Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 9 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1043/20

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] sierpnia 2020r. decyzję o nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2018r., nr [...] o odmowie umorzenia E. K. należności z tytułu składek.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu 9 stycznia 2018r. do ZUS wpłynął wniosek ww. zobowiązanego o umorzenie należności z tytułu składek. Powołał się on na trudną sytuację finansową i zdrowotną.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia, decyzją z dnia 15 lutego 2018r. odmówił ww. umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu 5 marca 2018r. wpłynął do ZUS wniosek ww. zobowiązanego o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności.

W dniu 2 maja 2018r. organ wydał decyzję o nr [...], w której utrzymał w mocy decyzję l instancji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Zgodnie z przysługującym prawem, ww. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z dnia 28 lutego 2019r., sygn. akt l SA/Kr 653/18 uchylił decyzję ZUS z dnia 2 maja 2018r. Orzeczenie jest prawomocne od dnia 20 września 2019r. WSA w Krakowie zauważył, że w toku postępowania, ww. kilkukrotnie podnosił, że występował z wnioskiem o umorzenie należności na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012r., poz. 155, dalej: "ustawa abolicyjna"), jednak wniosek ww. z dnia 17 marca 2015r. pozostał bez odpowiedzi.

W ocenie WSA, organ nie ustosunkował się do tych twierdzeń i w aktach nie znajdują się dowody, potwierdzające fakt prowadzenia postępowania w oparciu o przepisy ustawy abolicyjnej. Zdaniem WSA, wyjaśnienie tej kwestii jest istotne dla określenia zaległości, które ewentualnie mogą zostać umorzone. Sąd zobowiązał ZUS do ustalenia, czy składki, objęte postępowaniem uległy przedawnieniu, czy też nie oraz do przeprowadzenia analizy, mających zastosowanie regulacji prawnych i stwierdzenia, które z nich mają zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. WSA zaznaczył, że jeśli organ będzie zamierzał powołać się na instytucję przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, to dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne.

Odnosząc się do ww. zaleceń WSA w Krakowie, ZUS wydał decyzję z dnia 24 sierpnia 2020r., o której mowa na wstępie. W pierwszej kolejności dokonał analizy kwestii przedawnienia należności, według przepisów prawnych, regulujących te kwestie i uznał, że przedmiotowe należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Wskazano, że bieg terminu przedawnienia należności, przerwało prowadzone postępowanie na podstawie ustawy abolicyjnej, tj. od dnia złożenia wniosku o umorzenie należności: 14 stycznia 2015r. do dnia uprawomocnienia się decyzji o odmowie ich umorzenia: 15 listopada 2016r. W dniu 20 października 2017r. zostało ww. doręczone zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. W dniu 31 stycznia 2018r. ZUS wydał decyzję nr [...] o wysokości zadłużenia za okres od listopada 2008r. do czerwca 2009r. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz za okres od lutego 2009r. do listopada 2015r. z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Decyzja została doręczona pełnoletniemu domownikowi w dniu 8 lutego 2018r. i ww. zobowiązany nie wniósł od niej odwołania do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia, co oznacza, że stała się prawomocna. Na jej podstawie zostały wystawione tytułu wykonawcze nr [...], które zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 17 kwietnia 2018r. Przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek jest w toku.

Następnie wskazano, że ZUS prowadził wobec ww. postępowanie administracyjne w oparciu o przepisy ustawy abolicyjnej. W dniu 14 stycznia 2015r. wpłynął do ZUS wniosek o umorzenia należności z tytułu składek na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej. W dniu 2 czerwca 2015r. organ wydał decyzję nr [...] o warunkach umorzenia, która została doręczona w dniu 5 czerwca 2015r. Decyzja uprawomocniła się w dniu 7 lipca 2015r. Warunkiem umorzenia należności, podlegających umorzeniu na podstawie umowy abolicyjnej była spłata należności niepodlegających umorzeniu lub rozłożenie na raty albo odroczenie terminu ich płatności w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji o warunkach umorzenia. Z powyższego warunku ww. nie wywiązał się w zakreślonym terminie, dlatego w dniu 12 października 2016r. ZUS wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności. Została ona doręczona w dniu 17 października 2016r.

W terminie miesiąca od dnia jej doręczenia, ww. przysługiwało prawo wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, z którego ww. nie skorzystał, dlatego po upływie tego terminu decyzja stała się prawomocna. ZUS zauważył, że w piśmie, które wpłynęło do organu w dniu 9 stycznia 2018r., ww. stwierdził, że jego wniosek z dnia 21 lutego 2015r., który wpłynął do ZUS w dniu 17 marca 2015r. o umorzenie postępowania, wiąże się z umorzeniem zaległości, czego końcowym efektem jest umorzenie całego postępowania, o które ww. wnioskował. W odniesieniu do powyższego, organ wyjaśnił, że umorzenie postępowania nie jest tożsame z umorzeniem należności z tytułu składek. Umorzenie postępowania, oznacza zakończenie postępowania bez rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy, a umorzenie należności, oznacza zwolnienie dłużnika z obowiązku ich opłacania.

