Uzasadnienie
- 1.1. Wnioskiem z 15 czerwca 2023 r. M. R. – nazywany dalej "Skarżącym", zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Oświęcimiu o przyznanie "Pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy".
- 1.2. Decyzją z 19 września 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Oświęcimiu odmówił Skarżącemu przyznania wnioskowanej pomocy.
Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 kwietnia 2023 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych (Dz. U. z poz. 762).
1.3. Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 7 listopada 2023 r. (nr 531/OR06/23), Dyrektor Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w Krakowie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan faktyczny.
Do wniosku o pomoc zbożową została załączona faktura z 31 maja 2023 r. dotyczącą sprzedaży kukurydzy suchej przez "G. ", tj. żonę Skarżącego. Nabywcą było gospodarstwo A. W związku z powyższym organ pierwszej instancji odmówił Skarżącemu płatności z uwagi na to, że nabył on zborze od żony, a z danych ewidencji producentów rolnych wynika, że wnioskodawca prowadza wraz z nią gospodarstwo rolne.
W tym kontekście organ odwoławczy zwrócił uwagę między innymi na to, że: Skarżący został zarejestrowany jako producent rolny w 2004 r. za zgodą żony; w 2022 r. złożył wniosek o płatność obszarową, deklarując przy tym uprawę kukurydzy na 42,06 ha; gospodarstwo rolne Skarżącego oraz jego żony dysponowało ok. 300 tonami kukurydzy (przy wydajności ok. 6-8 ton/ha wg. wynikowego szacunku głównych ziemiopłodów rolnych w 2022 r., Główny Urząd Statystyczny 16.12.2022 r.).
Dalej organ wyjaśnił, że Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia dot. szkód, pomoc zbożowa przysługuje rolnikowi, który dokonał sprzedaży np. kukurydzy i poniósł stratę gospodarczą. Nabywcą mógł być tylko podmiot lub podmioty prowadzące działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub podmioty skupujące kukurydzę w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą w okresie od dnia 15 kwietna 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r. Według §4 ust. 3 i 4 rozporządzenia dot. szkód, aby potwierdzić taką sprzedaż starający się o pomoc zbożową powinien załączyć do wniosku faktury dokumentujące sprzedaż przez siebie zbóż w okresie związanym z ww. płatnością.
Natomiast § 3 ust. 2 rozporządzenia dot. szkód stanowi o tym, że sprzedaż zbóż i złożenie wniosku o płatności bezpośrednie mogły zostać dokonane także przez małżonka rolnika ubiegającego się o pomoc zbożową, o ile ten rolnik prowadzi(ł) działalność rolniczą wspólnie z tym małżonkiem.
Ponadto istotny w sprawie strony § 3 ust. 3 rozporządzenia dot. szkód stanowi, że jednoczesna sprzedaż i zakup kukurydzy przez wnioskodawcę uniemożliwia przyznanie płatności stronie (temu wnioskodawcy). Ten przepis jednoznacznie wyklucza przyznanie tych płatności wnioskodawcy, który sam skupuje zboża w związku z prowadzoną przez siebie produkcją zwierzęcą. Brak przyznania wsparcia dotyczy rodzaju zbóż, które taki wnioskodawca jednocześnie sprzedawał i kupował. W przedmiotowej sprawie – jak wskazał organ – ww. przepis miał znaczenie o tyle, że wnioskujący o płatność zbożową za kukurydzę z własnego gospodarstwa sprzedał tą kukurydzę własnej firmie. Na to, że sprzedane zboże pochodziło z gospodarstwa strony wskazuje sama strona, wprost twierdząc, że to gospodarstwo jest prowadzone wspólnie z żoną. Za okoliczność bez znaczenia uznano to, że ww. gospodarstwo funkcjonuje w obrocie jako gospodarstwo rolne żony strony.
Małżonka strony nie jest samodzielna odnośnie gospodarstwa prowadzonego wspólnie ze stroną (małżonkiem). Wynika to z tego, że gospodarstwo to pozostaje we wspólnym majątku ww. małżonków a rejestracja strony jako producenta rolnego nastąpiła tylko za zgodą żony strony. Formalnie małżonka strony faktycznie funkcjonuje jako swego rodzaju reprezentant ww. gospodarstwa wobec podmiotów zewnętrznych, wobec tego gospodarstwa. Ponieważ jednak gospodarstwo to należy do obojga małżonków nie można przyjąć, że jest to zupełnie odrębny podmiot od strony i jego firmy.
