Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 9 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 1168/17

Uzasadnienie

Naczelnik M. Urzędu Skarbowego w K., jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku I. Sp z o. o. na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr SM [...]/16 z dnia 26.01.2016 r. W toku postępowania egzekucyjnego w dniu 02.02.2016 r. zajęto wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. oraz [...] WBK S.A. Tytułem realizacji zajęcia wierzytelności, [...] S.A. przekazał do organu egzekucyjnego kwoty, które w całości pokryły dochodzoną należność (w tym należność główną, odsetki, koszty upomnienia i koszty egzekucyjne):

W dniu 08.02.2016r. 567.115,19 zł,

W dniu 09.02.2016r. 317.939,77 zł,

W dniu 15.02.2016 r. 1.116.734,07 zł.

Spółka złożyła pismo z dnia 08.12.2016 r. do M. Urzędu Skarbowego w K., w którym zwróciła się o wskazanie na jakich zasadach rozliczone zostały uzyskane w toku ww. postępowania egzekucyjnego kwoty.

Organ egzekucyjny pismem z dnia 22.12.2016 r. wezwał spółkę do usunięcia braków formalnych ww. wniosku tj. do przedłożenia do akt sprawy dokumentów potwierdzających umocowanie H. Z. jako prezesa zarządu E. Sp z o. o., pod rygorem pozostawienia pisma z dnia 08.12.2016 r. bez rozpoznania.

Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 24.01.2017 r. pozostawił ww. wniosek bez rozpatrzenia, uzasadniając, iż we wskazanym terminie braki formalne nie zostały usunięte.

Spółka złożyła w dniu 14.02.2017 r. kolejne pismo do organu egzekucyjnego "wniosek o podjęcie postępowania " w sprawie wyszczególnienia rozliczonych wpłat wyegzekwowanych z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące wrzesień i listopad 2010 r.

Organ egzekucyjny, w odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 17.03.2017 r. przesiał I. Sp z o.o. (poprzednia nazwa E. Sp z o. o. - w Krajowym Rejestrze Sądowym wpisem nr [...] z dnia 16.02.2017 r. zmieniona została nazwa spółki, jej siedziba oraz sposób reprezentacji) zestawienie rozliczenia uzyskanych kwot w okresie od 01.02.2016 r. do 15.02.2016 r. Poinformował również spółkę, iż kwoty uzyskane z egzekucji są zaliczane zgodnie z art. 115 u.p.e.a.

Spółka złożyła w dniu 05.04.2017 r. kolejne pismo do organu egzekucyjnego zatytułowane "wezwanie do usunięcia naruszenia prawa", w którym wniosła o wskazanie szczegółowej podstawy naliczania wskazanych w poszczególnych pozycjach "zestawienia rozliczania uzyskanych kwot w okresie od 01.02.2016 r. do 15.02.2016 r." kwot kosztów egzekucyjnych wynikających z zajęcia rachunku bankowego w łącznej kwocie 113.123,68 zł.

Organ egzekucyjny, w związku z wątpliwościami co do intencji wnioskodawcy skierował do spółki pismo z dnia 26.04.2017 r. w którym wezwał spółkę do sprecyzowania żądania zawartego w piśmie z dnia 05.04.2017r. poprzez wskazanie:

na czym konkretnie ma polegać usuniecie naruszenia prawa wskazane przez stronę oraz wskazanie podstawy prawnej żądania strony, czy też pismo strony należy uznać za wniosek o wydanie przez organ egzekucyjny zawiadomienia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 6a pkt 1 a u.p.e.a.

W powyższym piśmie organ egzekucyjny zaznaczył także, iż termin złożenia wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie upłynął z dniem 16.08.2016 r. Wyjaśnił również podstawę prawną naliczenia kosztów egzekucyjnych tj. art. 64 § 1 pkt 4 upea - opłata za czynność, art. 64 § 6 u.p.e.a. - opłata manipulacyjna, art. 64b § 1 pkt 1 upea - wydatek egzekucyjny.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, spółka złożyła w dniu 04.05.2017 r. pismo do organu egzekucyjnego, w którym poinformowała, iż jej pismo zatytułowane "wezwania do usunięcia naruszenia prawa" dotyczy naruszenia przez organ egzekucyjny art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64b § 1 pkt 1 u.p.e.a., poprzez znaczące zawyżenie kosztów egzekucyjnych, dotyczących tytułu wykonawczego nr SM [...]/16 z dnia 26.01.2016 r. Wskazała, iż pobrane koszty egzekucyjne w kwocie 113.123,68 zl w całości dotyczą wyłącznie kosztów zajęcia rachunku bankowego, a zatem w ocenie spółki, ich wysokość jest całkowicie nieuzasadniona. Spółka wskazała również, iż podstawa prawna naliczania kosztów egzekucyjnych jest jak najbardziej prawidłowa pod warunkiem, że dotyczy - faktycznie poniesionych kosztów - czego organ egzekucyjny nie wy kazał. Jednocześnie, spółka nie wskazała podstawy prawnej żądania z dnia 05.04.2017 r.

