5/ muszą mieć charakter publicznoprawny, ponieważ – zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.– zakresem tego przepisu objęte są "akty i czynności z zakresu administracji publicznej". Kryterium "z zakresu administracji publicznej" oznacza, że w zakresie właściwości sądów administracyjnych mieszczą się akty lub czynności zawierające element władztwa administracyjnego. Działanie władcze to takie, w którym o treści uprawnienia lub obowiązku przesądza jednostronnie organ wykonujący administrację publiczną, a adresat jest związany tym jednostronnym działaniem (por. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, komentarz do art. 3 p.p.s.a. program Lex).

Podsumowując zaskarżona w niniejszej sprawie czynność nie spełnia kryterium opisanego ww. punkcie nr 4. Została ona podjęta w wykonaniu prawomocnej decyzji z [...] w sprawie nadpłaty przez A. S. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne, skutkuje to koniecznością jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. W związku z tym sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.