Uzasadnienie
Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 14 kwietnia 2014 roku w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 rok, skarżący B.K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu od skargi.
We wniosku skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku, ani dochodów. Nie może ponieść kosztów postępowania z uwagi na swoją sytuację majątkową. Podał, iż jest bankrutem, został oszukany przez inwestora. Prosi o możliwość dochodzenia prawdy przed sądem.
W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, B.K. został wezwany do ich uzupełnienia poprzez przesłanie w terminie 7 dni:
- - oświadczenia, gdzie aktualnie zamieszkuje, czyją własność stanowi przedmiotowa nieruchomość, kto ponosi koszty jej utrzymania i jaka jest wysokość tych kosztów,
- - oświadczenia, czy skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi osobami (ten sam adres zamieszkania podaje również brat skarżącego, B.K.) – w drugim przypadku należało wykazać wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym podając ich stan majątkowy oraz źródło i wysokość uzyskiwanych dochodów,
- - oświadczenia z jakiego źródła skarżący czerpie dochody na pokrycie kosztów bieżącej egzystencji, czy korzysta z pomocy społecznej – jeśli tak, to w jakiej formie i z jaką częstotliwością,
- - oświadczenia, czy skarżący prowadzi aktualnie działalność gospodarczą – jeśli tak, należało wykazać dochody osiągane z jej prowadzenia, zaś jeśli nie – przedłożenie dokumentów potwierdzających jej zawieszenie lub zakończenie,
- - przedłożenie odpisu zeznania podatkowego za 2013 rok oraz deklaracji podatkowych za ostatnie trzy miesiące – w przypadku prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej,
- - wykazu wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego domowników rachunków bankowych (osobistych i firmowych) i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem,
- - udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącego (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, podatki, telefon, ewentualne leczenie, itp.,
- - oświadczenia, czy jest właścicielem pojazdów mechanicznych – jeśli tak, należało podać ich markę oraz rok produkcji.
Odnosząc się do wezwania skarżący oświadczył, że nie pokrywa kosztów własnej egzystencji, gdyż nie posiada obecnie dochodów. Prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z bratem B.K., który również nie posiada dochodów. Na dzień dzisiejszy, skarżący, ani jego brat, nie posiadają majątku. B.K. oświadczył, że nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej.
Do oświadczeń skarżącego załączone zostały kopie następujących dokumentów: historii rachunku bankowego strony w PKO banku Polskim S.A. za okres od 28 kwietnia 2014 roku do 28 lipca 2014 roku (saldo -132,35 zł), pisma Wspólnoty Mieszkaniowej L. w Z. z dnia 1 lipca 2014 roku skierowanego do Z.K. o wysokości opłat za lokal mieszkalny wraz z zestawieniem obciążeń i wpłat, a także wykaz należności Z.K. na dzień 16 lipca 2014 roku.
Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 roku, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.).
Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości.
W niniejszej sprawie istniały podstawy do wezwania skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów w trybie art. 255 p.p.s.a., bowiem formularz "PPF" zawierał jedynie informacje o braku majątku i braku dochodów skarżącego. Jest bowiem rzeczą oczywistą, że skarżący musi posiadać jakieś źródło utrzymania, pochodzące niekoniecznie z własnego majątku i niekoniecznie z własnej pracy. Źródłem tym może być chociażby pomoc rodziny, znajomych, czy też pomoc społeczna skierowana do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Odpowiedź skarżącego, iż nie pokrywa on swoich kosztów egzystencji, bo nie posiada obecnie dochodów jest wymijająca i nie może zostać uznana za wiarygodną.
Skarżący nie wyjaśnił, gdzie obecnie zamieszkuje i czyją własność stanowi ta nieruchomość. Pomimo wyraźnego wezwania nie przesłał odpisu zeznania podatkowego za 2013 rok własnego, ani brata, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Oświadczył, iż nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej, jednakże pominął milczeniem wezwanie do przedłożenia dokumentów potwierdzających zawieszenie lub zakończenie tej działalności. Nie odpowiedział także na pytanie, czy jest właścicielem pojazdów mechanicznych.
B.K. nie podał również informacji o wysokości wydatków związanych z jego koniecznym utrzymaniem. Przesłany dokument z informacjami o wysokości opłat za lokal mieszkalny nie może stanowić wykonania skierowanego do skarżącego wezwania, gdyż po pierwsze dotyczy innej nieruchomości (ul. L., Z.), niż wskazana przez stronę jako miejsce zamieszkania (ul. B. Z.), a po drugie płatnikiem tych należności jest nie skarżący, lecz Z. K. W takiej sytuacji uznać należy, że przedstawione przez skarżącego argumenty nie mogły wyjaśnić wątpliwości, jakie powstały w toku rozpatrywania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych.
Niewykonanie przez skarżącego wezwania do wykazania źródeł utrzymania i wysokości ponoszonych wydatków spowodowało, że niemożliwe jest ustalenie, czy skarżący faktycznie znajduje się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania.
Skoro w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przez skarżącego przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.