Uzasadnienie
Postanowieniem z 29 lipca 2022 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] ("dyrektor") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. ("naczelnik") z 24 czerwca 2022 r., nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wniosku P. C. Sp. z o.o. w K. ("spółka") z 26 maja 2022 r. o uwolnienie środków pieniężnych zabezpieczonych w toku postępowania zabezpieczającego prowadzonego na podstawie zarządzeń zabezpieczenia o numerach od [...] do [...] wystawionych przez naczelnika.
W stanie faktycznym zawartym w uzasadnieniu postanowienia dyrektor opisał na wstępie okoliczności związane z toczącym się względem spółki postępowaniem zabezpieczającym.
Organ wskazał, że Naczelnik Ś. Urzędu Celno-Skarbowego w K. decyzją z 14 grudnia 2020 roku:
- - określił spółce przybliżoną kwotę zobowiązania w podatku od towarów i usług oraz przybliżoną kwotę odsetek za zwłokę od zobowiązania na dzień wdania ww. decyzji za miesiące od stycznia do sierpnia 2020 r. oraz przybliżoną kwotę dodatkowego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do sierpnia 2020 roku we wskazanych wysokościach,
- - orzekł o zabezpieczeniu określonego przybliżonego zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami za zwłokę oraz dodatkowego zobowiązania podatkowego na majątku spółki przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego oraz ustalającej dodatkowe zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do sierpnia 2020 r.
Na podstawie wyżej opisanej decyzji, naczelnik wystawił w dniu 31 grudnia 2020 r. zarządzenia zabezpieczenia od nr [...] do [...], które skierowano do organu egzekucyjnego celem prowadzenia postępowania zabezpieczającego.
Organ egzekucyjny, w oparciu o zarządzenia zabezpieczenia, 4 stycznia 2021 r. dokonał zabezpieczenia wierzytelności na rachunku bankowym w I. B. Ś.. Zawiadomienie o zajęciu doręczono do banku 4 stycznia 2021 r. Z kolei zawiadomienie wraz z egzemplarzami zarządzeń zabezpieczenia stronie doręczono 7 stycznia 2021 r.
Wobec ww. zajęcia zabezpieczono i przekazano na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego kwotę [...]zł.
Pismem z 14 stycznia 2021 r. spółka wniosła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania zabezpieczającego.
Postanowieniem z 12 lutego 2021 r., naczelnik zawiesił postępowanie zabezpieczające prowadzone wobec spółki w oparciu o zarządzenia zabezpieczenia o nr od [...] do [...].
Następnie postanowieniem z 2 marca 2021 r., naczelnik oddalił wniesiony zarzut. W wyniku złożonego zażalenia przez spółkę dyrektor utrzymał w mocy ww. postanowienie naczelnika.
Protokołem z 21 lipca 2021 r. zabezpieczono kosmetyki, przechowywane przy ul. [...] w W.. Naczelnik zlecił rekwizycję Naczelnikowi US W. – B., który protokołem zajęcia zabezpieczył ww. ruchomości.
Nadto wskazano, że naczelnik prowadził także wobec spółki postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...] dotyczące podatku CIT za 2020 rok.
Dalej Dyrektor wyjaśnił, że 3 listopada 2021 r. wobec spółki otwarto uproszczone postępowanie w sprawie zatwierdzenia układu na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 czerwca 2020 roku o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 (Dz.U z 2022 r., poz. 171, dalej "ustawa o dopłatach").
Postanowieniem z 25 listopada 2021 r. zawieszono postępowanie egzekucyjne dotyczące podatku CIT za 2020 rok..
Po zawiadomieniu przez naczelnika organu rekwizycyjnego o otwarciu postępowania o zatwierdzenie układu wobec spółki, w dniu 3 grudnia 2021 r. zakończono także postępowanie rekwizycyjne.
Postanowieniem z 2 marca 2022 r., sygn. akt: V [...] Sąd Rejonowy w K. Wydział [...] postanowił zatwierdzić układ zawarty pomiędzy spółką, a wierzycielami. Postanowienie stało się prawomocne 9 kwietnia 2022 r.
O powyższym organ egzekucyjny został zawiadomiony pismem spółki z 26 maja 2022 r.
Organ odwoławczy powołując treść art. 170 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015r. Prawo restrukturyzacyjne (dalej: "pr. restr.") podał, że postanowieniem z 2 czerwca 2022 r., umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...], a dotyczące podatku CIT za 2020 rok.