Końcowo organ wskazał, że w okolicznościach analizowanej sprawy niemożliwe było uznanie, że spełnione zostały warunki do uzyskania pomocy zbożowej z § 3 ust. 2 rozporządzenia dot. szkód, polegające na sprzedaży przez małżonka strony zboża ze wspólnego gospodarstwa strony i małżonki strony. Taka sytuacja byłaby dopuszczalna, gdyby nabywcą kukurydzy był podmiot lub rolnik zewnętrzny wobec gospodarstwa strony i małżonki strony. Tymczasem wnioskujący o wsparcie nabył kukurydzę z własnego (ale wspólnego z żoną) gospodarstwa (a formalnie od żony zawiadującej tym gospodarstwem) i w oparciu o taką transakcję wniósł o przyznanie pomocy zbożowej.
- 2.1. W skardze na powyższą decyzję Skarżący podniósł, że przepisy rozporządzenia nie zabraniają sprzedaży do podmiotów powiązanych kapitałowo, bądź rodzinnie, a jedynie w § 3 ust. 1 pkt b stwierdza, że wnioskodawca powinien sprzedaż kukurydzę do podmiotu prowadzącego działalność w zakresie obrotu, a takim podmiotem jest firma A., która prowadzi skup i sprzedaż zbóż. Odnosząc się do twierdzenia organu, że Skarżący nie wykazał, iż nabywca nabył kukurydzę bez związku z prowadzoną produkcją zwierzęcą, strona stwierdził, że organ powinien mieć wiedzę na ten temat, skoro Skarżący i jego żona nie widnieją w rejestrze zwierząt hodowlanych.
- 2.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
- 3.1. Skarga okazała się bezzasadna, dlatego została oddalona.
- 3.2. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że w § 3 rozporządzenia zostały wymienione przesłanki warunkujące udzielenie pomocy, o której jest mowa w § 1 oraz § 2 pkt 1 rozporządzenia. Przepisy te zawierają zaś odesłanie do art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2023/739 z 4 kwietnia 2023 r. ustanawiającego środek wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych w Bułgarii, Polsce i Rumunii (Dz. Urz. UE L 96 z 05.04.2023, str. 80), jak również art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2023/1343 z 30 czerwca 2023 r. ustanawiającego środek wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych w Bułgarii, na Węgrzech, w Polsce, Rumunii i Słowacji (Dz. Urz. UE L 168 z 03.07.2023, str. 22).
W świetle przepisów wspomnianych rozporządzeń wykonawczych, Komisja Europejska ustanowiła środki wsparcia "aby umożliwić Bułgarii, Węgrom, Polsce, Rumunii i Słowacji elastyczne przydzielanie pomocy na rzecz rolników, aby mogli oni radzić sobie z trudnościami, jakie napotykają, państwa te powinny mieć możliwość kumulowania tej pomocy z innymi rodzajami wsparcia finansowanymi w ramach Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji i Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, bez przyznawania rolnikom nadmiernej rekompensaty." (pkt 13 preambuły obu rozporządzeń). Z uwagi na powyższe Komisja Europejska udostępniła pomoc unijną "w celu zapewnienia nadzwyczajnego wsparcia na rzecz rolników produkujących zboża i nasiona oleiste" (art. 1 ust. 1 obu rozporządzeń).
Odesłania zawarte w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów są o tyle istotne, że rozporządzenie to jest aktem wykonawczym, który ma służyć realizacji celów wytyczonych przez rozporządzenia wykonawcę Komisji Europejskiej. To zaś oznacza, że przy wykładni rozporządzenia krajowego szczególnego znaczenia nabiera kontekst normatywny wydania tego aktu. Przemawia za tym również sama nazwa rozporządzenia, jak również podstawa kompetencyjna do jego wydania, tj. art. 6c ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2157 i 2727 oraz z 2023 r. poz. 412 i 588). Przepis ten upoważnia Radę Ministrów do wyznaczenia Agencji, jako organu realizującego działania i obowiązki dotyczące Wspólnej Polityki Rolnej.
3.3. Wracając do przesłanek zawartych w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów należy zauważyć, że wspomniana pomoc adresowana jest do rolników, którym został nadany numer identyfikacyjny, o którym mowa w art. 12 ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2022 r. poz. 2001 i 2727 oraz z 2023 r. poz. 412). Przy czym rolnicy ci muszą ponieść "straty gospodarcze spowodowane przez zwiększony przywóz zbóż i nasion oleistych z Ukrainy w dotkniętych regionach." (art. 1 ust. 2 rozporządzeń KE w zw. z § 3 pkt 3 rozporządzenia RM). Ponadto wspomniana strata powinna wiązać się ze sprzedażą określonych zbóż i roślin "podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub nasion oleistych, jak również podmiotom skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą." (§ 3 pkt 2 rozporządzenia RM).