Organ egzekucyjny w dniu 12.06.2017 r. wydał postanowienie nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w przedmiocie wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych w toku postępowania egzekucyjnego z powodu uchybienia terminu do wniesienia żądania. Organ egzekucyjny ponownie wskazał spółce podstawy prawnie naliczonych i pobranych kosztów egzekucyjnych oraz wskazał w jakim terminie organ egzekucyjny może wydać zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych.

Spółka, na powyższe postanowienie złożyła zażalenie z dnia 23.06.2017 r. (nadane w ustawowym terminie w dniu 26.06.2017 r.) w którym stwierdziła, iż "wezwanie do usunięcia naruszenia prawa dotyczy naruszenia przez Naczelnika M. Urzędu Skarbowego w K.: art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64b § I ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez znaczące zawyżenie kosztów egzekucyjnych dotyczących tytułu wykonawczego /.../, a nie wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych... ". Spółka stwierdziła również, że zarówno opłata za czynności egzekucyjne, jak i opłata manipulacyjna nie stanowią kosztów faktycznie poniesionych w egzekucji administracyjnej. Według spółki przywołane przepisy u.p.e.a. są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego, a ww. opłaty realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną - zostaną pobrane bez względu na spełnienie świadczenia i umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. w dniu 7 września 2017 r. wydał postanowienie (nr [...]), w którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika M. Urzędu Skarbowego w K.. W uzasadnieniu organ odwoławczy zaznaczył, iż Spółka w odpowiedzi na wezwanie organu, nie wykazała podstawy prawnej żądania umożliwiającej organowi egzekucyjnemu właściwe rozpoznanie wniosku zgodnie z intencja wnioskodawcy. Zdaniem Organu odwoławczego z dniem zapłaty całej zaległości (15.02.2016r.) zakończyło się postępowanie egzekucyjne, w związku z czym z dniem 16.08.2016 r. upłynął 6-miesieczny termin na złożenie przez zobowiązanego wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. Organ stwierdził, iż z uwagi na uchybienie terminowi do złożenia wniosku na podstawie art. 64c § 6a pkt 1a u.p.e.a., organ do którego wniesiono ww. wniosek, zobligowany był do odmowy wszczęcia postepowania.

Pismem z dnia 4 października 2017 r., Spółka zaskarżyła w całości postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 7 września 2017 r. znak:[...], wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika M. Urzędu Skarbowego w K. oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania zgodnie z przepisami.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: naruszenie art. 61 a § 1 w związku z art. 7, art. 7a i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /j.t. Dz.U. o 2017 r. poz. 1257 / poprzez rozpatrzenie sprawy niezgodnie z żądaniem stron i utrzymanie w mocy postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania w przedmiocie wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, w sytuacji gdy żądanie strony dotyczyło "Wezwania do usunięcia naruszenia prawa w związku z naruszeniem przez Naczelnika M. Urzędu Skarbowego w K. art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 b § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez znaczące zawyżenie kosztów egzekucyjnych dotyczących tytułu wykonawczego SM [...]/16 z dnia 26.01.2016 r.