Podkreślił, że przybliżone kwoty zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń — sierpień 2020 r. określone w decyzji Naczelnika Ś. Urzędu Celno — Skarbowego w K. z 14 grudnia 2020 r., nie zostały objęte zatwierdzonym układem. Zdaniem organu odwoławczego nie mają więc zastosowania w tym przypadku wskazane przepisy ustawy Prawo restrukturyzacyjne. Postępowanie zabezpieczające prowadzone na podstawie zarządzeń zabezpieczenia o numerach: od [...] do [...] nie ulega umorzeniu, a zastosowane środki utrzymane są w mocy.
Dalej wyjaśnił, że 26 maja 2022 r. spółka złożyła wniosek o natychmiastowe uwolnienie środków pieniężnych znajdujących się na rachunkach firmowych. Żądanie oparte zostało na przepisach ustawy Prawo restrukturyzacyjne.
Wymienionym na wstępie postanowieniem z 24 czerwca 2022 r. naczelnik odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku spółki z 26 maja 2022 r. o uwolnienie środków zdeponowanych w toku postępowania zabezpieczającego.
Rozpatrując zażalenie na to postanowienie Dyrektor przywołał treść art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 479, dalej u.p.e.a.) oraz art. 61 § 1 i 61a § 1 z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.).
Podzielił stanowisko organu pierwszoinstancyjnego, że w sprawie z wniosku strony zaistniała negatywna przesłanka o charakterze przedmiotowym powodująca brak możliwości wydania rozstrzygnięcia merytorycznego. Przepisy u.p.e.a lub k.p.a nie przewidują bowiem możliwości rozpatrywania wniosku o zwrot kwot zabezpieczonych w toku wszczętego, nie zakończonego i prowadzonego zgodnie z prawem postępowania zabezpieczającego, a tym bardziej nie określają trybu postępowania właściwego do zwrotu zabezpieczonych środków.
Dodatkowo wskazał, że z zawartej w art. 1a pkt 19 u.p.e.a definicji zajęcia zabezpieczenia wynika wprost, że jego podstawowym celem jest zmniejszenie ryzyka wierzyciela związanego z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem przez dłużnika obciążających go obowiązków. Zajęcie zabezpieczające stwarza więc pewne gwarancje, że w przyszłości dojdzie do wykonania obowiązku.
Nadto podał, że postępowanie zabezpieczające prowadzone jest w celu zabezpieczenia należności, które nie zostały objęte zatwierdzonym układem zawartym pomiędzy spółką, a wierzycielami, a więc nie ulegają umorzeniu z mocy prawa. Wobec tego przepisy regulujące kwestie zawieszenia lub umorzenia prowadzenia postępowania zabezpieczającego nie mają zastosowania w sprawie.
W świetle powyższego zdaniem dyrektora słusznie uznano, że brak jest możliwości wszczęcia postępowania w sprawie wniosku spółki z 26 maja 2022 r. o uwolnienie środków zdeponowanych w toku postępowania zabezpieczającego.
Na powyższe postanowienie spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o uchylenie postanowienia dyrektora oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji. Jednocześnie wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z pisma Naczelnika Ś. Urzędu Skarbowego w K. z 22 czerwca 2022 r., na okoliczność udzielonej odpowiedzi ww. organu na wniosek skarżącej dotyczącego uwolnienia zabezpieczonych środków.
