Postanowienie WSA w Krakowie z 6 maja 2011 r., I SA/Kr 159/11

Rozpoznanie

w dniu 6 maja 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej, z dnia 12.11.2010r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za lipiec 2003r.

Sentencja

1. postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej, z dnia 12.11.2010r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za lipiec 2003r.

Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz przesłanych dokumentów A.M. ma na utrzymaniu dwóch synów: F.M. ur. w 1993r. oraz K.M. ur. w 2001r. Opiekuje się też schorowanymi rodzicami; 80 letnim ojcem cierpiącym na Alzheimera oraz 81 letnią matką. Wydatki rodziny obejmują: opłatę za energię elektryczna – ok. 778 zł. miesięcznie, opłatę za gaz - ok. 1200 – 1600 zł. miesięcznie, opłatę za wodę – ok. 500 – 600 zł. kwartalnie A.M. prowadzi obecnie działalność gospodarczą pod firmą: "M" A. M." W roku 2010r. poniosła ona stratę w wysokości 52 635,43 przy przychodzie na poziomie 6 189 612,08 zł. Wnioskodawczyni posiada w PKO Bank Polski S.A. konto o nr [...], którego saldo na dzień 22.03.2011r. wynosiło – 49 075,20 zł. oraz rachunek firmowy o nr [...]. Strona skarżąca spłaca kredyt zaciągnięty w Banku BPH S.A. w wysokości 350 000 zł., którego miesięczne raty wynoszą ponad 8 000 zł. Reguluje też należności wynikające z tytułu: kredytu hipotecznego zaciągniętego w PKO BP S.A. w wysokości 750 000 zł. oraz kilku umów leasingowych. Przelewy z tego tytułu na rzecz Europejskiego Funduszu Leasingowego S.A. opiewają na kwoty: 2 220,80 zł., 4 582,13 zł., 4 041,51 zł. miesięcznie.

A.M. jest właścicielką: - domu w budowie znajdującego się w K. na Osiedlu C. (wnioskodawczyni podaje, iż nieruchomość ta obciążona jest hipoteką na rzecz Banku PKO BP S.A. oraz na rzecz Skarbu Państwa – Dyrektora Izby Celnej) – budynków firmowych przy ul. D. w T., tj. myjni samochodowej, stacji LPG oraz myjni TIR w budowie (wnioskodawczyni podaje, iż nieruchomość ta obciążona jest hipoteką na rzecz Banku BPH S.A. oraz na rzecz Skarbu Państwa – Dyrektora Izby Celnej). Jest też wraz z rodzicami współwłaścicielką domu znajdującego się w T. przy ul. M. o pow. 240 m2 obciążonego, jak podaje, hipoteką na rzecz Skarbu Państwa – Dyrektora Izby Celnej. Z przedmiotów wartościowych strona skarżąca posiada samochód osobowy marki Audi A 3, rok prod. 2003.

Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04).

Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP.

W przedmiotowej sprawie istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych A.M. Stąd też reprezentujący ją pełnomocnik został wezwany do przedłożenia szeregu dokumentów. Z nałożonego obowiązku strona skarżąca nie wywiązała się jednak w pełni. Nie przysłała bowiem:

• spisu jej miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami,
• zeznania podatkowego A.M., za 2010r. lub zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego dotyczącego wysokości jej dochodów w tym roku, Wprawdzie pełnomocnik wnioskodawczyni w piśmie z dnia 23.03.2011r. "uzupełnienie braków" zamieścił informację dotycząca kosztów opłat za energię elektryczną, gaz i wodę to jednak podania tych danych nie można uznać za wypełnienie nałożonego obowiązku w zakresie przedłożenia stosownego spisu wydatków. Dane te obrazują jedynie uiszczane bieżące opłaty. Brak jest natomiast informacji obrazujących wydatki na wyżywienie, środki czystości, koszty utrzymania samochodu czy ewentualne lekarstwa dla rodziców. Strona skarżąca nie podała również czy rodzice będący pod jej opieką otrzymują jakieś świadczenia czy nie, co jest bardzo istotne. Zwrócić trzeba bowiem uwagę, iż Sąd dokonując oceny możliwości płatniczych danej strony musi przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności. W operacji tej musi też wziąć pod uwagę charakter i wysokość poszczególnych wydatków żeby uznać je za konieczne lub za zbędne zwłaszcza w obliczu faktu starania się o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem brak którychkolwiek danych czy to dotyczących dochodów czy też wydatków utrudnia taką analizę. Przedstawiona przez stronę skarżącą dokumentacja nie wskazuje natomiast, iż A.M. zaliczyć można do osób charakteryzujących się ubóstwem, w stosunku do których konieczna jest pomoc finansowa Państwa. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć bowiem charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r., sygn. akt. OZ 862/04). A.M. prowadzi natomiast działalność gospodarczą, której przychód w 2010r. wyniósł 6 189 612,08 zł., spłaca zobowiązania kredytowe, które wraz z ratami leasingowymi przekraczają kilka tysięcy złotych miesięcznie. Okoliczności te zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą praktycznie wykluczają przyznanie prawa pomocy. Spłata prywatnych zobowiązań finansowych np. z tytułu zaciągniętych kredytów nie ma bowiem pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi. (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005, sygn. II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r., sygn. I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r., sygn. I OZ 749/10, postanowienie WSA w Krakowie z dnia 21.01.2011r., sygn. II SA/Kr 1137/10) Analizując z kolei wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego dla "M" A. M." zauważyć można szereg pozycji - tzw. wpłat własnych opiewających na znaczne kwoty od 5 000 zł. do 95 000 zł. przy czym w miesiącu marcu 2011r, łączna ich suma wyniosła 259 000 zł. Nie sposób więc przyjąć tezę, iż wnioskodawczyni nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów sądowych. Podkreślić trzeba ponadto, iż jest ona właścicielką kilku nieruchomości w tym domu w budowie. Nieruchomości te są wprawdzie obciążone hipotekami, jednak fakt ten nie uniemożliwia jej władania nimi jako właściciel. Ma to niebagatelne znaczenie zważywszy, że zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny służy tylko jedna z nich. Posiadanie większej ilości nieruchomości stanowi też w zasadzie przesłankę wyłączającą możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 28.06.2005r. sygn. II GZ 56/05, postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r. sygn. FZ 463/04, postanowienie NSA z dnia 12.01.2005r., sygn. FZ 415/04)

Biorąc po uwagę powyższe oraz mając na względzie fakt, iż to właśnie na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów sądowych, stwierdzić należy iż, A.M. nie wykazała przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09,). W związku z tym żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie a rozpatrywany wniosek należało oddalić na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz.1270 z p. zm.).