Uzasadnienie
W dniu 30 grudnia 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącego J.L.C. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu zainicjowanym skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 9 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki.
Z uzasadnienia wniosku, pisma go uzupełniającego oraz załączonych dokumentów wynika, że wnioskodawca pracuje na stanowisku dyrektora w spółce Argus Recycling uzyskując dochód miesięczny w kwocie 1.500 zł brutto (z dołączonych do akt wyciągów bankowych wynika z kolei, że kwota netto wynagrodzenia przelewana przez pracodawcę na rachunek bankowy podatnika wynosi 1.048 zł).
Żona wnioskodawcy – A.C. zatrudniona jest w spółce "G" w K. na stanowisku pracownika biurowego z miesięcznym uposażeniem w kwocie 1.500 zł netto. Dodatkowo we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje teść wnioskodawcy, który partycypuje w kosztach utrzymania przekazując miesięcznie kwotę 700 zł. J.L.C. oświadczył również, że rodzina, w tym niepełnoletni syn K.C. zamieszkuje wraz z ojcem A.C. w domu stanowiącym jej własność. Dodatkowo na utrzymaniu wnioskodawcy pozostają dwie córki - w wieku 16 i 11 lat, na rzecz których płaci alimenty w łącznej kwocie 1.400 zł miesięcznie.
Skarżący podał, że wydatki rodziny obejmują: wynagrodzenie dla opiekunki do dziecka - ok. 1000 zł, opłatę za energię elektryczną – ok. 250 zł, opłatę za wodę – ok. 100 zł, gaz – ok. 270 zł, telefon – 37 zł, wywóz śmieci – 51 zł, Internet – 60 zł, telefon komórkowy – ok. 80 zł, podatek od nieruchomości – 116 zł na kwartał.
Z akt sprawy wynika nadto, że J.C. posiada konto bankowe w PKO BP S.A., zaś A.C. w ING Banku Śląskim S.a., ona też jest właścicielką samochodu Ford Eskort rok prod. 1994.
Postanowieniem z dnia 17 lutego 2012 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych uznając, że skarżący nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący działający przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł sprzeciw podnosząc, że zgromadzone w aktach dokumenty obrazują ciężką sytuację materialną wnioskodawcy, nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych, zwłaszcza w kontekście konieczności płacenia alimentów na dwie córki z poprzedniego małżeństwa oraz zajęcia jego majątku w toku prowadzonego postępowania karnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika zatem, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu skarżący J.L.C. nie wykazał, aby spełnił przesłanki konieczne dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych.
W pierwszym rzędzie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.
Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.).
Mając powyższe na uwadze i oceniając wniosek skarżącego w oparciu o wyżej wskazane reguły podnieść należy, że z dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę wynika, iż rodzina ma stały dochód plasujący się na poziomie 3.248 zł netto miesięcznie (1.048 zł – wynagrodzenie J.L.C. 1.500 zł – wynagrodzenie żony A.C., 700 zł – środki pochodzące od pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym teścia wnioskodawcy Z.S.). Analiza akt prowadzi też do wniosku, że miesięczne deklarowane wydatki wynoszą ok. 3.112,26 zł [1.000 zł – opiekunka do dziecka, 135 zł – gaz (270 zł płatne co dwa miesiące), 53,99 zł – woda (107,98 zł płatne co dwa miesiące), 256,60 zł – prąd, 59, 48 zł – Internet, 80 zł – telefon komórkowy, 51 zł – wywóz śmieci, 37, 59 zł – telefon stacjonarny, 1.400 zł – alimenty, 38,60 zł – podatek od nieruchomości (116 zł płatne co kwartał)].
Wskazać jednak należy, że po doliczeniu do tej kwoty kosztów wyżywienia, ubrania, środków czystości, eksploatacji samochodu itp. wydatki rodziny przekraczają uzyskiwane dochody. Wnioskodawca nie wykazuje jednak żadnych problemów w bieżącym regulowaniu wskazanych należności, nie zaciągnął żadnych kredytów, czy pożyczek, nie korzysta z instytucjonalnej pomocy społecznej, co czyni jego twierdzenia o osiąganych dochodach niewiarygodnymi. Zwłaszcza w kontekście dokonywanych na swoje konta przez każdego z małżonków gotówkowych wpłat własnych w kwotach od 100 zł do 2.400 zł, co wynika z wyciągów bankowych dołączonych do akt sprawy.
Istotne jest także to, że pomimo tak wykazanych wydatków rodziny, część faktur wystawiona została na teścia wnioskodawcy Z.S. (prąd, wywóz śmieci, telefon stacjonarny, Internet), co pozwala na stwierdzenie, że nie wszystkie deklarowane wydatki ponoszone są przez wnioskodawcę. Okoliczności te wskazują na fakt partycypowania przez teścia wnioskodawcy w kosztach utrzymania domu, zwłaszcza że pozostaje on z małżonkami C. we wspólnym gospodarstwie domowym.
Z uwagi na powyższe uznać należy, że skarżący nie wykazał, aby spełnił przesłanki uprawniające go do uzyskania prawa pomocy. Z pola widzenia nie może również umknąć fakt, że na tym etapie postępowania koszty sądowe kształtują się na stosunkowo niskim poziomie, gdyż wpis od skargi kasacyjnej wynosi 250 zł.
Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.