Zarzuciła naruszenie:
- 1) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 17 i art.18 u.p.e.a. w zw. z art. 166 ust. 1 pr. restr. oraz art. 16 ust. 3 pkt 2 ustawy o dopłatach, poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia oraz bezkrytyczne zaakceptowanie działań organów podatkowych w stosunku do skarżącej, w szczególności brak poinformowania nadzorcy układu o wszystkich istniejących wierzytelnościach, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, bowiem nadzorca ani dłużnik nie mogli samodzielnie zamieścić w układzie wierzytelności z tytułu podatku VAT, co skutkowało zatwierdzeniem układu bez wyszczególnienia zobowiązania wynikającego z decyzji zabezpieczającej, a następnie odmową wszczęcia postępowania z wniosku skarżącej o zwolnienie zabezpieczonych środków, podczas gdy z przepisu art. 16 ust. 3 pkt ustawy o dopłatach wynika, że wykonanie zarządzenia zabezpieczenia roszczenia wynikającego z wierzytelności objętej z mocy prawa układem jest niedopuszczalne, a zatem zabezpieczone środki oraz towar powinny zostać skarżącej niezwłocznie zwrócone;
- 2) art. 150 ust. 1 pkt 1 pr. restr., art. 166 ust. 1 pr. restr. oraz 170 ust. 1 i 2 pr. restr. w zw. z art. 16 ust. 3 pkt 2 ustawy o dopłatach, poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie oraz bezpodstawne uznanie, iż wierzytelność wynikająca z decyzji Naczelnika Ś. Urzędu Celno-Skarbowego w K. z dnia 14 grudnia 2020 r. określająca skarżącej przybliżone kwoty zobowiązania w podatku VAT nie została objęta układem, a tym samym prowadzenie postępowania zabezpieczającego w stosunku do zobowiązań objętych układem z mocy prawa, podczas gdy zobowiązania podatkowe stanowiące przedmiot postępowania zabezpieczającego istniały przed dniem otwarcia postępowania o zatwierdzenie układu, a zatem powinny zostać objęte zatwierdzonym układem;
- 3) art. 151 ust. 1 pr. restr. poprzez jego błędną wykładnię, a tym samym niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż wierzytelność z tytułu przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku VAT nie została objęta układem, podczas gdy w negatywnym katalogu wierzytelności nieobjętych układem, brak jest wierzytelności publiczno-prawnych z tytułu podatków;
- 4) art. 61a § 1 k.p.a. i art. 63 § 1-3 w zw. z art. 6, art. 7 i art. 11 k.p.a. poprzez brak wykazania uzasadnionych przyczyn, przez które postępowanie nie mogło być wszczęte w niniejszej sprawie, tj. brak należytego wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia w zakresie odmowy rozpoznania wniosku nadzorcy o zwolnienie zabezpieczonych środków, niewykazanie obiektywnej przesłanki do braku wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie oraz przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób niezgodny z przepisami, nie wyjaśniając stronie przesłanek, którymi się kieruje organ przed wydaniem orzeczenia, w tym także poprzez wadliwe stosowanie prawa materialnego, brak analizy materiału dowodowego w zakresie dopuszczalności prowadzenia postępowania zabezpieczającego w zakresie zobowiązań powstałych przed otwarcie uproszczonego postępowania o zatwierdzeniu układu;
- 5) art. 7b k.p.a. poprzez bezkrytyczne zaakceptowanie braku współdziałania organów podatkowych (Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. i Naczelnika Ś. Urzędu Celno- Skarbowego w K.) w zakresie niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy;
- 6) art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
- 7) art. 19 i art. 20 k.p.a. poprzez bezpodstawne stwierdzenie przez naczelnika w piśmie z 22 listopada 2021 r. swojej niewłaściwości oraz przekazanie dodatkowej karty do głosowania do Naczelnika Ś. Urzędu Celno- Skarbowego w K., który zaś nie dokonywał zajęć rachunków bankowych skarżącej, a tym samym zaniechanie obowiązku objęcia wierzytelności z decyzji zabezpieczającej zatwierdzonym układem, co miało istotny wpływ na wydane orzeczenie;
- 8) art. 124 § 2 k.p.a., art. 125 § 3, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez wadliwie sporządzonego faktycznego i prawnego uzasadnienia wydanego postanowienia polegające na pobieżnym rozpatrzeniu zarzutów skarżącej, pominiętych kluczowych tez i dowodów świadczących na korzyść spółki (str. 3-4 zażalenia z dnia 29 czerwca 2022 r.), z pominięciem precyzyjnego wyjaśnienia stanowiska i zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, przy jednoczesnym powielaniu stanowiska organu I instancji bez stosownej argumentacji dla takiego wyboru.
Zdaniem skarżącej kwestią kluczową jest rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego dotyczącego przekształcenia się zobowiązania w podatku VAT w wierzytelność. Ustalenia te pozwolą bowiem określić, czy należności podatkowe których dotyczy zajecie zabezpieczające, objęte są układem czy też wyłączone spod jego postanowień.
Podniosła, że organ odwoławczy do jej zarzutów odniósł się powierzchownie i fragmentarycznie, nie bacząc na powstałe wątpliwości. Brak jest w uzasadnieniu jasnych powodów, które przemawiają za zasadnością poglądów organu.
