Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 17.07.2015r., nr [...],w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz akt sprawy M.J. ur. w 1940 r. jest inwalidą II grupy i ma problemy zdrowotne. Przebył zawał serca, zdiagnozowano u niego chorobę niedokrwienną serca, dusznicę bolesną stabilną, chorobę wieńcową niestabilną, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lipidowej. W październiku 2008r. wyryto u niego czerniaka oraz guza w lewej nerce, która musiała zostać usunięta. Poddawany był zabiegom chirurgicznym i rehabilitacji.
Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną T.J. ur. w 1943 r., która jest inwalidką I grupy i orzeczono w stosunku do niej niezdolność do pracy. Jest ona również osobą przewlekle chorą. Była wielokrotnie hospitalizowana w oddziałach kardiologicznych. Stwierdzono u niej padaczkę pourazową i zespół zaburzeń depresyjno - lękowych. Przeszła też operację wstawienia endoprotezy.
M.J. z tytułu renty i emerytury otrzymuje łącznie 4 197,92 zł., miesięcznie, netto. W 2015r. uzyskał on 16 715,52 zł. dochodu.
T.J. otrzymuje emeryturę w wysokości 1225,44 zł., miesięcznie, netto.
Wnioskodawca podał, że stałe wydatki rodziny obejmują: czynsz, media, internet, – 750 zł., koszty wizyt lekarskich, leków – 400 zł., koszty środków czystości, środków higienicznych, wyżywienia – 2 500 zł., koszty utrzymania samochodu – 650 zł., koszty ubezpieczenia mieszkania – 150 zł. Ponadto zaznaczył, że spłaca wraz z żoną raty pożyczek, których miesięczna wysokość wynosi 534 zł. oraz koszty sądowe w wysokości 400 zł.
Małżonkowie mieszkają w mieszkaniu syna, który użycza im ten lokal. Są współwłaścicielami samochodu osobowego marki Skoda Fabia, rok prod. 2007, o wartości ok. 12 000 zł.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Przedmiotowy wniosek wymaga osobnego odniesienia się do kwestii zwolnienia od kosztów sądowych a osobnego do problemu ustanowienia pełnomocnika.
Zgodnie z art.239 §1 pkt1) lit e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne trzeba zaliczyć do katalogu spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. W związku z tym dalsze prowadzenie postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy uznać za zbędne. Zwolnienie takie obowiązuje już bowiem z mocy samej ustawy.
W rezultacie więc, rozpatrywanie przedmiotowego wniosku sprowadza się do przeprowadzenia analizy stanu faktycznego w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie ustanowienia pełnomocnika.
Ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04).
Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód czy ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14).
Zasada partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania ma więc zastosowanie w takim przypadku, jak rozpatrywany, kiedy zarówno wnioskodawca jak i jego żona uzyskują stały miesięczny dochód. Oczywiście przy analizie sytuacji finansowej strony skarżącej orzekający wziął pod uwagę schorzenia występujące u małżonków. Trzeba jednak podkreślić, że ich łączny miesięczny dochód wynosi 5 423,36 zł., netto (4 197,92 zł. + 1225,44 zł. = 5 423,36 zł.) a na koszty wizyt lekarskich i lekarstw rodzina wydaje z tej kwoty tylko ok. 400 zł., miesięcznie. Dochód wnioskodawcy nie stanowi więc kwoty uniemożliwiającej poczynienie oszczędności, czego dowodem jest również fakt, iż w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 928/15, zakończonej prawomocnym wyrokiem, korzystał z pomocy fachowego pełnomocnika na własny koszt.
Ponadto biorąc pod uwagę wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016r., ustalonego przez Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14.09.2015r. w wysokości 1850 zł. oraz fakt, że przesłanki przyznania prawa pomocy mają charakter stricte finansowy (por. postanowienie NSA z dnia 18.04.2008r., sygn. akt II GZ 79/08, postanowienie NSA z dnia 25.02.2014r., sygn. akt II GZ 69/14), błędnym byłoby uznanie, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy kwalifikuje do go przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Sytuacja majątkowa strony skarżącej nie odbiega bowiem od sytuacji innych gospodarstw domowych, prowadzonych przez małżeństwa emerytów, a nawet jest od nich korzystniejsza.
Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) oddalono wniosek o ustanowienie radcy prawnego a w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postępowanie umorzono, na podstawie art. 258 §1 i 2, pkt 7) w zw. z art. 249a w/w ustawy.