Ponadto ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod względem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2020r., poz.708). Według danych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, potwierdzonych w Bazie Internetowej Regon, formalnie ww. nadal prowadzi działalność gospodarczą w zakresie obróbki metali i nakładania powłok na metale. Pomimo, że prowadzenie działalności gospodarczej jest zawieszone od dnia 7 listopada 2017r., w świetle ww. przepisów ww. jest przedsiębiorcą, dlatego dokonano analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek, wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. W ocenie organu nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki, wynikające z ww. przepisu Ad.

1. 1. Z uwagi na fakt, że należności z tytułu składek stanowią środki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019r., poz. 869 ze zm.) uznano, że przesłanka ta jest spełniona. Ad.
2. 2. Ze względu na to, że umorzenie następuje w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego podmiotu, a decyzja w sprawie przyznania pomocy zależy od ZUS, przesłankę tę uznano za spełnioną. Ad.
3. 3. Za pomoc publiczną uznawane jest wsparcie udzielane przedsiębiorcy na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku. Przesłankę tę uznaje się za spełnioną, jeżeli przedsiębiorca otrzymuje pomoc, której nie uzyskałby w normalnych warunkach rynkowych. Ad.
4. 4. Prowadzenie działalności jest zawieszone od dnia 7 listopada 2017r., dlatego dokonane przez ZUS ewentualne umorzenie nie może zakłócać konkurencji, bądź wpływać negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi UE, oznacza to, że nie można uznać tej przesłanki za spełnioną. Biorąc powyższe pod uwagę uznano, że nie zostały spełnione wszystkie cztery przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, co przesądza o tym, że ewentualne wsparcie nie będzie stanowiło pomocy publicznej. Tym samym nie będzie stanowiło pomocy de minimis. Następnie ZUS podał, że w oświadczeniu złożonym w dniu 25 stycznia 2018r., ww. stwierdził, że w bieżącym roku podatkowym oraz dwóch poprzedzających latach podatkowych nie korzystał z pomocy de minimis. Na podstawie aktualnych informacji z Systemu Udostępniania Danych o Pomocy Publicznej organ ustalił, że w okresie trzech lat wstecz ww. nie korzystał z pomocy de minimis.

W dalszej kolejności, ZUS dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej zobowiązanego, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w decyzjach ZUS z dnia 15 lutego 2018r. i z dnia 2 maja 2018r. Następnie ZUS wskazał na treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r., poz. 266 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") i uznał, że w sprawie nie zaszły przesłanki, wynikające z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. (s. 9 omawianej dec. organu II instancji). Wskazano też na treść art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie").

W ocenie ZUS, w zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia należało stwierdzić, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie, ww. nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie ww. jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej ww. powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanego podnoszone, jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie.

Z kolei przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Według ustaleń organu, ww. jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, jako emeryt. Otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2.276,47 zł brutto i po potrąceniach egzekucyjnych w kwocie 569,11 zł do wypłaty pozostaje 1.335,48 zł. Ww. prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną - Z. K., która osiąga dochód w wysokości 878,81 zł miesięcznie (po potrąceniach komorniczych). Oznacza to, że rodzina zobowiązanego aktualnie dysponuje kwotą 2.214,29 zł miesięcznie. Ponieważ poziom ubóstwa i trudnej sytuacji zobowiązani odczuwają bardzo subiektywnie, wskaźnik minimum socjalnego, pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wartość ta została określona w sierpniu 2020r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w l kwartale 2020r. na kwotę 2.059,38 zł. Miesięczny budżet gospodarstwa domowego zobowiązanego, już po potrąceniach komorniczych, jest o 154,91 zł wyższy, niż poziom minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego. Zatem nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Ww. oświadczył, że nie korzysta z żadnych form pomocy, skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że może on zaspokajać swoje potrzeby bytowe, bez konieczności sięgania po wsparcie instytucji socjalnych.

ZUS zwrócił uwagę, że ww. zadeklarował, że ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 1.839,49 zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych - 1.039,49 zł i kosztów związanych z leczeniem - 800,00 zł. Budżet jego gospodarstwa domowego, pozwala na ich sfinansowanie w całości. W miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków, ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp. Wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami, jakie ww. musi ponosić, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania. Podkreślono, że ww. nie udokumentował ponoszonych wydatków, pomimo, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym znajduje się pouczenie, aby - w celu potwierdzenia danych - dołączyć, m.in. dokumenty dotyczące dochodów i wydatków, potwierdzające okoliczności powołane we wniosku.

