Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek B.S.o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 maja 2015 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r.
Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami: S.S. i I.S., bratem WS, szwagierką E.S. i bratankami: K.S., W.S. i D.S.. Wnioskodawca nie wykazał dochodów członków swojej rodziny zasłaniając się brakiem wiedzy w tym przedmiocie. Sam jest osobą bezrobotną. Mieszka w domu rodziców i pomaga im w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Pomaga także ojcu w prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej. Matka skarżącego pobiera emeryturę. Skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani ruchomości. Od 2008 r. wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, z żoną ma rozdzielność majątkową przedmałżeńską.
Skarżący podniósł, iż w sprawie o sygn. I SA/Kr 671/13 został w całości zwolniony od kosztów sądowych, a jego sytuacja materialna od tego czasu nie uległa zmianie. W innych sprawach, w których konieczny jest udział profesjonalnego pełnomocnika skarżący korzysta z pomocy zaprzyjaźnionego radcy prawnego, a udzielana przez niego pomoc jest pro bono.
Pismem z dnia 27 października 2015 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie odpowiednich oświadczeń i dokumentów, na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, a to wykazanie stanu majątkowego, źródła i wysokości miesięcznych dochodów wszystkich osób, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, odpisów zeznań podatkowych za 2014 r. B.S., jego małżonki, S.S. i matki I.S., zaświadczenia właściwego urzędu pracy o zarejestrowaniu skarżącego jako osoby bezrobotnej, wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny skarżącego (opłaty za prąd, wodę, opał itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na ubranie, ubezpieczenie, podatki, telefon, ewentualne leczenie itp., oświadczenia, czy rodzina skarżącego korzysta z pomocy społecznej – jeśli tak, należy podać w jakiej formie i z jaką częstotliwością i przesłać kopię ostatniej o przyznaniu takiej pomocy - w terminie 7 dni od dnia otrzymana wezwania, wraz z informacją, że niezastosowanie się do wezwania może być uznane za niewykazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku.
W odpowiedzi na wezwanie, pismem z daty wpływu do tut. Sądu 1 grudnia 2015 r., skarżący oświadczył, że nie jest w stanie wykazać stanu majątkowego i źródeł oraz wysokości miesięcznych dochodów rodziców, gdyż pomimo tego, że w całości pomagają w utrzymaniu skarżącego, nie ma on żadnego wglądu do ich finansów. Za 2014 r. skarżący nie składał formularza PIT ze względu na nieosiągnięcie żadnego dochodu. Wnioskodawca podał, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie posiada żadnych rachunków bankowych. Całość rachunków związanych z jego utrzymaniem (w tym wyżywienie, ubranie oraz opłaty za media) pokrywają rodzice. Podkreślił ponadto, że nie korzysta z pomocy społecznej.
Postanowieniem z dnia 12 lutego 2016 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.
Pismem z dnia 16 marca 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od w/w postanowienia referendarza sądowego.
W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że z uwagi na swoją sytuację materialną, nie jest w stanie pokryć opłaty sądowej, która przekracza kwotę trzynastu tysięcy złotych. Skarżący, podkreślił, że z uwagi na tak krótki okres czasu oraz podeszły wiek swoich rodziców nie był w stanie przedłożyć dokumentów o które został wezwany bez działań, które mogły odbić się negatywnie na ich stanie zdrowia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu). Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Wymóg ten nie stanowi ograniczenia prawa do Sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.
Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja przyznania prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu.
Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Zatem informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. Na tym jednak możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe.
Wobec powyższego w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205).
W niniejszej sprawie Sąd skorzystał z możliwości z art. 255 p.p.s.a. i wezwał o dodatkowe informacje uznając, że dane zawarte w formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. Wezwanie z dnia 27 października 2015 r. precyzyjnie określało jakich oświadczeń Sąd oczekuje i jakie dokumenty powinny zostać przedstawione. Pomimo skutecznego doręczenia wezwania, skarżący nie uczynił zadość wezwaniu Sądu, i nie wykazał stanu majątkowego, źródła i wysokości miesięcznych dochodów wszystkich osób, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie, a ponadto nie przesłał swojego zeznania podatkowych oraz osób z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym za 2014 r., jak również dokumentów obrazujących ponoszone wydatki. Skarżącego wezwano również do przedłożenia wyciągów bankowych. Dane dotyczące rachunków bankowych stanowią bowiem ważną podstawę oceny możliwości płatniczych strony postępowania oraz wskazanie wysokości wynagrodzenia pełnomocnika.
Sąd pragnie podkreślić, że przesłane przez stronę wyjaśnienia nie tylko nie usunęły wątpliwości co do sytuacji majątkowej skarżącego, ale wręcz spotęgowały przypuszczenia, że uchyla się on od ujawnienia rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny celem zwiększenia szans na przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim skarżący nie podał żadnych informacji o wysokości dochodów uzyskiwanych przez członków rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i na których utrzymaniu pozostaje, zasłaniając się brakiem wiedzy oraz brakiem wglądu do ich finansów. Tymczasem w przypadku wspólnego gospodarowania z innymi członkami rodziny orzekający nie może ograniczać się jedynie do oceny sytuacji majątkowej i dochodów wnioskodawcy, lecz należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12).
Brak reakcji na wezwanie oznacza, że nie można w pełni ocenić sytuacji majątkowej skarżącego. Tym samym, nie można stwierdzić czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest bowiem przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).
Wskazać należy, zdaniem Sądu, że fakt, iż strona została zwolniona od kosztów sądowych w innej sprawie nie może mieć charakteru wiążącego przy rozpoznawaniu kolejnych wniosków strony. Sąd bowiem nie jest związany orzeczeniami z zakresu prawa pomocy wydanymi w innych sprawach, nawet z wniosku tego samego podmiotu (postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 308/08). Przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcie sądów (administracyjnych, powszechnych) w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego.
Reasumując, skoro skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności, z powodu których nie jest w stanie wygospodarować należnej kwoty wpisu od skargi w niniejszej sprawie, to uznać należało, że skarżący nie wykazał w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.