Uzasadnienie
Wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020r. M. P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu ww. składek.
Decyzją z 22 czerwca 2020 r. nr 180000/71/350/2020/RDZ Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. P. (powoływanemu dalej jako Stroną bądź Skarżący) prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, za okres od marca 2020r. do maja 2020r.
Pismem z dnia 228 lipca 2020 r. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym wyjaśniła, że powodem opóźnienia w złożeniu wniosku jest utrudniona sytuacja z powodu epidemii wirusa.
Decyzją 6 października 2020 r. nr 180000/71/529605/2020-RED-RDZ- ODW-GP Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w Krakowie działając z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020r. do maja 2020 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, że na podstawie art. 129 § 2 k.p.a., wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie -od dnia jej ogłoszenia stronie.
Decyzja z 22 czerwca 2020 r. nr 180000/71/350/2020/RDZ odmawiająca zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek została doręczoną dniu 20 lipca 2020 r. wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy od ww. decyzji wpłynął do ZUS 10 sierpnia 2020 r. a więc po ustawowym terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W związku z powyższym ZUS stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Z wydaną przez organ decyzją nie zgodził M. P., składając skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której przyznał, że wniosek wpłynął do ZUSu 10.08.2020 r. a więc po terminie. Niemniej jednak skargę uzasadniał problemami w odbiorze korespondencji spowodowanym koronawirusem. Poza tym zdaniem Skarżącego możliwe jest opóźnienie w załatwieniu spraw zarówno przez organy państwowe jak i przez stronę na co przedłożył zawiadomienie o niezałatwieniu sprawy w terminie przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.
Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2022 r wydanym w sprawie I SA/Kr 54/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia 6 października 2020 r
Uznał bowiem, że organ nie wyjaśnił w jakiej dacie wpłynął wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Według organu wpłynął w dniu 10 sierpnia 2020 r. niemniej jednak kwestia ta nasuwa wątpliwości albowiem na piśmie datowanym na dzień 28 lipca 2020 r. istnieją dwie pieczątki, które potwierdzają wpływ pisma w dniu 10 sierpnia 2020 r. i w dniu 11 sierpnia 2020 r. Pieczątka z 11 sierpnia jest co prawda przekreślona ale brak jest jakichkolwiek wyjaśnień odnośnie przyczyn skreślenia. Z kolei pismo datowane jest na dzień 28 lipca 2020 r. czyli przed upływem ustawowego terminu do wniesienia wniosku, niemniej jednak w brak jest jakiejkolwiek informacji w jaki sposób sporne pismo zostało złożone- osobiście czy tez drogą pocztową. Brak jest również stosownej koperty. Pomimo tego, że Strona tłumaczy powód opóźnienia sytuacją epidemiologiczną, niemniej jednak nie wyjaśnia nam to w jakim terminie pismo zostało złożone i czy rzeczywiście zostało wniesione po upływie terminu. W skardze też nie jest to wyjaśniane. Okoliczności te jako kluczowe dla ustalenia uchybienia terminu winny być wyjaśnione przy ponownie rozpoznanej sprawie.
Ponadto Sąd zwrócił uwagę, na obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. przepis art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, przedawnienia, których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju
- - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.
W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
Podkreślono, że przepis ten wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki.
Art. 15zzzzzn2 dodany został do ustawy COVID-19 na mocy art. 1 pkt 24 ustawy z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255) z dniem 16 grudnia 2020 r., a więc przed dniem wydania zaskarżonej decyzji co miało miejsce w dniu 6 października 2020 r. Z jego treści wprost zaś wynika, że znajduje on zastosowanie w przypadkach uchybienia terminu (nie tylko procesowego, ale także materialnoprawnego) w okresie obowiązywania stanu epidemii. Tymczasem stan epidemii ogłoszony został od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.).
Przywołana regulacja wyznacza bowiem również kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy o COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie o COVID-19 tej daleko idącej i bardzo korzystnej z punktu widzenia interesów płatników regulacji prawnej.
Ponownie rozpoznając sprawę ZUS uwzględni zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niego wskazania, co do dalszego postępowania, a przede wszystkim najpierw rozpoznana i ostatecznie rozstrzygnie w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku, a dopiero potem rozpozna wniosek skarżącej o zwolnienie z opłacania składek.