Zarówno ww., jak i jego żona ma prawo do nieodpłatnej opieki medycznej, finansowanej ze środków NFZ. ZUS wskazał też, że ww. oświadczył, iż posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów oraz w bankach, które są przymusowo dochodzone z jego świadczenia emerytalnego w wysokości 569,11 zł miesięcznie przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M.. Nie określił jednak wysokości tych zobowiązań. Fakt posiadania zobowiązań wobec innych, niż ZUS wierzycieli, nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Na sytuację majątkową zobowiązanego, składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe. Ww. jest właścicielem nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,052 ha, położonej w S. B., na której ZUS dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek. Nieruchomość, będąca w posiadaniu ww., nie służy zaspokajaniu jego niezbędnych potrzeb bytowych, ponieważ są to pastwiska.

W ocenie organu, umorzenie należności z tytułu składek, należy uznać za przedwczesne, w sytuacji, gdy do dyspozycji rodziny, po potrąceniach komorniczych ze świadczenia emerytalnego ww. i jego żony, pozostaje kwota przekraczająca minimum socjalne i jednocześnie występuje zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej. W ocenie ZUS, ww. nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa i rodzinna, całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę zaległości wobec ZUS. Przechodząc do przesłanki, wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia, ZUS wskazał, że ww. podnosił argument złego stanu zdrowia. Poinformował, że przeszedł zawał i choruje na serce oraz nadciśnienie tętnicze, ma uszkodzoną przeponę płucną, a w październiku 2020r. - zaplanowaną operację krtani, przedłożył dokumentację medyczną.

W ocenie organu, istnienie przewlekłych chorób zostało udowodnione. Jednak ww. posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Dlatego w analizowanej sprawie ta przesłanka nie zachodzi. Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu, okoliczności w nich wymienione nie zachodzą. Zaznaczono, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona, spoczywa na tym, kto z faktów tych wywodzi skutki prawne. W niniejszej sprawie ZUS zgromadził wystarczający materiał dowodowy, a następnie dokonał subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia, zgodnie z zasadami, wynikającymi z ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."). W konsekwencji, nie znaleziono podstaw do uchylenia decyzji I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podał, że nie zgadza się z decyzją ZUS I i II instancji. Skarżący szczegółowo przytoczył stan faktyczny sprawy, opisując, jakie pisma i wnioski składał w sprawie i jak zostały one rozpoznane. Nie zgodził się m.in. z ustaleniami, że prowadził działalność gospodarczą po przejściu na emeryturę i wedle twierdzeń ZUS, że zawiesił ją w dniu 7 listopada 2017r. Podał, że pismem z dnia 18 sierpnia 2010r. zawiadomił ZUS, że nie będzie prowadził czynnej działalności gospodarczej (brak odpowiedzi na to pismo), co w ocenie skarżącego, należy traktować, jako wniosek o wyrejestrowanie, co nie zostało uczynione.

Odnosząc się do stanu zdrowia, to przedłożył dokumentację, z której wynika, że przeszedł zawał serca, choruje na serce oraz nadciśnienie tętnicze oraz że ma uszkodzoną przeponę płucną, a w październiku 2020r. była zaplanowana operacja krtani. Skarżący zwrócił uwagę, że w ocenie ZUS, istnienie przewlekłych chorób na podstawie przedłożonej dokumentacji medycznej zostało udowodnione. Podniósł, że jego żona jest po operacji stawu biodrowego i wymienił jej schorzenia oraz wskazał, że wymaga ona stałej opieki, bo ma 72 lata. Skarżący podał, że nie może zgodzić się z organem, że posiada majątek, w tym, nieruchomość gruntową, położoną w S. B.. Faktem jest, że posiada działkę, ale została ona przejęta na skarb państwa na rozbudowę drogi ekspresowej S-7 K. R..

Skarżący podał, że wbrew ustaleniom organu, nie posiada żadnych pojazdów, a te, które posiadał, uległy złomowaniu oraz sprzedaży. Nie zgodził się również z tym, że miesięczny budżet już po potrąceniach komorniczych jest o 154.91 zł wyższy od poziomu minimalnego, na podstawie przedłożonej wyliczonej kalkulacji, która jest uśredniona i nie odnosi się indywidualnie w żaden sposób do danej osoby, a w szczególności nie jest uwzględniony wiek i stan zdrowia. W odniesieniu do okoliczności, że skarżący podał, iż ma komornika, nie podając wysokości egzekwowanej należności, wyjaśniono, że to ZUS posiada pełne dane, gdyż otrzymuje zawiadomienie od komornika i na tej podstawie ZUS przelewa pieniądze z emerytury na konto komornika. Na okoliczność braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, powołano się na pismo komornika sądowego przy SR w Myślenicach, sygn. akt Km 164/19 z dnia 22 sierpnia 2019r. i wezwanie wierzyciela w związku zamiarem wydania przez organ postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Dotychczasowe czynności egzekucyjne, okazały się bezskuteczne, w toku czynności ustalono: ruchomości o wartości handlowej nie ujawniono; dłużnik nie figuruje w CEPiK, jako właściciel zarejestrowanych pojazdów mechanicznych; nie ma wierzytelności w US; nie ujawniono rachunków bankowych. Do skargi dołączono szereg załączników na poparcie ww. argumentacji.

