Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia (...), (...) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., po rozpatrzeniu odwołanie P. S. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia (...) znak: (...) w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w wysokości 21407,46zł, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. Inspektorat w B. na należności z tytułu zaległych składek.
W uzasadnieniu organ wskazał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K., działając jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku P.S. na podstawie tytułów wykonawczych, w celu wyegzekwowania należności z tytułu nieopłaconych składek na FUS, FUZ oraz FPi FGSP.
W celu wyegzekwowania należności objętych w/w tytułami wykonawczymi organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne w postaci zajęć rachunków bankowych Zobowiązanej, co spowodowało powstanie kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie, 21407,46zł przypadających na rzecz organu egzekucyjnego - Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. Pismem z dnia 01.06.2020r. strona zwróciła się do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych od należności z tytułu składek. Prośbę swą umotywowała słabą kondycją finansową oraz osobistą.
Postanowieniem znak:... z dnia... Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych od należności z tytułu zaległych składek na FUS, FUZ FP i FGSP w łącznej kwocie 21407,46 zł.
Rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wskazał, że zgodnie z art. 64e § 1 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. 2020. poz. 1427 ze zm.) organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne.
Na podstawie 64e § 2 w/w ustawy koszty egzekucyjne mogą być umorzone jeżeli:
- 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej,
- 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny,
- 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.
Dyrektor wskazał, że jak wynika z akt sprawy, w tym z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym Strona gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z małżonkiem Panem I. W. nieuzyskującym dochodów, córką W. lat 16 i synem N. lat 4. Ponadto jak wynika z oświadczenia, na córkę Strona pobiera alimenty w wysokości 500zł, oraz na 2 dzieci świadczenie wychowawcze 500 + w łącznej kwocie 1000 zł. Według danych zawartych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS małżonek Strony posiada obywatelstwo indyjskie. Nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczenia. Stałe comiesięczne koszty związane z utrzymaniem, w/g oświadczenia Zobowiązanej, przedstawiają się następująco: z tytułu czynszu 500 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych — 500 zł i inne w wysokości 800 zł.
Ponadto strona Oświadczyła, że nie posiada wierzytelności ani żadnego majątku nieruchomego i ruchomości. Nie posiada również innych zobowiązań. Natomiast z ustaleń własnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, iż Pani P. S. posiada samochód marki BMW z 1994r. Ponadto należności z tytułu składek za okres: od 04.200 lr. do 09.2002r., od 04.2003r. do 05.2003r., od 07.2003r. do 12.2003r., od 03.2004r. do 01.2005r., od 03.2005r. do 01.2006r., od 04.2006r. do 12.2007r. od 05.2008r. do 12.2008r. i od 05.2009r. do 12.2009r. zabezpieczone zostały na nieruchomości nr... (wpis 14.11.2011 r.) na kwotę 243128,40 zł. Niemniej jednak według zapisów w dziale II KW..., z dnia 09.01.2012r. nastąpiło przeniesienie własności tej nieruchomości. Nowy nabywca, z uwagi na zabezpieczenia należności składkowych ZUS stał się dłużnikiem rzeczowym ZUS. Według zapisu działu II księgi, obecnie właścicielem w 1/2 części jest Pani K.M.
K.oraz po 1/4 części M. I. S. i D. M. S. Również z przedłożonej kserokopii zeznania podatkowego PIT 36 za 2019r. wynika, że Strona wykazała odliczenia składek na FUS w kwocie 9958,19zł, na FUZ w kwocie 3518,04zł. Analiza konta rozliczeniowego w ZUS wykazała, że w 2019r. Strona nie dokonała żadnej wpłaty na poczet należnych składek. Odnośnie obecnej sytuacji związanej z prowadzoną pozarolniczą działalnością strona oświadczyła że jest dobrej myśli w sprawie przyszłych klientów, co umożliwi spłatę zobowiązania wobec ZUS.
Organ wskazał, że W przepisie art. 64e ustawy egzekucyjnej chodzi jednak o taki uszczerbek, którego skutki znacznie przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem majątkowym. Przy czym wykazanie przesłanki znacznego uszczerbku ciąży na wnioskującym o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie prowadzona przez stronę działalność generuje dochody zapewniające minimum socjalne rodziny określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Strona nie korzysta z pomocy społecznej. Ponadto dopuszcza spłatę choćby części zadłużenia zwracając się z wnioskiem o udzielenie układu ratalnego (jak wynika z pisma z dnia 09.10.2020r. nadal się toczy postępowanie w sprawie rozłożenia na raty należności z tytułu składek). We wspólnym gospodarstwie pozostaje bezrobotny mąż, jednak jak słusznie stwierdził w zaskarżonym postanowieniu Dyrektor Oddziału ZUS w K. w przypadku męża Strony nie występują problemy zdrowotne, które nie uniemożliwiają dorywczego lub sezonowego zarobkowania w Polsce celem poprawy budżetu domowego rodziny.
Z tych względów Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. podzielił stanowisko organu I instancji w zakresie braku przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych określonej w art. 64 e § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w części dotyczącej uznania, że zobowiązana jest w stanie ponieść koszty egzekucyjne bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.
Na powyższe postanowienie strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. W skardze wniosła o jej uchylenie. Podtrzymała wszystkie zarzuty poniesione w zaskarżeniu postanowienia. Wskazała, że mąż nadal pozostaje bez pracy, nie zna języka, nadal nie otrzymał karty pobytu - od stycznia tego roku sprawa jest procedowana, jedynie pomaga mi w prowadzeniu działalności, którą od października ponownie mamy zawieszoną z powodu braku klientów i obostrzeń związanych z epidemią. Obecnie alimenty na córkę wynoszą od września 2020r 330zł a nie 500zł, a opłata miesięczna za szkołę córki ro 380zł.