Decyzją z dna 7 grudnia 2022 r Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 22 czerwca 2022 r. została wydana decyzja nr 180000/71/350/2020/RDZ odmawiająca Panu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Decyzja została wysłana pocztą na adres wskazany we wniosku i została doręczona w dniu 20 lipca 2020 r. została Panu doręczona. Natomiast w dniu 10 sierpnia 2020 r. skarżący złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pismo z prośbą o ponowne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie z opłacania składek.
Ponieważ w sprawie termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej zwolnienia Z opłacania składek za w/w okres upłynął 3 sierpnia 2020 r., zatem wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony po terminie.
Uwzględniając jednak prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie z 28 kwietnia 2022r. sygn. akt I SA/Kr 54/22 Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia z 3 października 2022 r. poinformował Skarżącego o uchybieniu terminu na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o możliwości w terminie 30 dni od dnia otrzymania zawiadomienia złożenia wniosku o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie zgodnie z art. 15zzzzzn2 ust.1. Zawiadomienie Skarżący odebrał w dniu 20 października 2022 r. i do dnia 21 listopada 2022 r. nie złożył wniosku o przywrócenie terminu.
Termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest terminem ustawowym. Oznacza to, że nie może on być przedłużany, ani. skracany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Upływ tego terminu Zakład musi uwzględnić z urzędu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może więc wydać innej decyzji niż decyzja o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Na decyzję tę Skarżący złożył skargę w której podniósł, że w okresie w którym uchybił terminowi istniały ograniczenia w poruszaniu się wynikające z pandemii, co aktualnie jest już zapomniane. Ponadto ZUS również uchybia terminom, a obie strony powinny być równo traktowane.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Stanowi art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż w pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych {wyrok NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2101/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępna pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże je w sprawie. Jedynie w przypadku, gdy ulegnie zmianie podstawa prawna danego stosunku prawnego lub gdy zmienią się okoliczności faktyczne, będziemy mieli do czynienia z nową sprawą, do której zasada z art. 153 p.p.s.a. nie będzie miała już zastosowania (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt II GSK 550/11, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Oddziaływaniem art. 153 p.p.s.a. objęte jest przede wszystkim przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpoznając skargę w omawianej sprawie jest związany oceną prawną, czyli wykładnią przepisów prawa dokonaną przez ten sąd w poprzednim wyroku.
W uzasadnieniu wyroku z 28 kwietnia 2022 r Sąd wskazał na braki należytego rozpoznania i rozważenia sprawy przede wszystkim co do daty złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia 28 lipca 2020 r. Zwrócono przy tym uwagę na wątpliwości związane z poprawianiem daty wpływu pisma do urzędu. W związku z tym polecono wyjaśnienie tych okoliczności i ustalenie czy wniosek faktyczne został złożony po terminie. Okoliczność ta w ogóle nie został wyjaśniona przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Brak w tym zakresie jakichkolwiek wyjaśnień w zaskarżonej decyzji. Stwierdzono jedynie fakt złożenia pisma w dniu 10 sierpnia 2020 r, jakby okoliczność ta była bezsporna, co pozostaje w oczywistej sprzeczności ze wskazaniami Sądu.
Ponadto Sąd polecił rozpoznanie i rozstrzygnięcie wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Wniosek o przywrócenie terminu jest już bowiem zawarty w piśmie skarżącego z dnia 28 sierpnia 2020 r, w którym skarżący wyraźnie wskazuje, że opóźnienie wynika ze stanu epidemii. Dlatego też brak było podstaw do ponownego wzywania strony o złożenia wniosku o przywrócenie terminu. W tym zakresie organ wyszedł poza wyraźne wskazanie Sądu, który nakazał rozpoznać już złożony wniosek, a nie zwracać się o jego złożenie.
Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że z uwagi na charakter przepisów wydanych w związku z pandemią COVID-19, przy ich stosowaniu należy unikać nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie o COVID-19 tej daleko idącej i bardzo korzystnej z punktu widzenia interesów płatników regulacji prawnej,
Rozpoznając sprawę organ pominął całkowicie powyższe wskazania.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych uwzględni powyższe wskazania, wyjaśni i ustali okoliczności złożenia przez Skarżącego wniosku z dnia 28 lipca 2020 r, a w przypadku stwierdzenia uchybienia terminu rozpozna bez zbędnego formalizmu wniosek o jego przywrócenie.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie wyżej powołanych przepisów oraz art. 145 §1 pkt 1 c ppsa.