Uzasadnienie
W dniu 12 marca 2013r. skarżący A. S. złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 czerwca 2012r. wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej za grudzień 1997r, styczeń – grudzień 1998r., styczeń – grudzień 1999r, styczeń i czerwiec 2000r. oraz marzec i grudzień 2001r.
Skarżący domaga się ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego z urzędu z uwagi na niskie dochody, brak oszczędności. Wskazuje, iż jego jedyny dochód to emerytura w kwocie 838 zł oraz dodatek z opieki społecznej w wysokości 153 zł. Jest osobą o stwierdzonym znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przede wszystkim należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego w ramach prawa pomocy – poprzedni jego wniosek, postanowieniem referendarza sądowego z 31 października 2012r. został rozpoznany w ten sposób, iż skarżącego zwolniono od kosztów sądowych w całości natomiast oddalono wniosek o ustanowienie adwokata bądź radcy. Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Skarżący musi jednakże wykazać, iż jego sytuacja materialna uległa istotnym zmianom wpływającym na odmienną ocenę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Taką zmianą okoliczności jest również okoliczność ew. zaskarżenia wyroku skargą kasacyjną, gdzie udział kwalifikowanego pełnomocnika jest już obligatoryjny.
Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura skarżącego w kwocie 837 zł, dodatek z opieki społecznej w kwocie 153 zł oraz emerytura małżonki w wysokości 757 zł.
Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada on dom jednorodzinny o pow. 150 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 18 arów. Skarżący nie wykazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności.
Instytucja przyznania prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów czy ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym przyznanie skarżącemu adwokata z urzędu.
Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby czy sensowności udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Nie ma też znaczenia ew. argument strony o braku znajomości prawa. Orzekający rozpatrując wniosek bierze pod uwagę jedynie sytuację materialno – bytową ubiegającego się o pomoc w takiej formie. W przedmiotowej sprawie, zdaniem orzekającego – na obecnym etapie postępowania sądowego, przyznanie skarżącemu pełnomocnika jest zasadne. Rodzina posiada dochód w wysokości łącznej 1747 zł. Skarżący jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, schorowaną. W rodzinie nie ma innego majątku niż ten, który służy zaspokajaniu podstawowych potrzeb mieszkaniowych, nie ma również oszczędności. Skarżący otrzymuje świadczenia z opieki społecznej.
W takiej sytuacji wnioskodawca nie byłby w stanie, zdaniem orzekającego, poczynić oszczędności w celu zgromadzenia stosownej kwoty środków finansowych dla ustanowienia dla siebie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania jest konieczny.
Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).