W oparciu o powyższe, wniesiono o uchylenie decyzji i umorzenie naliczonych przez ZUS należności naliczonych składek w łącznej kwocie 16264.25 zł i nie obciążanie ww. kosztami procesowymi; nadto o uznanie, że pismo z dnia 18 sierpnia 2010r., stanowi skuteczne wyrejestrowanie działalności gospodarczej z datą jego złożenia; uznanie, że sprawa o umorzenie wszystkich należnych składek wobec ZUS została rozpatrzona i umorzona, postępowanie zakończone przez ZUS zgodnie z wnioskiem skarżącego z dnia 21 lutego 2017r., a ZUS to potwierdził pismem z dnia 22 listopada 2017r., cytat: "Postępowanie zgodnie z Pana wnioskiem zostało umorzone". Wniesiono także o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w całości.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonej decyzji. Dodał, że skarga nie zawiera żadnych nowych dowodów w sprawie, jak też nie powołano nowych okoliczności, mających wpływ na zmianę zaskarżonej decyzji. Ponowna analiza akt sprawy, wykazała prawidłowość stanowiska zawartego w zaskarżonej decyzji. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także te niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 sierpnia 2020r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2018r., nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu, rozpatrywana w niniejszej sprawie skarga E. K. nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem organ ubezpieczeniowy, rozstrzygający w przedmiotowej sprawie nie naruszył przepisów prawa procesowego, ani też materialnego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie Sąd zauważa, że w przedmiotowej sprawie zapadł już wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lutego 2019r., sygn. akt I SA/Kr 653/18, którym Sąd uchylił decyzję ZUS z dnia 2 maja 2018r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dał konkretne wytyczne organowi ubezpieczeniowemu, który był zobligowany zastosować je przy ponownym rozstrzyganiu niniejszej sprawy, na co wskazywano w części faktycznej niniejszego uzasadnienia. WSA w Krakowie uznał przede wszystkim, że organ nie ustosunkował się do kwestii dotyczących prowadzenia w sprawie postępowania w oparciu o przepisy ustawy abolicyjnej. Zdaniem WSA, wyjaśnienie tej kwestii było istotne dla określenia zaległości, które ewentualnie mogą zostać umorzone.

Sąd zobowiązał ZUS do ustalenia, czy składki, objęte postępowaniem uległy przedawnieniu, czy też nie oraz do przeprowadzenia analizy, mających zastosowanie regulacji prawnych i stwierdzenia, które z nich mają zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. WSA zaznaczył, że jeśli organ będzie zamierzał powołać się na instytucję przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, to dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, zauważyć należy, że ZUS dokonał analizy sprawy w zakresie przedawnienia. Nie można pominąć faktu, że organ przedstawił w badanej decyzji szczegółowe regulacje prawne dotyczące okresu przedawnienia (str. 3 i nast. decyzji organu) i prawidłowo je zastosował.

W tym zakresie wskazać należy, że ustawa z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie 1 stycznia 2003r. Dodano również do art. 24 m.in. ust. 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004r. Nr 121, poz. 1264) z dniem 1 lipca 2004r. i otrzymał brzmienie: bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r.

Wedle zasady wynikającej z tego przepisu, do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu. Na podstawie art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6,10 i 12 tego aktu, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13 ustawy abolicyjnej.

Należy zaaprobować ocenę organu, że na gruncie niniejszej sprawy, należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Prawidłowo ustalił organ, że bieg terminu przedawnienia należności przerwało prowadzone postępowanie na podstawie ustawy abolicyjnej, tj. od dnia złożenia wniosku o umorzenie należności 14 stycznia 2015r. do dnia uprawomocnienia się decyzji o odmowie ich umorzenia 15 listopada 2016r. W dniu 20 października 2017r. zostało skarżącemu doręczone zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Z kolei w dniu 31 stycznia 2018r. ZUS wydał decyzję nr [...] o wysokości zadłużenia za okres od listopada 2008r. do czerwca 2009r. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz za okres od lutego 2009r. do listopada 2015r. z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Decyzja została doręczona pełnoletniemu domownikowi - K. K. w dniu 8 lutego 2018r. i skarżący nie wniósł od niej odwołania do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia, co oznacza, że stała się prawomocna. Na jej podstawie zostały wystawione tytułu wykonawcze nr [...], które zostały doręczone skarżącemu w dniu 17 kwietnia 2018r., a przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek jest w toku.

Ponadto, zgodzić należy się z oceną badanej sprawy, dokonaną przez ZUS w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego w oparciu o przepisy ustawy abolicyjnej. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 14 stycznia 2015r. do ZUS wpłynął wniosek skarżącego o umorzenia należności z tytułu składek na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej. W dniu 2 czerwca 2015r. organ wydał decyzję nr [...] o warunkach umorzenia, która została doręczona ww. w dniu 5 czerwca 2015r. Decyzja uprawomocniła się dnia 7 lipca 2015r.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że warunkiem umorzenia należności, podlegających umorzeniu na podstawie umowy abolicyjnej była spłata należności niepodlegających umorzeniu lub rozłożenie na raty albo odroczenie terminu ich płatności w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji o warunkach umorzenia. Z powyższego warunku, skarżący nie wywiązał się w zakreślonym terminie, dlatego w dniu 12 października 2016r. ZUS wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności. Została ona doręczona ww. w dniu 17 października 2016r. W terminie miesiąca od dnia jej doręczenia, ww. przysługiwało prawo wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, z którego ww. nie skorzystał, dlatego po upływie tego terminu decyzja stała się prawomocna.

W odniesieniu do pisma, które wpłynęło do ZUS dnia 9 stycznia 2018r. – w którym skarżący stwierdził, że jego wniosek z dnia 21 lutego 2015r. (data wpływu do ZUS: 17 marca 2015r.) o umorzenie postępowania, wiąże się z umorzeniem zaległości, czego końcowym efektem jest umorzenie całego postępowania – słusznie wyjaśnił organ, że umorzenie postępowania nie jest tożsame z umorzeniem należności z tytułu składek. Umorzenie postępowania, oznacza zakończenie postępowania bez rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy, a umorzenie należności oznacza zwolnienie dłużnika z obowiązku ich opłacania.

Prawidłowa jest również ocena organu, co do analizy sprawy pod względem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2020r., poz. 708).

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że według danych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, potwierdzonych w Bazie Internetowej Regon – skarżący formalnie nadal prowadzi działalność gospodarczą w zakresie obróbki metali i nakładania powłok na metale. Pomimo, że prowadzenie działalności gospodarczej jest zawieszone od dnia 7 listopada 2017r. w świetle ww. przepisów, skarżący jest przedsiębiorcą, dlatego zasadnie ZUS dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną.

W kontekście powyższego, wskazać należy, że wsparcie udzielane przedsiębiorstwu jest uznawane za pomoc publiczną, o ile spełnione są łącznie następujące warunki: 1. udzielane jest przez państwo lub ze środków państwowych;

1. 2. ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo produkcję określonych towarów);
2. 3. jest udzielane na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku;
3. 4. zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji oraz wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej.

Na aprobatę Sądu zasługuje ocena ZUS, który uznał, że w badanej sprawie nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. W odniesieniu do pierwszej przesłanki, prawidłowo wskazano, że z uwagi na fakt, iż należności z tytułu składek stanowią środki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019r., poz. 869 ze zm.), przesłanka ta została spełniona. W odniesieniu do drugiej przesłanki, zasadnie uznano, że ze względu na to, iż umorzenie następuje w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego podmiotu, a decyzja w sprawie przyznania pomocy zależy od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dlatego przesłankę tę należało uznać za spełnioną. W zakresie przesłanki trzeciej, podać trzeba, że za pomoc publiczną, uznawane jest wsparcie, udzielane przedsiębiorcy na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku.

Przesłankę tę, uznaje się za spełnioną, jeżeli przedsiębiorca otrzymuje pomoc, której nie uzyskałby w normalnych warunkach rynkowych. Natomiast w odniesieniu do przesłanki czwartej, prawidłowo wskazał organ, że w kontrolowanej sprawie, prowadzenie działalności jest zawieszone od dnia 7 listopada 2017r., dlatego dokonane przez ZUS ewentualne umorzenie nie może zakłócać konkurencji, bądź wpływać negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej – w konsekwencji, oznacza to, że nie można uznać tej przesłanki za spełnioną.

W świetle powyższego, prawidłowo uznał ZUS, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione wszystkie cztery przesłanki, wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, co przesądza o tym, że ewentualne wsparcie nie będzie stanowiło pomocy publicznej. Tym samym nie będzie stanowiło pomocy de minimis.

Podkreślenia wymaga, że pomoc de minimis, stanowi szczególną kategorię wsparcia, udzielanego przez państwo, gdyż uznaje się, że ze względu na swą małą wartość, nie powoduje ona zakłócenia konkurencji w wymiarze unijnym. W związku z powyższym, nie stanowi ona de facto pomocy publicznej w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, w konsekwencji nie podlega obowiązkowi notyfikacji Komisji Europejskiej. Zasady udzielania pomocy de minimis określa Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 352 z 24.12.2013).

Zasadnie wskazał organ, że w oświadczeniu, złożonym 25 stycznia 2018r., skarżący stwierdził, iż w bieżącym roku podatkowym oraz dwóch poprzedzających latach podatkowych nie korzystał z pomocy de minimis. Co więcej, jak wynika z zaskarżonej decyzji, na podstawie aktualnych informacji z Systemu Udostępniania Danych o Pomocy Publicznej organ ustalił, że w okresie trzech lat wstecz ww. nie korzystał z pomocy de minimis.

Przechodząc do badania zaskarżonej decyzji w zakresie prawidłowości rozpoznania sprawy w odniesieniu do sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego, rozpocząć należy od wskazania, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, stanowią przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r. poz. 266, dalej: "u.s.u.s."). Umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe wyłącznie po spełnieniu, chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ww. ustawy. Warunkiem umorzenia jest całkowita nieściągalność, która zachodzi, gdy:

1. 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe;
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa;
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

1. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
2. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z powyższego przepisu wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia, wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacenia należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

W tym miejscu podać należy, że ustalenia organu, rozpoznającego przedmiotową sprawę w zakresie stwierdzenia, że w sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności tut. Sąd uznaje za prawidłowe i w pełni je akceptuje. W tym zakresie prawidłowo bowiem wskazał organ, że w przypadku skarżącego, przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. W sprawie nie zachodzi też przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżący zawiesił bowiem prowadzenie działalności gospodarczej w dniu 7 listopada 2017r., co nie jest równoznaczne z zaprzestaniem jej wykonywania (por. wyrok NSA z dnia z 5 kwietnia 2017r., sygn. akt II OSK 347/17).

Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Z kolei przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Natomiast przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności jest w toku; w dniu 20 listopada 2018r. zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącego, do którego występuje zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej; ponadto ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności składkowych na należącej do ww. nieruchomości. Zasadnie więc uznał organ ubezpieczeniowy, że stwierdzenie, iż nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne byłoby przedwczesne.

W świetle powyższego, prawidłowo stwierdził ZUS, że nie ma podstaw do podjęcia w ramach uznania administracyjnego, rozważań możliwości umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 ww. ustawy, gdyż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności.

W tym miejscu wskazać należy, że szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe okoliczności nie mają charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Przy czym zauważyć należy, iż użyty w ww. przepisie zwrot: "jeżeli zobowiązany wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia ww. przesłanek spoczywa na dłużniku.

Rozważając przesłanki umorzenia, wynikające z ww. rozporządzenia, w ocenie Sądu, rację ma organ ubezpieczeniowy twierdząc, że powstanie przedmiotowego zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Nie budzi też wątpliwości Sądu, że zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań w tym zakresie, powinno być poprzedzone planem finansowym, opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku, przy czym nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Decydując się na założenie działalności gospodarczej, skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej, ww. wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa.

W kontekście powyższego, słusznie podkreślił ZUS, że skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej, skarżący wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do ich naruszeń. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek, jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek.

W konsekwencji powyższego, zaaprobować należy ocenę organu ubezpieczeniowego w zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia.

Na uznanie Sądu zasługuje także ocena organu w zakresie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Zauważyć należy, że wystąpienie przedmiotowej przesłanki, uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżący podnosił argument złego stanu zdrowia. Poinformował, że przeszedł zawał i choruje na serce oraz nadciśnienie tętnicze, ma uszkodzoną przeponę płucną, a w październiku 2020r. ma zaplanowaną operację krtani.

Skarżący przedłożył dokumentację medyczną w tym zakresie, jednakże mimo powyższych okoliczności, nie można zanegować oceny ZUS, który racjonalnie wskazał, że ww. posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego. Podkreślenia wymaga, że świadczenie takie jest wypłacane bez względu na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W konsekwencji, powyższa okoliczność wskazuje na to, że w badanej sprawie nie zaszła przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, a ocena organu ubezpieczeniowego w tym zakresie jest racjonalna.

Przechodząc natomiast do oceny zasadności stanowiska organu ubezpieczeniowego w zakresie analizy przesłanki, wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia – zauważyć trzeba, że skarżący jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, jako emeryt. Otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2.276,47 zł brutto i po potrąceniach egzekucyjnych w kwocie 569,11 zł do wypłaty pozostaje 1.335,48 zł. Prowadzi on dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną - Z. K., która osiąga dochód w wysokości 878,81 zł miesięcznie (po potrąceniach komorniczych). Oznacza to, że rodzina skarżącego dysponuje kwotą 2.214,29 zł miesięcznie.

