Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Gminy D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na indywidualną interpretację Ministra Finansów, z dnia 30.03.2011r., Nr[...], w przedmiocie podatku od towarów i usług.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o majątku i dochodach" majątek strony skarżącej wynosi 39 726 181,58 zł. a wartość środków trwałych 44 963 373,35 zł. Ostatni rok gmina zamknęła stratą w wysokości – 2 323 696,19 zł. Na jednym koncie w Banku Spółdzielczym [...]posiada ona kwotę w wysokości 1 853 942,59 zł. a na drugim sumę 811 367,89 zł.
Gmina podniosła, iż uchwalony w dniu 25.02.2011r. budżet jest budżetem deficytowym a deficyt na dzień 11.07.2011r. wynosił 3 023 801 zł. Ma on zostać pokryty przychodami m.in. z kredytów. Gmina podkreśliła również, że ponosi duże koszty obsługi zadłużenia w wysokości 24 366 536,70 zł. a plan finansowy Gminy D. został opracowany w minionym roku w okresie październik – grudzień 2010r. i nie uwzględniał kosztów sądowych, o których zwolnienie wnosi.
Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (prawo pomocy w zakresie częściowym) - por. art. 246§2 w/w ustawy.
Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej ma charakter fakultatywny a Gmina D. ma niewątpliwie osobowość prawną (por. art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 08.03.1990 r. o samorządzie gminnym, t.j. Dz.U. z 2001r., nr 142 poz.1591 z p.zm.)
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Warto zauważyć ponadto, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP.
Analizując więc wniosek tego rodzaju, wypada najpierw zbadać kondycję finansową podmiotu. Później natomiast biorąc pod uwagę jego możliwości płatnicze, z jednej strony i zasadność, w związku z nimi, przeniesienia ciężaru kosztów postępowania na pozostałe podmioty i współobywateli, z drugiej strony, podjąć należy racjonalne rozstrzygnięcie. Trzeba bowiem mieć na względzie,iż w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04)
Oczywiście nie ulega wątpliwości, że gmina jako jednostka samorządu terytorialnego wykonuje zadania publiczne i charakter jej działalności jest społecznie pożyteczny. W ramach postępowania sądowoadministracyjnego podlega ona jednak takiemu samemu traktowaniu jak każdy inny podmiot, a ściślej jak podmiot posiadający osobowość prawną. Zatem ocena przesłanek przyznania prawa pomocy (zwolnienia od kosztów sądowych) odbywa się według zasad regulacji przytoczonych wyżej. Sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma natomiast znamion wyjątkowości. Nie daje też w ocenie orzekającego podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych.
Gmina D. posiada środki trwałe w wysokości 44 963 373,35 zł. i środki finansowe zgromadzone w banku w łącznej wysokości 2 665 310,48 zł. co stanowi znaczny kapitał. Posiadany majątek może natomiast przynosić pożytki, może też służyć jako zabezpieczenie zaciągniętych ewentualnie pożyczek czy kredytów jeżeli właścicielowi brakuje środków finansowych na bieżące wydatki w tym i na koszty sądowe. (por. postanowienie NSA z dnia 08.04.2011r., sygn. I FZ 10/11, postanowienie NSA z dnia 29.05.2009r., sygn. I OZ 563/09). Należy też zauważyć, iż podnoszone przez gminę fakty poniesionej w ubiegłym roku straty i uchwalenia deficytowego budżetu nie oznaczają jeszcze utraty jej płynności finansowej.
Warto również zaznaczyć, iż w przypadku tego rodzaju podmiotu, którego działalność obejmuje różne sfery życia publicznego i gospodarczego wskazana jest a nawet zasadna daleko idąca przewidywalność mogących nastąpić zdarzeń faktycznych i prawnych. Przewidywalność ta wiązać się powinna zwłaszcza z zabezpieczeniem środków finansowych w ramach rezerwy lub rezerw na tego typu nieprzewidziane w budżecie okoliczności. Podkreślić należy zresztą, że tego rodzaju praktyka nie jest niczym niespotykanym wśród jednostek samorządu terytorialnego. Stąd też biorąc pod uwagę powyższe, zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 200 zł. byłoby niezasadne.
W związku z tym, rozpatrywany wniosek należało oddalić, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§2 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz.1270 z p.zm.).