Organ zaś nie uwzględnił m.in. kwestii braku możliwości przez nadzorcę układu lub dłużnika zawarcia wierzytelności we własnym zakresie z tytułu podatku VAT. Zrobić to mógł jedynie właściwy organ, tj. naczelnik, który prowadził postępowanie zabezpieczające. Strona będąca jednocześnie dłużnikiem liczyła na to, że wszystkie wierzytelności przysługujące organom podatkowym będą objęte zatwierdzonym układem. Spółka dopatruje się celowego działania organów podatkowych tak, aby wierzytelność z tytułu podatku VAT nie weszła do zatwierdzonego układu, co w konsekwencji rodzi dla niej ujemne skutki procesowe.
Zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie nie zaszły okoliczności objęte dyspozycją art. 61a § 1 k.p.a., a zatem można było podjąć merytoryczne stanowisko w sprawie, bowiem naczelnik nie dopełnił obowiązku poinformowania nadzorcy układu o istniejących wierzytelnościach, celowo przekazując kartę do głosowania Naczelnikowi Ś. Urzędu Celno-Skarbowego w K., stwierdzając przy tym swoją niewłaściwość. Takie działania nie mogą być uznane za wzbudzające zaufanie do organów administracji publicznej. W takiej sytuacji spółka została wprowadzona w błąd bez organy.
Skarżąca podniosła, że organy nie kwestionowały faktu, że zatwierdzony układ obejmuje należności podatkowe. Tym samym wierzytelności z tytułu VAT z decyzji zabezpieczającej powinny być objęte postanowieniami układowymi i mogą być dochodzone tylko w zakresie wynikającym z postanowień układu. W konsekwencji postępowanie zabezpieczające powinno być umorzone, a zabezpieczone środki oraz ruchomości winny być skarżącej zwrócone niezwłocznie.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.
Na rozprawie w dniu 26 stycznia 2023 r. sąd postanowił odmówić przeprowadzenia dowodu wnioskowanego w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zostały przez sąd uwzględnione.
Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie dyrektora z 29 lipca 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie naczelnika z 24 czerwca 2022 r., odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wniosku P. C. Sp. z o.o. w K. z 26 maja 2022 r. o uwolnienie środków pieniężnych zabezpieczonych w toku postępowania zabezpieczającego.
Zdaniem sądu zaskarżone postanowienie jak i postanowienie organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 61a § 1 k.p.a., art. 8, art. 9 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., art. 126 k.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a.
Na wstępie rozważań wskazać należy, że podstawę prawną zaskarżonych postanowień stanowił art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z tą regulacją gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.
Przywołany wyżej przepis art. 61a § 1 k.p.a. reguluje swoistego rodzaju postępowanie wstępne, do którego przeprowadzenia zobligowany jest organ administracji, celem dokonania weryfikacji żądania strony, pod kątem zaistnienia warunków i możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego w danej sprawie. Przy czym wydając rozstrzygnięcie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie bada merytorycznie wniosku, a ogranicza się jedynie do stwierdzenia przesłanek formalnych uniemożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.
Z treści analizowanego przepisu wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, do których należą: wniesienie podania przez osobę niebędącą stroną lub niemożność wszczęcia postępowania z jakichkolwiek innych przyczyn.
Przy czym co istotne przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne, co oznacza, że ich ustalenie i wskazanie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu. Jeżeli natomiast kwestia ta wymaga poczynienia szerszych ustaleń, zwłaszcza w kontekście argumentów podawanych przez wnioskodawcę, bądź jest nieoczywista, to w takich sytuacjach organ zobowiązany jest wszcząć postępowanie, celem wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości i w zależności od wyniku przeprowadzonych czynności, bądź orzec merytorycznie, co do zasadności wniosku, bądź też, w przypadku stwierdzenia wystąpienia przesłanki bezprzedmiotowości postępowania umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyroki NSA z 20 grudnia 2020 r., II OSK 2579/20; z 14 października 2020 r., II OSK 1622/20; wyrok WSA w Warszawie z 18 czerwca 2020 r., VII SA/Wa 714/20; wyrok WSA w Szczecinie z 18 marca 2021 r., II SA/Sz 324/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podkreślenia również wymaga, iż jakkolwiek pierwsza z przesłanek - "wniesienie podania przez osobę niebędąca stroną", co do zasady nie powinna budzić wątpliwości interpretacyjnych, to druga z przesłanek - "inne uzasadnione przyczyny" nie została przez ustawodawcę zdefiniowana. Należy przez nią jednak rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. W doktrynie prawa oraz orzecznictwie sądów administracyjnych do takich uzasadnionych przyczyn zalicza się m.in.: wniesienie żądania w sprawie, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej, powagę rzeczy osądzonej, sprawę w toku, upływ terminu prawa materialnego skutkujący brakiem możliwości domagania się przyznania określonego uprawnienia (zob. A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 61a; wyroki WSA w Gliwicach z dnia: 25 maja 2022 r., II SA/Gl 25/22; II SA/Gl 289/22; wyrok WSA w Krakowie z 25 kwietnia 2022 r., II SA/Kr 1625/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Czynności wstępne podjęte przez organ zainicjowane zostały w realiach kontrolowanej sprawy pismem spółki z dnia 26 maja 2022 r. wraz z załącznikami wśród których było m.in. pismo z tej samej daty skierowane do Naczelnika Ś. Urzędu Skarbowego.