Słusznie zauważa organ, że z uwagi na to, iż poziom ubóstwa i trudnej sytuacji, zobowiązani odczuwają bardzo subiektywnie, wskaźnik minimum socjalnego, pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wartość ta została określona w sierpniu 2020r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w I kwartale 2020r. na kwotę 2.059,38 zł.

Prawidłowo zatem ustalił organ, że miesięczny budżet gospodarstwa domowego skarżącego, już po potrąceniach komorniczych jest o 154,91 zł wyższy, niż poziom minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego. Zatem nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej.

Nie można też tracić z pola widzenia, że sam skarżący oświadczył, że nie korzysta z żadnych form pomocy, skierowanych do osób, znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że może on zaspokajać swoje potrzeby bytowe bez konieczności sięgania po wsparcie instytucji socjalnych.

ZUS wziął także pod uwagę okoliczność, że skarżący ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 1.839,49 zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych - 1.039,49 zł i kosztów związanych z leczeniem - 800,00 zł. Budżet jego gospodarstwa domowego pozwala na ich sfinansowanie w całości. W miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków, ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp., jednak wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami, jakie ww. musi ponosić, a prawdą jest, że ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania.

Zauważyć przy tym trzeba, że skarżący nie udokumentował ponoszonych wydatków pomimo, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym znajduje się pouczenie, aby - w celu potwierdzenia danych -dołączyć, m.in. dokumenty dotyczące dochodów i wydatków, potwierdzające okoliczności powołane we wniosku.

W kontekście powyższego, podkreślić trzeba, że zarówno skarżący, jak i jego żona, mają prawo do nieodpłatnej opieki medycznej, finansowanej ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia.

W odniesieniu do oświadczenia skarżącego, że posiada on zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów oraz w bankach, które są przymusowo dochodzone z jego świadczenia emerytalnego w wysokości 569,11 zł miesięcznie przez komornika sądowego, słusznie zauważył organ, że skarżący nie określił jednak wysokości tych zobowiązań. Natomiast fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli, niż ZUS, nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli, jednocześnie skarżący nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek. Umorzenie zadłużenia prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ jego skutkiem byłoby zwolnienie spod egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz zaległości, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Zobowiązania cywilnoprawne, przy ustalaniu preferencji spłaty, powinny zajmować miejsce drugorzędne, a w pierwszej kolejności, powinny być regulowane zobowiązania publicznoprawne.

W kontekście ww. przesłanki, zauważania wymaga również to, że na sytuację majątkową skarżącego, składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe. Ww. jest bowiem właścicielem nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,052 ha, położonej w S. B., na której ZUS dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek. Należy jednak podkreślić, że nieruchomość będąca w posiadaniu skarżącego nie służy zaspokajaniu jego niezbędnych potrzeb bytowych, ponieważ są to pastwiska.

Zgodzić należy się z oceną organu, że umorzenie należności z tytułu składek, należy uznać za przedwczesne, w sytuacji, gdy do dyspozycji rodziny, po potrąceniach komorniczych ze świadczenia emerytalnego skarżącego i jego żony, pozostaje kwota przekraczająca minimum socjalne i jednocześnie występuje zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej. Zwolnienie ww. z obowiązku opłacenia należnych składek wraz z odsetkami za zwłokę nie poprawi sytuacji gospodarstwa domowego skarżącego, ponieważ wierzyciele cywilnoprawni będą w dalszym ciągu dochodzili swoich roszczeń, a z drugiej strony, rację ma organ twierdząc, że w interesie publicznym nie leży rezygnacja organu z należności składkowych na rzecz innych wierzycieli.

W konsekwencji powyższego, rację ma organ ubezpieczeniowy twierdząc, że umorzenie należności w tym przypadku, byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Faktem jest, że ustalony stan faktyczny, wskazuje na niełatwą sytuację materialną skarżącego, jednakże brak jej cech wyjątkowości, które przemawiałyby za uznaniem wniosku skarżącego. Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, nie dziwi fakt, że organ odpowiedzialny za ich pobór, zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.

W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko ZUS, który uznał, że w świetle powyższych okoliczności faktycznych sprawy skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa i rodzinna całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę zaległości wobec ZUS.

Nie należy zapominać, że umorzenie należności z tytułu składek może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest jednak podstaw do stwierdzenia, że takie okoliczności zachodzą.

