Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31.01.2014r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył wierzyciela Zakład Ubezpieczeń Społecznych, kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko M.B. w kwocie 129.985,47 zł,
Rozstrzygnięcie to zapadło w następstwie umorzenia postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie szczegółowo wymienionych w postanowieniu kilkudziesięciu tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela, czyli Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
W dniach 16.04.2010r., 26.08.2010r., 23.12.2010r., 27.01.2011r., 9.02.2011r. i 14.03.2011r. doręczono zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w PKO BP SA oraz w Alior Banku SA (zawiadomienia o zajęciu z dnia 26.08.2010r. nr EG/721/343/PP/10). Z CEPiK-u organ egzekucyjny uzyskał informację, iż zobowiązany figuruje w ewidencji jako współwłaściciel pojazdu Nissan Terrano, rok prod. 2001r., (przewłaszczenie na rzecz Getin Bank SA). Z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych organ egzekucyjny uzyskał informację, iż zobowiązany figuruje jako współwłaściciel nieruchomości położonej w Żeleźnikowej Wielkiej (współwłasność ustawowa małżeńska). W dniu 23.10.2012r. organ egzekucyjny uzyskał wykaz majątku złożony przez zobowiązanego przed Sądem Rejonowym, w którym zobowiązany oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku, z wyjątkiem domu jednorodzinnego położonego w Ż., stanowiącego współwłasność małżeńską.
Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 10.12.2013 r. nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie w/w tytułów wykonawczych, działając w oparciu o art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Wydając z kolei postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami organ egzekucyjny wskazał na art. 64c § 1, § 4 i § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, oceniając, iż po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie ma podstaw do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł zażalenie, z uwagi na nie istnienie ustawowej przesłanki uzasadniającej obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W uzasadnieniu zażalenia wierzyciel zauważył, że zobowiązany jest właścicielem nieruchomości i że nie można wykluczyć, iż przypadające od zobowiązanego organowi egzekucyjnemu koszty postępowania zostaną wyegzekwowane z tego majątku. Ponadto zarzucono organowi egzekucyjnemu, iż przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji nie spełnił wymogu art. 115 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2014r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 17, art. 18, art. 23 § 1 i art. 64c § 4 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 kpa, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ podał, iż art. 59 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wymienia enumeratywnie przypadki, których zaistnienie powoduje umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Powstaje wtedy obowiązek po stronie organu egzekucyjnego wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 3 ustawy). Powstałe w trakcie postępowania koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela, a to w myśl art. 64c § 4 tej ustawy. Zgodnie z w/w przepisem, wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Organ egzekucyjny wydaje postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Naczelnik Urzędu Skarbowego w zaskarżonym postanowieniu szczegółowo wymienił dokonane czynności egzekucyjne na skutek których powstały koszty egzekucyjne, umożliwiając ocenę ich prawidłowości. Przyczyna niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego została wskazana w postanowieniu z dnia 10.12.2013 r. nr [...], w którym umorzył postępowanie egzekucyjne.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w zażaleniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Z powyższego przepisu wynika, że organ egzekucyjny powinien prowadzić egzekucję na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego, stosując środki egzekucyjne przewidziane w art. 1a pkt 12a tej ustawy. Jednak w sytuacji, gdy kwota uzyskana z egzekucji nie pokrywa w całości naliczonych kosztów egzekucyjnych, a dodatkowo dokonana czynność egzekucyjna (zajęcie nieruchomości) spowodowałaby po stronie organu egzekucyjnego obowiązek naliczenia kosztów egzekucyjnych za jej dokonanie (art. 64 § 1 pkt 6), to ekonomia postępowania nakazywała nie stosować w/w czynności do przedmiotowych tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Reasumując, dokonując zajęcia nieruchomości na wszystkie tytuły wykonawcze, w tym wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych powstałyby koszty egzekucyjne, które najprawdopodobniej przewyższałyby kwotę uzyskaną z zajętej nieruchomości. Koszty te dodatkowo obciążyłyby wierzyciela, w sytuacji, gdyby stwierdzono bezskuteczność egzekucji z majątku zobowiązanego.
Co do art. 115 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ wskazał, że z akt sprawy wynika (zestawienie rozliczenia z dnia 18.02.2014r. uzyskanych kwot w okresie od 16.04.2010r. do 27.09.2013r.), że organ egzekucyjny przekazywał wyegzekwowane od zobowiązanego kwoty wierzycielowi pomimo, iż w tym czasie istniały nie uregulowane koszty egzekucyjne. Z postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 31.01.2014 r. wynika, że wierzyciel został obciążony kosztami egzekucyjnymi powstałymi m.in. w 2010r. i 2011r. Równocześnie z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny przekazywał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych wyegzekwowane kwoty w okresie od 23.11.2010r. do 23.11.2011r. (zestawienie rozliczenia z dnia 18.02.2014r. uzyskanych kwot w okresie od 16.04.2010r. do 27.09.2013r.) W tej sytuacji postępowanie organu egzekucyjnego nie odpowiadało dyspozycji art. 115 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Przepis ten stanowi, że organ egzekucyjny pokrywa z wyegzekwowanej kwoty w pierwszej kolejności koszty egzekucyjne. Jednocześnie zgodnie z art. 64c 6 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego w trakcie postępowania egzekucyjnego, to pokrywa je wierzyciel. Zatem przekazanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wierzycielowi, w trakcie postępowania egzekucyjnego, kwoty 53.493,60 zł, nie zwalnia wierzyciela od uregulowania istniejących kosztów egzekucyjnych. Jednocześnie wskazano, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny nie był zobowiązany do wydania postanowienia, w trybie art. 115a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji, bowiem nie wystąpił zbieg egzekucji.
W skardze na powyższe postanowienie złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Zakład Ubezpieczeń Społecznych zarzucił, iż dłużnik posiada majątek m.in. nieruchomość, z którego organ egzekucyjny winien egzekwować koszty postępowania. Postępowanie w celu wyegzekwowania nieopłaconych składek zostało umorzone postanowieniem z 10.12.2013r. Taki stan nie wyklucza egzekucji kosztów egzekucyjnych należnych organowi egzekucyjnemu. Przy egzekucji samych kosztów, zgodnie z treścią art. 64c § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie pobiera się opłat za czynności egzekucyjne, zatem nie narosną one w sposób istotny. Jak wynika z orzeczenia NSA z 12 kwietnia 2013r. II FSK 1765/11, organ egzekucyjny nawet po umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie traci prawa egzekwowania samych kosztów egzekucyjnych, które co do zasady obciążają zobowiązanego. Obciążyć nimi wierzyciela można jedynie w sytuacji, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.
Wierzyciel kwestionując zasadność postanowienia wskazał na fakt obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, powstałymi w latach 2010 i 2011 w sytuacji, gdy organ egzekucyjny dysponował wyegzekwowanymi od zobowiązanego środkami pieniężnymi np. jeszcze w listopadzie 2011r. Mogło to oznaczać, iż dokonując podziału wyegzekwowanych środków nie stosował się do dyspozycji art. 115 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i nie pokrył w pierwszej kolejności należności z tytułu kosztów. Wyegzekwowane w takiej sytuacji środki zarachowane zostały zgodnie ze wskazaniem organu egzekucyjnego na nieopłacone w terminie przez zobowiązanego składki, powodując w ten sposób wygaśnięcie w części nałożonego na zobowiązanego obowiązku zapłaty danin publicznych.
Natomiast utrzymanie w mocy skarżonego obecnie postanowienia oczywiście usankcjonuje ten nieprawidłowy stan, w którym obowiązek ten zostanie za zobowiązanego sfinansowany z budżetu państwa - ze środków przeznaczonych na funkcjonowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Strona skarżąca wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości dotychczas zajmowane w sprawie stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi, sąd w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a. skargę oddala.
Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu.
Istotą sporu w niniejszej sprawie była ocena podstaw do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w zakresie przesłanki określonej w art. 64 c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – tj. w sytuacji, gdy koszty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego.
Co do interpretacji tejże przesłanki sąd przywołuje pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wynikający z uzasadnienia wyroku z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. II FSK 3267/13, gdzie wskazano, iż z wykładni językowej i systemowej tego przepisu wynika, że ma on zastosowanie do stanów faktycznych, w których koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego i to niezależnie od tego czy wynika to z przyczyn faktycznych, czy prawnych. Przy czym zwrot normatywny "nie mogą być one ściągnięte" należy rozumieć jako nieściągnięte w ogóle (z przyczyn faktycznych czy prawnych). Ponieważ ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, przyjmuje się, że art. 64c § 4 znajduje zastosowanie nie tylko wtedy, gdy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie on w stanie pokryć kosztów egzekucyjnych lub gdy wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych.
Innymi słowy, ustawodawca w tym przepisie nie stanowi o przyczynach, na skutek których koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, a tym bardziej nie odróżnia w tym zakresie powodów faktycznych i prawnych. Zdaniem NSA w piśmiennictwie przyjmuje się, że analizowany przepis znajdzie zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, gdy w toku postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie faktycznej możliwości ściągnięcia od niego kosztów egzekucyjnych. Z sytuacją taką będziemy również mieli do czynienia, gdy zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego można by te koszty zaspokoić, lub gdy wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych.
W kontrolowanej sprawie wydane zostało przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postanowienie z dnia 10.12.2013r. nr [...] o umorzeniu egzekucji, które nie zostało zaskarżone przez wierzyciela. Przyczyna niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego została wskazana w tymże postanowieniu. Wobec tego nie jest uprawiona argumentacja strony skarżącej ukierunkowana na kwestionowanie obecnie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz jego przesłanek w sytuacji, gdy przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie jest inne postanowienie.
Nadto skarżony organ szczegółowo odniósł się do zarzutu niepodjęcia przez organ egzekucyjny egzekucji z nieruchomości, wyjaśniając, że dokonując zajęcia nieruchomości na wszystkie tytuły wykonawcze, w tym wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych powstałyby koszty egzekucyjne, które przewyższałyby kwotę uzyskaną z zajętej nieruchomości. Koszty te dodatkowo obciążyłyby wierzyciela, co miało również wpływ na stwierdzenie bezskuteczności egzekucji z majątku zobowiązanego. Dodatkowo wydanie postanowienia na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji powoduje i oznacza zakończenie postępowania egzekucyjnego oraz wskazuje na sytuację zobowiązanego i dlatego jest prawnie znaczące dla unormowania art. 64c § 4. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny nie posiada już w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, wobec tego nie może ich od niego ściągnąć, co czyni zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela.
W świetle przedstawianych regulacji niezasadne są zatem także zarzuty strony skarżącej odnoszące się do naruszenia przez organ art. 115 § 1 ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji, tudzież konieczności sfinansowania z budżetu państwa - ze środków przeznaczonych na funkcjonowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - powstałych kosztów postępowania egzekucyjnego.
Natomiast powołany przez stronę skarżącą w skardze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.04.2013r. sygn. akt II FSK 1765/11 odnosi się do innego, niż rozpatrywany aktualnie stanu rzeczy, t.j. dopuszczalności umorzenia postępowania egzekucyjnego w administracji na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w przypadku umorzenia egzekwowanej zaległości podatkowej na podstawie (odrębnych) przepisów restrukturyzacyjnych oraz jednoczesnego istnienia niewyegzekwowanych jeszcze od zobowiązanego kosztów postępowania egzekucyjnego.
Mając powyższe na uwadze sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.