Zdaniem sądu organy błędnie przyjęły zaistnienie ujemnej przesłanki przedmiotowej – brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania – uniemożliwiającej załatwienie merytoryczne sprawy, kwalifikując wyżej opisane pismo jako wniosek o uwolnienie i zwrot środków zabezpieczonych w postępowaniu zabezpieczającym.
Zajmując stanowisko formalne – odmawiające wszczęcia postępowania – w sprawie z wniosku spółki organy nie przeanalizowały jego treści w kontekście rzeczywistej woli strony z niej wynikającej.
Sąd zwraca uwagę, że analiza pisma spółki nie pozostawia wątpliwości, że strona kwestionuje zasadność i prawidłowość prowadzenia (po zakończeniu uproszczonego postępowania o zatwierdzenie układu) postępowania zabezpieczającego, w ramach którego dokonano opisanych czynności i które jest przez organ kontynuowane.
Strona jednoznacznie twierdzi, że w jej przekonaniu postępowanie zabezpieczające winno zostać z uwagi na wskazane przez nią okoliczności umorzone.
Uwolnienie dłużnika od zabezpieczeń i zwrot zajętych sum oraz ruchomości nie jest istotą wniosku, lecz oczekiwanym przez stronę efektem uwzględnienia żądania zakończenia postępowania zabezpieczającego.
Zdaniem sądu wniosek strony winien zatem zostać przez organ zakwalifikowany i rozpoznany merytorycznie jako wniosek o umorzenie postępowania zabezpieczającego.
Powyższe potwierdza treść zażalenia strony oraz kolejno treść wywiedzionej skargi, gdzie jednoznacznie spółka twierdzi, że prowadzenie postępowania zabezpieczającego jest w opisywanych przez nią realiach niedopuszczalne, a samo postępowanie winno zostać umorzone.
Tym samym organy podejmując zaskarżone rozstrzygnięcia procesowe naruszyły art. 61a § 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie w okolicznościach sprawy.
Zdaniem sądu organy uchybiły także zasadom ogólnym postępowania administracyjnego określonym w art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., tj zasadzie zaufania do organu oraz zasadzie informowania.
Należy wskazać, że art. 8 § 1 k.p.a. wymaga, by organy administracji publicznej prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W myśl zaś art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Realizacja powyższych zasad wyraża się między innymi w dążeniu organu do pełnego zrozumienia woli strony wyrażonej w kierowanym do niego piśmie i zinterpretowania żądań wnioskodawcy w sposób, który umożliwiałby merytoryczne rozpatrzenie sprawy.
Sąd podziela tym samym pogląd wyrażany wielokrotnie w orzecznictwie sądowym, że każde pismo w postępowaniu, niezależnie od tego, jaką nazwę nada mu strona, winno być rozpoznane w takim trybie, który w najpełniejszym stopniu umożliwia uczynienie zadość zamieszczonemu wnioskowi strony, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona (jak to miało miejsce w niniejszej sprawie) działa w postępowaniu samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. O charakterze pisma procesowego decyduje jego treść, a nie nazwa (por. postanowienie SN z 27 lutego 1997 r., sygn. akt I PKN 40/96, OSNAP 1998/4/138; wyrok SN z dnia 4 lutego 1972 r., sygn. akt I PR 408/71, LexPolonica nr 322320; wyrok NSA z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1457/15, LEX nr 2108218).
W kontrolowanej sprawie organy nie zadośćuczyniły realizacji powyższych zasad.
Wbrew kontekstowi kierowanych przez spółkę pism i wyraźnemu stanowisku wnioskodawcy, że toczące się postępowanie zabezpieczające winno zostać umorzone, organ nawiązując do sformułowania "wnosimy o natychmiastowe uwolnienie środków pieniężnych" zakwalifikował żądanie strony jako nieznajdujące odzwierciedlenia w przepisach prawa.
