Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek T. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia [...] nr [...], w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości w podatku od towarów i usług.
Jak wynika z "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" zawartego we wniosku oraz przedłożonych dokumentów T.A. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z dwoma córkami: K. A. ur. w [...] i M. A. ur. w [...]. oraz synem J. A. ur. w [...]
T. A. określa swój dochód na ok. 1500 zł. i oświadcza, iż całość tej sumy przeznacza na bieżące potrzeby rodziny. Źródłem dochodu strony skarżącej są dopłaty rolne. Decyzją Kierownika Biura Powiatowego w K. z dnia [...] nr [...] została przyznana T.A. kwota 6208 zł., decyzją Kierownika Biura Powiatowego w K. z dnia [...] nr [...] – kwota 5849,88 zł. a decyzją Kierownika Biura Powiatowego w K. z dnia [...] nr [...] – kwota 6 815 zł.
T. A. jest właścicielm mieszkania o pow. 108,84 m2 i nieruchomości rolnej o pow. 13,84 ha. Nie posiada ruchomości o wartości pow. 3000 euro ani oszczędności pieniężnych.
Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 30 września 2002r.
Nr 153, poz. 1270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą lub osób kierujących podmiotami prowadzącymi taką działalność. Działalność gospodarcza, wiąże się bowiem ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych.
Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.(por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84)
Warto zauważyć ponadto, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...)
Sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma znamion wyjątkowości. Nie daje też w ocenie orzecznika podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych w całości.
T.A. w wyniku trzech w/w decyzji uzyskał sumę przekraczającą 18 000 zł.. Jest właścicielem nieruchomości rolnych o pow. 13,84 ha co daje mu możliwość produkcji rolnej, z której uzyskałby środki finansowe. W takim też celu - pobudzania szeroko rozumianej "aktywności rolniczej" przyznawane są zresztą dopłaty rolne.
Ponadto zwrócić należy uwagę, że na rachunek strony skarżącej dokonywane są wpłaty przez B. A. i M. W. A. co dowodzi, iż T. A. otrzymuje pieniądze także z innych źródeł poza dopłatami. Kwoty te mają różną wysokość np. 389 zł., 109 zł., 275 zł., 257 zł., 790 zł., 120 zł., 915 zł., 197 zł. i wpływają na konto kilka razy w miesiącu.
W obliczu takich okoliczności zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w całości było by niezasadne. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż T.A. wydaje pieniądze z dopłat na życie, orzecznik stanął na stanowisku, iż zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w ½ części będzie rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym jej możliwościom finansowym.
Warto bowiem przypomnieć, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk,(w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628)
Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 30 września 2002r. Nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji.