Uzasadnienie
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenie Społecznego decyzją z dnia [...] sierpnia 2020r. nr [...] stwierdził wygaśnięcie decyzji z dnia 17 października 2019r. o rozłożeniu M. T. oraz A. T. spłaty zaległości składkowych na raty za okres od 1 września 2017r. do 30 września 2019r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 41a ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznemu rolników, jeżeli dłużnik nie opłaci w terminie odroczonej składki lub ustalonych przez Kasę rat, kwota niezapłaconych składek staje się wymagalna wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi od dnia następującego po dniu, w którym upływa termin płatności składki.
Decyzją z dnia 17 października 2019r. nr [...] należność z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników została rozłożona na 8 rat. W związku z zaprzestaniem regulowania należności objętych układem ratalnym została wydana decyzja o wygaśnięciu decyzji o rozłożeniu należności na raty.
Wobec powyższego organ wezwał M. T. oraz A. T. do natychmiastowego uregulowania całości zadłużenia oraz poinformował, że w sytuacji niepodjęcia spłaty zaległości, Kasa rozpocznie działania zmierzające do ich przymusowego ściągnięcia w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Organ wskazał przy tym, że decyzja wygasła w części dotyczącej nieopłacenia należności, która była objęta układem ratalnym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. T. zarzuciła naruszenie art. 8 § 1, art. 9 i art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie udzielenie żadnej informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.
Skarżąca podkreśliła, że Placówka Terenowa KRUS w T. niejako podstępnie, wykorzystując jej nieświadomość prawną kierowała na jej adres pisma adresowane do jej męża - faktycznego zobowiązanego do zapłaty zaległych składek, odstępując tym samym od dochodzenia od niego swoich roszczeń uznając, że ten sposób jest prostszy i skuteczniejszy.
Nie zapewniono jej ponadto czynnego udziału w postępowaniu, ani nie umożliwiono wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, z którymi nie miała możliwości się zaznajomić. Takie prowadzenie postępowania nie budzi, w jej ocenie, zaufania obywateli do władzy publicznej, a wręcz przeciwnie stawia w złym świetle organ administracji publicznej, jakim jest Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i wskazanie Placówce Terenowej KRUS w T. właściwego trybu egzekucji należności.
W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 w/w ustawy).
W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona prawo w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej była decyzja z dnia 13 sierpnia 2020r. o wygaśnięciu decyzji z dnia 17 października 2019r. o rozłożeniu na raty A. T. i M. T. spłaty zaległości składkowych za okres od 1 września 2017r. do 30 września 2019r.
W skardze zostały sformułowane zarzuty naruszenia przepisów postępowania tj. art. 8 § 1, art. 9 i art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej "k.p.a.") poprzez nie udzielenie skarżącej żadnej informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.
Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek przyczyny uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji nie wynikają wprost z argumentacji podniesionej w skardze.
Zgodnie z treścią art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2020r., poz. 174 ze zm., powoływanej dalej jako "u.u.s.r."), Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części".
Z kolei w myśl art. 41 ust. 5 u.u.s.r. "Jeżeli dłużnik nie opłaci w terminie odroczonej składki lub ustalonych przez Kasę rat, kwota niezapłaconych składek staje się wymagalna wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi od dnia następującego po dniu, w którym upływa termin płatności wynikający z art. 40".
Stosownie do brzmienia art. 52 ust. 1 u.u.s.r. w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z kolei z art. 123 tej ostatniej ustawy wynika, że w sprawach nieuregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Nadto z art. 180 § 1 k.p.a. wynika, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.
Jak wynika z treści decyzji organu, który wydał zaskarżoną decyzję podstawą prawną jej wydania stanowiły przepisy art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., które to przepisy w żaden sposób nie dotyczą wygaszenia spornej decyzji, lecz wyłącznie możliwości wydania decyzji o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie.
Należy zauważyć, że przepisy u.u.s.r. nie regulują kwestii wygaszenia decyzji ratalnych. Kwestii tej nie normują również przepisy ustawy o ubezpieczeniach społecznych, w której rozłożenie na raty należności składkowych następuje nie w drodze decyzji, lecz umowy.
O wygaszeniu decyzji jest mowa w przepisach art. 162 k.p.a., których organ nie przywołał jako podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 4 i 6 k.p.a. decyzja zawiera m.in. powołanie podstawy prawnej (pkt 4) i uzasadnienie faktyczne i prawne (pkt 6).
Uzasadnienie prawne decyzji to wywód prawniczy odzwierciedlający proces myślowy ustalenia konsekwencji stosowanej normy prawa administracyjnego w związku z określoną sytuacją faktyczną i prawną. Zasadniczym jego celem powinno być wykazanie, że przyjęte w decyzji rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej jest wynikiem poprawnego logicznie stosowania normy prawa administracyjnego przy równoczesnym przestrzeganiu norm procesowych, skutkiem czego treść rozstrzygnięcia należy uznać za zgodną z prawem" (por. wyrok NSA z dnia 18 lipca 2017r., sygn. akt II OSK 2900/15). Brak wskazania, bądź błędne wskazanie w podstawie prawnej rozstrzygnięcia jak i jego uzasadnieniu, przepisu prawa, który nie mógł znaleźć w sprawie zastosowania oznacza nie tylko istotne naruszenie przepisu art. 107 § 1 pkt 4 i 6 k.p.a., mające wpływ na wynik sprawy, lecz również naruszenie ogólnej zasady legalizmu, o której mowa w art. 6 k.p.a.
Skoro żaden, z powołanych w podstawie rozstrzygnięcia i uzasadnieniu spornych decyzji, przepis prawa tj. art. 36 ust. 1, art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., nie dotyczył wygaśnięcia decyzji ratalnej, ani nie wskazywał jakichkolwiek przesłanek umożliwiających lub nakazujących wydanie tego rodzaju rozstrzygnięcia, to tym samym decyzja taka wymyka się spod kontroli Sądu w przedmiocie oceny jej legalności.
Należy przy tym zauważyć, że zacytowany w uzasadnieniu decyzji przepis art. 41a ust. 5 u.u.s.r. dotyczy wyłącznie wymagalności kwot nieopłaconych składek w przypadku nieopłacenia w terminie ustalonych przez Kasę rat, a nie wygaszenia decyzji ratalnej przy zastosowaniu art. 40 u.u.s.r., zaś o decyzji w sprawie wygaśnięcia decyzji ratalnej jest mowa w art. 41b ust. 4 u.u.s.r. ale w kontekście biegu terminu przedawnienia należności rozłożonej na raty.
Niezależnie od powyższych uwag, w ocenie Sądu, uzasadnienie decyzji nie spełnia standardów poprawnego uzasadnienia prawnego (wyżej przedstawionego) oraz faktycznego decyzji określonych w art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. (uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodach na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa).
Stosownie do art. 107 § 4 k.p.a. można odstąpić od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony, nie dotyczy to jednak decyzji rozstrzygających sporne interesy stron oraz decyzji wydanych na skutek odwołania.
Niewątpliwie zaskarżona decyzja wymagała sporządzenia "porządnego" zgodnego z ustawowymi wymogami uzasadnienia prawnego i faktycznego (w sprawie z oczywistych powodów nie miał zastosowania art. 107 § 5 k.p.a.).
Ponadto należy zwrócić uwagę na sprzeczność sentencji decyzji, w której stwierdza się wygaśnięcie decyzji z dnia 17 października 2019r. o rozłożeniu spłaty zaległości na raty za okres od 1 września 2017r. do 30 września 2019r. a wiec należy domniemywać, że w całości, natomiast w ostatnim zdaniu uzasadnienia stwierdzono, że decyzja wygasła w części dotyczącej nieopłaconej należności, która była objęta układem ratalnym.
Sąd nie był w stanie tej sprzeczności wyjaśnić, ponieważ z uwagi na to, że zaskarżona decyzja w swoim lakonicznym uzasadnienia nie zawiera żadnej informacji, czy decyzja ratalna nie została wykona w całości tzn. że żadna rata nie została uregulowana zgodnie z harmonogramem stanowiącym załącznik do decyzji z dnia 17 października 2019r., czy tylko niektóre raty nie zostały uregulowane w terminach płatności. Również przedłożone akta administracyjne takich informacji nie zawierają.
Organ w zaskarżonej decyzji nie dokonał żadnych ustaleń w tym zakresie i w tym kontekście zasadny jest zarzut skargi co do naruszenia art. 9 k.p.a. (organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego).
Rozpoznając sprawę ponownie organ dokona pełnej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag, zaś wydając decyzję wskaże jej podstawę prawną i uzasadni ją w sposób przewidziany przepisem art. 107 § 3 k.p.a.
Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżona decyzja narusza powołane wyżej przepisu postępowania i to w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.