Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek K.H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 18.06.2012r., nr [...], w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku, "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów K.H. ur. w 1953r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną M.H. ur. w 1952r., która obecnie przebywa za granicą. Wnioskodawca opiekuje się również 82 letnią matką, która posiada I grupę inwalidzką.
Małżonkowie na podstawie umowy majątkowej małżeńskiej wprowadzili od 1996r zasadę rozdzielności majątkowej.
K. H. od 01.07.2012r. jest osobą bezrobotną i otrzymuje zasiłek w wysokości 816 zł., netto, miesięcznie, jak podaje jest on przyznany na trzy miesiące. W roku 2011 uzyskał on dochód w wysokości 36 893,41 zł., przy przychodzie na poziomie 47 605,64 zł., uzyskanym z różnych źródeł. Wnioskodawca posiada rachunek bankowy w ING Banku Śląskim S.A., którego saldo na dzień 19.09.2012r. wynosiło 3 846,72 zł. Żona otrzymuje emeryturę w wysokości 1900 zł., miesięcznie.
Comiesięczne wydatki K.H. opiewają na kwotę 1 495 zł. i obejmują: opłatę za mieszkanie – 545 zł., opłatę za telefon stacjonarny – 100 zł., opłatę za produkty żywnościowe – ok. 600 zł., opłatę za paliwo – ok. 200 zł., opłatę za telefon komórkowy – 50 zł. M.H. uiszcza natomiast opłatę za energię elektryczną, gaz, wodę, dopłaca do produktów żywnościowych prowadząc kuchnię domową, pokrywa zakupy odzieży, finansuje remonty mieszkania i bieżące utrzymanie, pomaga również finansowo córkom i wnukom.
Strona skarżąca jest współwłaścicielem w ½ części nieruchomości o pow. 2378 m2 położonej w C. przy ul. P., zabudowanej domem o pow. 100m2, nieruchomości o pow. 0,0246 ha położonej w C., w ½ części oraz mieszkania o pow. 60 m2, położonego w C. przy ul. T., również w ½ części.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04).
Przedmiotowy wniosek wymaga osobnego odniesienia się do kwestii zwolnienia od kosztów sądowych a osobnego do problemu ustanowienia pełnomocnika.
Zgodnie z art.239 pkt1) lit e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne dotyczy zawieszania postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Oddziału ZUS na podstawie tytułu egzekucyjnego, obejmującego należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za 06.2002r. Należy je więc zaliczyć do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, w ujęciu szerokim. W związku z tym dalsze prowadzenie incydentalnego postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za bezprzedmiotowe. Zwolnienie takie obowiązuje już bowiem z mocy samej ustawy.
W rezultacie więc, złożony wniosek, jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia radcy prawnego. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma natomiast w przedmiotowym przypadku analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r., sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.
Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r.,sygn.akt II FZ 703/06).
Zdaniem orzekającego dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych K.H. Stąd też został on wezwany do przedłożenia szeregu dokumentów. Z nałożonego obowiązku strona skarżąca nie wywiązała się jednak w pełni.Nie przysłała bowiem: zeznania podatkowego M.H. za 2011r., dowodu przelewu lub przekazu jej emerytury za ostatni miesiąc, oraz wyciągów z kont bankowych M. H. obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan. Podkreślić trzeba natomiast w tym miejscu, iż dla sprawy nie ma znaczenia fakt, iż małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej.
Po pierwsze bowiem, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r., nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych.(por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08). Po drugie natomiast rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. (por. postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r., sygn. akt I Fz 229/09).
Nie można też zwolnić od ponoszenia kosztów sądowych jednego z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie tych kosztów. (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67). Wreszcie zauważyć trzeba, że małżonkowie faktycznie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Stąd też dane dotyczące obu osób prowadzących takie gospodarstwo są konieczne z punktu widzenia rozpatrywania niniejszej sprawy.
Orzekający aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi bowiem dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności. Brak danych w tym zakresie lub ich niepełność skutecznie uniemożliwia taką analizę. To z kolei wyklucza przyznanie prawa pomocy, nawet w części.
Odnosząc się natomiast bezpośrednio do sytuacji K.H. stwierdzić należy, że jako współwłaściciel dwóch nieruchomości (w tym jednej zabudowanej) i jednego mieszkania oraz właściciel konta bankowego, którego saldo wynosi 3846,72 zł nie jest on osobą ubogą i nie spełnia w/w przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
Biorąc pod uwagę powyższe, wniosek o ustanowienie radcy prawego nie zasługuje na uwzględnienie i należało go oddalić na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270).
W zakresie umorzenia postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono natomiast na podstawie art. 161§1 pkt.
- 3) w zw. z art. 258§1 i §3 w/w ustawy.