Kwestię z posiadaniem samochodu wyjaśniałam już kilkakrotnie, jeszcze nie udało mi się wyprostować tego w miejscowym Starostwie Powiatowym. Wszystkie raty do Urzędu Skarbowego ma zapłacone i zaczęła też częściowo dokonywać wpłat do ZUS. Koszty egzekucyjne nie są składkami i nie są wymagalne do opłaty, w związku z czym złożyła wniosek o ich umorzenie. W obecnej chwili w roku bieżącym klienci byli w jej ośrodku jedynie od czerwca do potowy października, dlatego poprosiła o pomoc i umorzenie kosztów dodatkowych licząc na dobrą wolę zakładu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Realizując wyżej określony zakres kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K., odmawiające skarżącej umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych.
Podkreślenia zatem wymaga, że rozstrzygnięcia podejmowane przez organy w trybie art. 64e § 2 u.p.e.a. należą do rozstrzygnięć podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jak wskazuje treść powyższego przepisu, koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:
- 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;
- 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;
- 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.
Orzeczenie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w art. 64e § 2 u.p.e.a., ma zatem charakter uznaniowy. W konsekwencji, nawet jeżeli organ ustali, że w sprawie występuje sytuacja, o której mowa w treści powołanego wyżej przepisu, będzie to oznaczało powstanie koniecznej przesłanki do rozważenia możliwości umorzenia danej należności ale nie obowiązek organu do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. Organ, dysponując możliwością wyboru takiego lub innego orzeczenia, ma jednak zawsze obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia w uzasadnieniu, dlaczego podjął właśnie takie, a nie inne rozstrzygnięcie. Swoboda w rozstrzygnięciu przyznana organom nie oznacza dowolności, albowiem orzeczenia z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądu administracyjnego. Zgodnie z poglądem powszechnie przyjętym w orzecznictwie sądów administracyjnych, kontrola ta jest jednak ograniczona, a sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ wybór jest trafny.
Oznacza to, że sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności tego typu rozstrzygnięć (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2012 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 1652/10, dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). W granicach kognicji sądu mieści się natomiast kontrola legalności zaskarżonego aktu, a zatem jego zgodność zarówno z przepisami prawa materialnego, jak również z przepisami proceduralnymi poprzez ocenę, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte przezeń merytoryczne wnioski są logiczne i poprawne i odnajdują uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Uznanie administracyjne obliguje organ do rzetelnego, pełnego i wszechstronnego zebrania i oceny materiału dowodowego i wyczerpującego uzasadnienia podstaw wydanego rozstrzygnięcia.
W sprawie o umorzenie należności na organie administracyjnym spoczywa więc obowiązek nie tylko dokładnego ustalenia i analizy stanu faktycznego, ale i należytego rozważenia wystąpienia przesłanek umorzenia. Negatywne zaś rozstrzygnięcie w sprawie powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 576/08, CBOSA).
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organy obu instancji nie dochowały powyższych wymogów. W sprawie zabrakło pełnej analizy pierwszej przesłanki umorzenia wymienionej w art. 64e § 2 u.p.e.a. (braku możliwości poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej zobowiązanego). Aby taką analizę przeprowadzić organ w pierwszej kolejności winien ustalić sytuację osobistą, rodzinną i finansową wnioskodawcy. Przy czym aby analiza taka nie została uznana za dowolną musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie jego oceny. W niniejszej sprawie organy z powyższego obowiązku się nie wywiązały. Nie ustalono bowiem jaka jest sytuacja finansowa wnioskodawcy. Nie wskazano jakie dochody uzyskuje P. S. z tytułu działalności gospodarczej pomimo tego, że na powyższą okoliczność strona przedstawiła stosowne dokumenty.
Organ w tym zakresie ograniczył się do stwierdzenia, że działalność generuje dochody zapewniające minimum socjalne rodziny określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. W żadne sposób powyższe twierdzenie nie zostało poparte wskazanie jakie strona uzyskuje dochody. Jednocześnie organ wskazał, że strona nie korzysta z pomocy społecznej. Natomiast jak wynika z oświadczenia o stanie majątku złożonego przez wnioskodawczynię pobiera ona zasiłek z pomocy społecznej w wysokości ok.300 złotych.
Powyższe okoliczności w pełni uzasadniają przyjęcie, że nie poddano odpowiednio wnikliwej analizie przesłanki dotyczącej możliwości poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej zobowiązanej. Wszystko to skutkowało odmową umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych bez dostatecznego rozważenia okoliczności będących podstawą umorzenia. Powyższe narusza zarówno treść art. 7 k.p.a., ustanawiającego zasadę prawdy obiektywnej, jak i stanowiącego jej rozwinięcie przepisu art. 77 § 1 k.p.a., a ponadto przepisu art. 80 k.p.a., wprowadzającego zasadę swobodnej oceny dowodów.
Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., należało uchylić zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora ZUS.
Przy ponownym postępowaniu należy dokonać wszechstronnej analizy sytuacji skarżącego, w tym znaczenia przywołanych przez niego szczególnych okoliczności, a następnie dokonać czy w sprawie występują przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych. Dopiero właściwe ustalenia oraz prawidłowa, dogłębna i indywidualna ocena w tym zakresie, odnosząca się do wszystkich okoliczności sprawy, otworzyć mogą organom drogę do skorzystania z uznania, zgodnie z należycie umotywowanym przekonaniem.