Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek E.R.o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 19.09.2016r., nr [...], w przedmiocie uznania wniesionego zarzutu nieistnienia obowiązku za nieuzasadniony.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów E.R. ur. w 1948r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem Z.R. ur. w 1947r., który leczy się z powodu choroby serca, płuc i zapalenia stawów. Wnioskodawczyni otrzymuje emeryturę w wysokości 1 144,03 zł, netto, miesięcznie a wysokość tego świadczenia dla męża wynosi 1840,56 zł, netto, miesięcznie. W 2015r. E.R. uzyskała z tego tytułu 16 201,92 zł dochodu a Z.R. uzyskał 26 622,16 zł dochodu.
Miesięczne wydatki rodziny obejmują: czynsz – 450 zł, koszty mediów ok. 340 zł, koszty leczenia ok. 200 - 250 zł, ratę kredytu – 179,07 zł (zaciągniętego na leczenie w wysokości 3000 zł).
Małżonkowie są współwłaścicielami odrębnej własności lokalu mieszkalnego o pow. 47,40 m2 (wraz z piwnicą łączna pow. 50,50 m2), nie posiadają żadnych oszczędności i przedmiotów o wartości pow. 5000 zł.
Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2016r., poz. 718 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r., sygn. akt GZ 71/04, postanowienie NSA z dnia 23.07.2013r., sygn. akt II FZ 565/13, postanowienie NSA z dnia 19.07.2013r., sygn. akt I FZ 324/13, postanowienie NSA z dnia 28.11.2012r., sygn. akt I GZ 384/12).
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14).
Zasada partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania ma więc zastosowanie w takich okolicznościach jak rozpatrywane, kiedy zarówno wnioskodawczyni jak i jej mąż uzyskują stałe świadczenia emerytalne.
Oczywiście stopień partycypacji musi być uzależniony z jednej strony od sytuacji majątkowej strony skarżącej, z drugiej zaś od wysokości należnych kosztów sądowych. W rozpatrywanej sprawie wpis od skargi wynosi 100 zł. i na obecnym etapie postępowania składa się on na koszty sądowe. Kwota ta w świetle wymienionych okoliczności jest w zasięgu możliwości płatniczych strony skarżącej, bez pogorszenia warunków egzystencji rodziny. Stąd też wniosek w tym zakresie należało oddalić.
Konieczność pokrycia przez wnioskodawczynię dodatkowo kosztów wynagrodzenia pełnomocnika stanowiłoby jednak zbyt duże obciążenie dla budżetu domowego. Otrzymywane przez małżonków świadczenia emerytalne nie są bowiem wysokie, co przy ich stałych wydatkach oraz cenach produktów żywnościowych nie pozwala na poczynienie większych niż 100 zł oszczędności.
W związku z tym orzekający przychylił się do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienia dla wnioskodawczyni radcy prawnego.
Rozstrzygnięcie to jest adekwatne do sytuacji majątkowej strony skarżącej. Nie pozbawia jej pomocy Państwa ale i nie obciąża w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie warunków bytowych rodziny.
Równoczesne zwolnienie E.R. od kosztów sądowych i ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu, przekraczałoby natomiast ustawowe ramy instytucji przyznania prawa pomocy.
Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1, art.245, art. 246§1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 718 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.