W odpowiedzi na skargę, pismem z dnia 8 listopada 2017 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje

Przystępując do rozpoznania zarzutów skargi należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie, przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika M. Urzędu Skarbowego w K. z dnia 12.06.2017 r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w przedmiocie wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. Jest to postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, do którego zastosowanie odpowiednie zgodnie z art.18 u.p.e.a. znajdują przepisy k.p.a. Interpretacja art. 18 u.p.e.a. prowadzi bowiem do wniosku, że stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego odpowiednio oznacza, że stosuje się je tylko wtedy, gdy ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie reguluje danej kwestii, bądź reguluje ją niedostatecznie. Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym oznacza, że przepisy tego kodeksu mogą być stosowane tylko w takim zakresie i w taki sposób, aby uzupełniać, a nie modyfikować, ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wynika stąd konieczność selektywnego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz niedopuszczalność ich stosowania w takich sprawach, które zostały uregulowane w sposób wyczerpujący w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym. W praktyce oznacza to, iż tylko niektóre zasady postępowania administracyjnego można przenieść na grunt postępowania egzekucyjnego nie zmieniając ich brzmienia, inne należy stosować odpowiednio, jeszcze innych nie stosuje się w ogóle.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 14 lutego 2013r., sygn. II FSK 1789/11), w kwestii kosztów egzekucyjnych uregulowania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji są kompleksowe i nie ma w tym zakresie podstaw do stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Pogląd ten obecny jest zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 lutego 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 3046/06, dostępny w systemie LEX nr 311985; a także P. Pietrasz [w:] D.R. Kijowski (red.) Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, dostępny w systemie LEX pkt 16 do art. 18).

W związku z czym uznać należy, iż instytucja "wezwania do usunięcia naruszenia prawa", która odnosi się do postępowania administracyjnego, nie może mieć zastosowania do kwestii kosztów egzekucyjnych.

Art. 64c u.p.e.a. bowiem, w sposób wyczerpujący reguluje zagadnienie rozliczania kosztów egzekucyjnych, przewidując w § 6a szczególny tryb zawiadomienia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych a w § 7 obowiązek wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Ogólna zasada określona w art. 64 § 1 u.p.e.a. stanowi, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, albowiem są one następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku i w konsekwencji konieczności wszczęcia przeciwko zobowiązanemu przymusu egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2017 r. sygn. akt II FSK 932/15, wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 października 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 1089/16 – wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w CBOSA na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zasada ta doznaje jednak ograniczeń, m.in. na mocy art. 64c § 3 u.p.e.a., zgodnie z którym jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

Dokonując zatem wykładni w/w przepisów Sąd wskazuje, że dla powstania po stronie organu egzekucyjnego obowiązku rozstrzygnięcia w drodze postanowienia o kosztach egzekucyjnych konieczne jest zaistnienie łącznie poniższych okoliczności:

1. - zakończenie postępowania egzekucyjnego poprzez wyegzekwowanie obowiązku lub umorzenie postępowania egzekucyjnego (w tym drugim przypadku postanowienie umarzające postępowanie musi nabrać waloru ostateczności);
2. - złożenie przez zobowiązanego w terminie 6 miesięcy od zaistnienia w/w okoliczności wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych;
3. - wydanie przez organ egzekucyjny zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych;
4. - złożenie przez zobowiązanego lub wierzyciela wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.

Dokonując zatem wykładni w/w przepisów Sąd wskazuje, że dla powstania po stronie organu egzekucyjnego obowiązku rozstrzygnięcia w drodze postanowienia o kosztach egzekucyjnych konieczne jest zaistnienie łącznie poniższych okoliczności:

1. - zakończenie postępowania egzekucyjnego poprzez wyegzekwowanie obowiązku lub umorzenie postępowania egzekucyjnego (w tym drugim przypadku postanowienie umarzające postępowanie musi nabrać waloru ostateczności);
2. - złożenie przez zobowiązanego w terminie 6 miesięcy od zaistnienia w/w okoliczności wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych;
3. - wydanie przez organ egzekucyjny zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych;
4. - złożenie przez zobowiązanego lub wierzyciela wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.

Należy podkreślić, że obowiązek wydania przez organ egzekucyjny postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, po spełnieniu ww. przesłanek, przewidziany jest wprost w przepisach dotyczących kosztów egzekucji oraz służy na to postanowienie środek odwoławczy w postaci zażalenia. W niniejszym stanie faktycznym bezsporne jest, iż Skarżąca nie spełniła jednej z przesłanek umożliwiającej wzruszenie naliczonych kosztów egzekucyjnych, poprzez nie dochowanie terminu 6-miesiecznego na złożenie wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, które zostało przewidziane w przepisach o postepowaniu egzekucyjnym. W związku z czym, organ odwoławczy zgodnie z prawem utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w przedmiocie wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych w toku postępowania egzekucyjnego z powodu uchybienia terminu do wniesienia żądania.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 119 pkt 4 P.p.s.a. w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.