Uzasadnienie
W dniu 13 kwietnia 2015r. skarżący M. W. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 listopada 2014r. wydaną w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.
Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na swoją bardzo trudną sytuację materialną. Wskazuje, iż aktualnie przeprowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne na kwoty ponad 180 000 zł na dowód czego przedkłada stosowny tytuł wykonawczy z Urzędu Skarbowego. Podaje, iż ma orzeczone alimenty w kwocie 500 zł. Aktualnie utrzymuje się z prac dorywczych i jest zarejestrowany w PUP bez prawa do zasiłku. Ze względu na brak środków finansowych zmuszony był zamieszkać u matki i jest na jej utrzymaniu. Informuje, iż choruje przewlekle na zatoki, nie stać go na leczenie, przedstawia skierowanie do szpitala.
Zdaniem orzekającego wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe aktualnie z mamą. Źródłem utrzymania rodziny są emerytura matki w kwocie 2700 zł oraz dochód z prac dorywczych skarżącego w wysokości ok. 800 zł.
Jak wynika z oświadczeń strony – koszty utrzymania mieszkania i mediów pokrywa matka. Ponadto skarżący wykazuje alimenty na dziecko w wysokości 500 zł. Przedstawia rachunek bankowy z saldem ujemnym równym -56 zł.
Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż mama posiada mieszkanie o pow. 47 m2 w T. Mieszkanie podawane przez skarżącego jako adres do doręczeń w W. jest własnością TBS sp.z.o.o. w K., którego wnioskodawca jest jedynie najemcą. Mama opłaca za to mieszkanie czynsz i media. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności. Wskazuje natomiast, iż matka jest właścicielem samochodu osobowego Opel Corsa z 2008r. Skarżący na wezwanie Sądu przedstawia zeznania podatkowego za 2013 oraz 2014r (kolejno przychód 2013r - 19 200 zł, 5 639,54 zł w 2014r.), oświadczenia o stanie majątkowym, wezwania o dobrowolną zapłatę zaległego czynszu za mieszkanie w W., faktury za gaz i energie elektryczną, oświadczając jednocześnie, iż rachunki te opłaca mama.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie aktualnie wymaganego wpisu sądowego w całości nie byłoby, zdaniem orzekającego, możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony oraz jego najbliższych.
Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów 2– osobowej rodziny skarżącego w wysokości 3500 zł w przeliczeniu na liczbę członków rodziny, fakt, iż wnioskodawca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, utrzymującą się jedynie z prac dorywczych, mającą długi w TBS Spółka z o.o., wystawiony tytuł wykonawczy przez US, w odniesieniu do wysokości należnego wpisu - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w ½ części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie.
Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Dlatego przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia wpisu sądowego, zapewniające jednocześnie dostęp do sądu, zagwarantowany Konstytucją RP, należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony.
Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200,203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Nie widzi się natomiast podstaw do pełnego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż rodzina posiada stałe źródła dochodu (emerytura matki), mama również ma majątek, samochód. Również mieszkanie w W. należy w pewien sposób do majątku rodziny skarżącego gdyż jest to tzw. TBS, a nie wynajem na wolnym rynku w ramach cywilnej umowy najmu lokalu. Taki zresztą wynajem, przy deficycie środków finansowych rodziny, bezrobociu i fakcie przeprowadzki do mamy, do innej miejscowości nie miałby racjonalnego wytłumaczenia i budziłby wątpliwości co do ew.ukrytych motywów takiego działania.
Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne, szczególnie wobec okoliczności, iż rodzina skarżącego posiada stałe, pewne źródło dochodu, sam skarżący osiąga miesięczne dochody doraźne w wysokości – jak podał ok. 800 zł, ma majątek w formie mieszkania, drugie mieszkanie w TBS, ma samochód. Ponadto jest osobą młodą, nie wykazującą orzeczonych przeciwwskazań do podjęcia pracy w celu polepszenia swej sytuacji materialnej. Nie ma też innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu (oprócz obciążenia alimentacyjnego). Konieczność zaś poniesienia kosztów w części tj. części wpisu należnego od wniesionej skargi i ew. innych należności i opłat sądowych, które ew. będą wymagane na dalszym etapie postępowania, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych w chwili obecnej, pozwala aktualnie zaoszczędzić z osiąganego dochodu środki finansowe z przeznaczeniem na dalsze, ewentualne koszty, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.
Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).