Na tym tle należy zgodzić się z organem, że strona skarżąca nie wykazała, aby poniosła stratę w powyższym znaczeniu.
Przede wszystkim Skarżący we wniosku wprost wskazał, że to on podniósł stratę gospodarczą spowodowaną przez zwiększony przywóz zbóż i nasion oleistych z Ukrainy i to on domaga się przyznania pomocy. Oznacza to, że Skarżący występuje z jednej strony jako nabywca kukurydzy, czyli podmiot prowadzący działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub nasion oleistych. Z drugiej zaś strony twierdzi, że jest rolnikiem, który dokonał tej sprzedaży.
Wprawdzie w § 4 ust. 2 pkt 3 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów przewidziano możliwość wystąpienia o pomoc przez rolnika, jeżeli sprzedaży dokonał jego małżonek – trudno jest pominąć to, że zgodnie ze stanem faktycznym sprawy kukurydza wykazana na fakturze pochodziła z gospodarstwa rolnego prowadzonego przez żonę Skarżącego oraz jego samego. Z akt sprawy wynika bowiem, że Skarżący wystąpił o przyznanie mu płatności bezpośredniej za 2022 r. przewidzianej w ustawie z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r., poz. 1775 ze zm.). Pomoc ta została przyznana na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Oświęcimiu z 13 maja 2023 r. We wniosku o przyznanie płatności Skarżący wskazał swój numer identyfikacyjny, jak również podał w tabel określającej grupę upraw, że na części gruntów gospodarstwa rolnego prowadzona była uprawa kukurydzy.
Oznacza to, Skarżący stwierdził, że faktycznie użytkuje grunt rolniczy należący do gospodarstwa rolnego jego żony, czyli spełnia przesłankę udzielenia płatności, o której jest mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Ponadto składając wniosek Skarżący działał jako rolnik w rozumieniu art. 2 pkt 14 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że rolnikiem jest rolnik w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Zdaniem Sądu, na tle powyższego wątpliwości organu dotyczące znaczenia sprzedaży dokonanej przez żonę Skarżącego na jego rzecz były w pełni zasadne. Nawet jeżeli wystawcą faktury była żona Skarżącego, nie zmienia to faktu, że w prowadzi ona gospodarstwo rolne wraz ze Skarżącym – a co za tym idzie istocie rzeczy sprzedaż nastąpiła pomiędzy, z jednej strony, Skarżącym, a z drugiej strony żoną Skarżącego oraz nim samym.
Biorąc pod uwagę punkt 13 preambuł rozporządzeń Komisji Europejskiej oraz treść art. 1 ust. 2 tych rozporządzeń nie można przyjąć, aby po stronie Skarżącego powstała jakakolwiek strata w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów. Byłoby to w oczywisty sposób sprzeczne z celami rozporządzeń Komisji Europejskiej. W odniesieniu do tych aktów stratę należy bowiem rozumieć, jako potencjalną różnicę pomiędzy ceną, którą rolnicy faktycznie mogą uzyskać za zboża oraz nasiona oleiste, a tą za którą rolnicy sprzedaliby zboża lub nasiona oleiste, gdyby nie doszło do zwiększonego przywozu zbóż i nasion oleistych z Ukrainy oraz wynikającą z tego presją cenową (por. pkt 5 oraz pkt 9 preambuł rozporządzeń KE).
Skoro transakcja miała miejsce pomiędzy małżonkami, którzy wspólnie prowadzili gospodarstwo rolne, nie można uznać, aby w tym przypadku doszło do rzeczywistej straty w przedstawionym powyżej znaczeniu.
3.4. Sąd dostrzega, że w skardze strona podnosi również, że organ błędnie przyjął, iż Skarżący – jako wnioskodawca – nie wykazał, że nabywca (czyli również Skarżący) nie wykorzystuje kukurydzy na potrzeby prowadzonej hodowli zwierząt (§ 3 ust. 3 rozporządzenia RM).
W ocenie Sądu, kwestia ta jest o tyle nieistotna, że w świetle powyższych rozważań, bez względu na to, czy organ prawidłowo ustalił w tym zakresie stan faktyczny, kontrolowana decyzja nie mogłaby zostać uchylona. Uchybienie to nie mogłoby mieć bowiem istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej jako "P.p.s.a.").
- 3.5. Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a.