Odnosząc się do pozostałych argumentów skargi zauważenia wymaga, że sąd administracyjny, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, to rozstrzyga w granicach danej sprawy administracyjnej (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej p.p.s.a.).
W niniejszym postępowaniu ocenie sądu podlega prawidłowość podjęcia przez organ postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, czyli rozstrzygnięcia formalnego.
Kontrola sądu ograniczona jest zatem w ramach przedmiotowej sprawy do badania, czy zaistniały przesłanki uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania z wniosku spółki.
W wyniku tejże kontroli sąd doszedł do przekonania, że wydane przez organy obu instancji rozstrzygnięcia są wadliwe, albowiem wniosek strony winien podlegać merytorycznemu rozpatrzeniu jako wniosek o umorzenie postępowania zabezpieczającego.
Podkreślenia wymaga, że jedynie w rozstrzygnięciu merytorycznym dotyczącym wniosku o umorzenie (zakończenie) postępowania zabezpieczającego organ miałby możliwość i jednocześnie obowiązek odniesienia się do argumentów strony dotyczących przebiegu i wpływu postępowania uproszczonego w sprawie zatwierdzenia układu na toczące się postępowanie zabezpieczające. Następnie zaś ostateczne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie mogłoby być poddane – ewentualnie - kontroli sądowej.
Z opisanych wyżej przyczyn jako przedwczesne i niepodlegające merytorycznej analizie na obecnym etapie postępowania sądowego należało ocenić zarzuty skargi sformułowane w punktach 1, 2, 3, 7.
Dodatkowo podnieść należy, że rolą sądu jest kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta nie może natomiast prowadzić do zastąpienia organu administracji w wykonywaniu jego funkcji orzeczniczej.
Tym samym sąd nie może na obecnym etapie postępowania sądowego oceniać prawidłowości toczącego się postępowania zabezpieczającego, albowiem w pierwszej kolejności musi oceny tej dokonać organ orzekając merytorycznie w sprawie z wniosku spółki.
Powyższe uzasadniało także odmowę przeprowadzenia dowodu wnioskowanego przez spółkę w skardze, albowiem dotyczył on kwestii pozostających poza granicami kontrolowanej sprawy.
Końcowo podniesienia wymaga, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ naruszył także przepisy art. 107 § 3 k.p.a., art. 126 k.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. w kontekście sporządzenia nieprawidłowego uzasadnienia podjętego aktu.
Godzi się w tym miejscu zauważyć, że cechami dobrego uzasadnienia są: logiczny związek i zgodność z rozstrzygnięciem i jego treścią, brak wywodów sprzecznych lub rozbieżnych z rozstrzygnięciem, ścisłość i dokładność wywodów, ich zwięzłość i prostota ujęcia oraz kompletność motywów (tak: J. Zimmerman, Motywy decyzji administracyjnej, s. 132-133).
Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia wskazanych powyżej standardów nie spełnia. Należy bowiem zwrócić uwagę, że organ podjął postanowienie o charakterze formalnym, ograniczone do prostej i oczywistej oceny żądania strony w kontekście możliwości jego rozpoznania w granicach prawa. Jednakże w sprzeczności z istotą tego rozstrzygnięcia zawarł także w jego uzasadnieniu stwierdzenie, że postępowanie zabezpieczające nie ulega umorzeniu, kwestie zawieszenia i umorzenia prowadzenia postępowania zabezpieczającego nie mają zastosowania, opisał też szczegółowo chronologię czynności podejmowanych w ramach postępowania zabezpieczającego.
Świadczy to o niekonsekwencji motywów stanowiska organu oraz rozbieżności rozstrzygnięcia z uzasadnieniem.
Powyżej opisane wady doprowadziły do wyeliminowania przez sąd podjętych w sprawie postanowień organów obu instancji.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ rozpozna wniosek strony z 26 maja 2022 r. jako wniosek o umorzenie postępowania zabezpieczającego.
W podjętym w tym zakresie rozstrzygnięciu odniesie się do argumentów i zarzutów strony dotyczących wpływu postępowania uproszczonego w sprawie zatwierdzenia układu na toczące się postępowanie zabezpieczające.
Mając na uwadze powyższe sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 wyroku.
O kosztach postępowania, na które składają się: wpis od skargi – 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika – 480 zł, opłata od pełnomocnictwa – 17 zł, w punkcie 2 wyroku sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).