W kontekście powyższego, Sąd pragnie jedynie wskazać, że zgodnie z jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych, zmiana sytuacji i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej) – por. wyrok NSA z 25 października 2018r., sygn. akt I GSK 1970/18; wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2019r., sygn. akt V SA/Wa 1080/18.

Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy – zdaniem Sądu, organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia, określone w ust. 1 § 3 pkt 1, 2, i 3 ww. rozporządzenia. W konsekwencji stwierdzić należy, iż działanie organu, mieściło się w zakresie uznania administracyjnego.

W świetle powyższego wskazać także należy, że decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1036/09, LEX nr 746039 oraz wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 225/09, LEX nr 582825), co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość, ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 703/08, LEX nr 522553). Powyższe nie oznacza jednak, że decyzja w tym zakresie może być dowolna.

Podkreślenia wymaga również to, że tego rodzaju konstrukcja prawna decyzji ma ten skutek, iż kontrola sądowa decyzji uznaniowych, obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010r., sygn. akt II GSK 817/09, LEX nr 746251).

Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada praworządności, zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności, określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas, organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności.

Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Jednocześnie podać trzeba, że uzasadnienie decyzji, spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich, jak już wyżej wspomniano, należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami, argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, materiałów dowodowych lub też, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu.

Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję, stwierdzić należy, że ZUS prawidłowo zastosował powyższe przepisy.

W ocenie Sądu, wydanie decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego. ZUS dokonał m.in. ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącego, wziął pod uwagę: wszystkie uzyskane i przedłożone do sprawy dokumenty, także uwzględnione w decyzjach ZUS z dnia 15 lutego 2018r. i z dnia 2 maja 2018r.; oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z dnia 3 lipca 2020r.

Ponadto w celu kompleksowego rozpatrzenia sprawy, korzystano również z danych wygenerowanych z rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Bazy Internetowej Regon, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Baz Danych Ksiąg Wieczystych.

W ocenie Sądu, analiza zebranych w sprawie dowodów została dokonana przede wszystkim z uwzględnieniem oświadczeń skarżącego oraz dokumentów, które przedłożył w toku postępowania. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie oceny jego sytuacji majątkowej i zdrowotnej, uznając, że umorzenie należności w badanej sprawie nie tylko nie jest możliwe z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek, lecz również z uwagi na społeczną sprawiedliwość, bowiem skarżący uzyskiwał dochody, które w przeszłości były zwiększone z uwagi na brak opłacania należnych składek na ubezpieczenia.

W konsekwencji, nie mogą zyskać aprobaty Sądu, zarzuty skargi dotyczące niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, objawiające się nieuwzględnieniem faktycznej sytuacji materialnej, zdrowotnej i egzystencjalnej skarżącego. W tym miejscu wskazać należy, że już sam fakt sformułowania przez skarżącego zarzutów w skardze, świadczy o tym, że decyzja zawiera pełne rozstrzygnięcie, z którym skarżący może polemizować i formułować w tym zakresie zarzuty oraz przedstawiać swoją argumentację na poparcie stanowiska.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, organ ubezpieczeniowy prawidłowo uznał, że aktualna sytuacja skarżącego nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie od innych płatników składek. Umorzenie należności z tytułu składek, co do zasady ma charakter wyjątkowy. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją, ciąży na podatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS, które podlegają szczególnej ochronie i co do zasady, powinny być regulowane w pierwszej kolejności.

Co więcej, instytucja umorzenia składek nie może premiować zachowań osób, które posiadając zobowiązania publicznoprawne, prezentują postawę pasywną w zakresie regularnego dążenia do ich spełnienia. Obowiązek uiszczania składek, istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Jeżeli zatem, pomimo różnych trudności, osoba decyduje się na to, aby ją nadal prowadzić, to powinna być świadoma, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały. Opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności jest ustawowym obowiązkiem płatnika i ich świadome nieuiszczanie nie może dawać podstawy, jak chce tego skarżący, dla domagania się umorzenia zaległości składkowych (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 stycznia 2017r., sygn. akt I SA/Ke 703/16).

W świetle powyższych okoliczności, wywodów i rozważań, zarzuty skargi – uznać należy za nieuzasadnione, do czego Sąd odniósł się szczegółowo w treści przedmiotowego uzasadnienia. Skarżący nie miał racji w zasadniczych kwestiach spornych, ale rację miały organy ubezpieczeniowe obu instancji we wszystkich aspektach kontrolowanej sprawy. W konsekwencji, wbrew twierdzeniom skarżącego, rozstrzygnięcia ZUS, uznać należy za prawidłowe. Natomiast odmienne stanowisko skarżącego, co do zasadności działania organów nie daje podstaw do uznania, że ich rozstrzygnięcia są nieprawidłowe.

Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 134 p.p.s.a.).

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja organu I i II jest zgodna z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.