Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym na skutek zgłoszonego żądania skarżący A.M. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
Uzupełniając brak formalny wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu, skarżący zwrócił się również o ustanowienie na jego rzecz radcy prawnego w ramach prawa pomocy.
Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką – C.M. Ich miesięczny dochód wynosi ok. 2.500 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącego na ¾ etatu w wysokości ok. 1.000 zł i emerytura jego matki w wysokości ok. 1.500 zł. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą 800 zł. W skład majątku skarżącego wchodzą działki o powierzchni 0.32 ha położone w B. o wartości ok. 100.000 zł. Nie posiada on oszczędności, ani cennych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. W ocenie wnioskodawcy jego stan majątkowo – finansowy uzasadnia pozytywne rozpatrzenie wniosku.
W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie były wystarczające do oceny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego, został on wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez:
- - oświadczenie, gdzie zamieszkuje i czyją własność stanowi ta nieruchomość;
- - udokumentowanie wysokości wynagrodzenia za pracę za grudzień 2015 roku;
- - przedłożenie odpisu zeznań podatkowych za 2014 rok oraz 2015 rok, bądź zaświadczenia właściwego naczelnika właściwego urzędu skarbowego o wysokości przychodów i dochodów strony za 2015 rok, jeżeli zeznanie za ubiegły rok nie zostało jeszcze złożone;
- - potwierdzenie wysokości emerytury pobieranej przez C.M.
- - przedłożenie wykazu wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego matkę rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem;
- - udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, podatki, telefon, ewentualne leczenie;
- - oświadczenie, w jaki sposób wykorzystywane są działki położone w B.
- - oświadczenie, czy skarżący jest właścicielem pojazdów mechanicznych – jeśli tak, należało podać ich markę oraz rok produkcji.
Na wniosek skarżącego, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 5 lutego 2016 roku przedłużył mu termin do przedłożenia żądanych informacji o 7 dni.
Mimo upływu zakreślonego (przedłużonego) terminu skarżący nie przedłożył żądanych oświadczeń, ani dokumentów źródłowych.
Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2016r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego.
Od powyższego postanowienia skarżący wniósł skutecznie sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z nowelizacją z dnia 9 kwietnia 2015r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015, poz. 658), przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) stosuje się do postępowań wszczętych po 15 sierpnia 2015r. W niniejszej sprawie skarga została wniesiona w dniu 26 maja 2015r. zatem do rozpoznania sprzeciwu od postanowienia referendarza w przedmiocie prawa pomocy zastosować należy przepis art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015r.
Zgodnie z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiw brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się, więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez skarżącego sprzeciwu jest utrata mocy zaskarżonego postanowienia i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jego rzecz pełnomocnika z urzędu. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Jednocześnie użyte w art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości również co do tego, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej, np. związanej z ponoszeniem nadzwyczajnych kosztów utrzymania, czy leczenia spoczywa na wnioskodawcy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości- wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Jednakże na tym możliwości orzekającego w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe.
Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego.
Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanego wniosku, zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dane zawarte w złożonym przez skarżącego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie są wystarczające dla oceny jego sytuacji materialnej, a wezwanie do uzupełnienia tych danych nie zostało przez stronę wykonane. Skarżący mimo wezwania skierowanego do niego w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wyjaśnił rozbieżności dotyczących wysokości środków finansowych, pozostających w miesiącu do dyspozycji skarżącego i jego matki, a także wysokości ponoszonych przez nich wydatków. W formularzu z dnia 8 października 2015 roku skarżący wykazał własne dochody w wysokości 1.312,50 zł, a we wniosku z dnia 27 listopada 2015 roku podał, że wysokość tych dochodów wynosi ok. 1.000 zł. Podobne rozbieżności dotyczą też wysokości emerytury matki, gdyż skarżący pierwotnie określił kwotę tego świadczenia na ok. 2.000 zł, a następnie na ok. 1.500 zł. Różnice między sumą dochodów skarżącego i jego matki są zatem znaczne i wynoszą ponad 800 zł miesięcznie (3.312,50 zł – 2.500 zł = 812,50 zł).
Skarżący nie wyjaśnił ponadto, czy uzyskuje dochód z posiadanych nieruchomości. Uszczegółowienia wymagały również ponoszone przez skarżącego wydatki związane z utrzymaniem rodziny, skarżący podał jedynie wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania (800 zł), całkowicie pomijając pozostałe koszty.
Reasumując Sąd stwierdza, że przedstawione przez skarżącego informacje nie pozwoliły na pełne zobrazowanie jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji dokonanie oceny zasadności wniosku o udzielenie prawa pomocy. Jednocześnie skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji należało przyjąć, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika we własnym zakresie. W związku z tym jego wniosek należało oddalić na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.