Uzasadnienie
W dniu [...] czerwca 2001 r R. W. prowadzący działalność gospodarczą pod Firmą P.U.H. "[...]" zgłosił do objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym samochód ciężarowy marki [...], rok produkcji 1997, przywieziony z Austrii. Do zgłoszenia celnego skarżący załączył fakturę nr [...] z dnia [...] maja 2001 r, określającą wartość przedmiotowego pojazdu na kwotę [...] ATS. Kwota zadeklarowanego cła według stawki celnej 5% wyniosła [...] zł.
Dyrektor Urzędu Celnego w [...], działając na podstawie art.23 § 7 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r - Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) zakwestionował wiarygodność faktury z uwagi na jej niską cenę w stosunku do rzeczywistej wartości przedmiotowego pojazdu i decyzją z dnia [...] lipca 2001 r uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe oraz określił kwotę wynikająca z długu celnego w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ celny stwierdził, że o zakwestionowaniu wiarygodności przedłożonej faktury zadecydowała przede wszystkim niska cena sprowadzonego pojazdu w stosunku do jego rzeczywistej wartości. Wartość celna przedmiotowego samochodu została ustalona na podstawie art.29 Kodeksu celnego tj. metodą "ostatniej szansy". Dyrektor Urzędu Celnego podniósł, że postępowanie w tej kwestii zostało opracowane przez Techniczny Komitet Ustalania Wartości Celnej Światowej Organizacji Celnej i opublikowane w formie załącznika do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r - Wyjaśnienia dotyczące wartości celnej (Dz.U.Nr 80, poz.908). W świetle w/w przepisu przy ustalaniu wartości celnej używanych pojazdów tą metodą można oprzeć się na katalogach lub specjalistycznych czasopismach podających bieżące ceny na rynku kraju importu dla używanych pojazdów samochodowych.
W rozpatrywanej sprawie organ celny przyjął kwotę [...] zł tj. wartość rynkową tego pojazdu według katalogu "Informator rynkowy, Samochody ciężarowe, EUROTAX II", a następnie pomniejszył tę wartość o 35% z tytułu cła. Wartość celna w/w pojazdu została ustalona na kwotę [...] zł tj. [...] ATS. Cło wymierzono według stawki celnej autonomicznej 35% tj. w kwocie [...]zł.
Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, w którym zarzucił nadużycie prawa materialnego poprzez zakwestionowanie ceny faktycznie zapłaconej i przekształcenie na tle art.23 § 1 Kodeksu celnego ceny " kraju importu" na cenę towaru " na polskim obszarze celnym". Skarżący stwierdził, że organ celny nie podjął działań w celu ustalenia ceny rzeczywiście zapłaconej za towar, wartość celną ustalił natomiast w oparciu o wydawnictwa bliżej nie określone co do numeru, przez co uniemożliwiono w/w ocenę tych ustaleń. Skarżący podniósł, że odmówiono przyjęcia przedłożonej przez niego faktury mimo, iż posiadała ona moc dokumentu urzędowego. W postępowaniu dowodowym organ celny kierował się " pełną swobodą" kształtowania zakresu tego postępowania, przez co dopuścił się samowoli.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2001 r skarżący cofnął swoje odwołanie i wniósł o zmianę wydanej decyzji poprzez zastosowanie stawki celnej obniżonej w związku z załączonym do tego pisma dokumentem EUR l.
Dyrektor Urzędu Celnego, działając na podstawie art.226 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r - Ordynacja podatkowa (Dz.U.Nr 137, poz.926), decyzją z dnia [...] września 2001 r uchylił swoją wcześniejszą decyzję w części dotyczącej określenia długu celnego i określił jego wysokość na kwotę [...] zł. Organ celny zarządził zwrot kwoty cła w wysokości [...]zł.
Od w/w decyzji skarżący odwołał się i podtrzymał w całości wszystkie argumenty zawarte w cofniętym przez niego odwołaniu. Dodatkowo skarżący w toku postępowania przesłał kserokopie informacji prasowej o wydaniu przez Sąd Najwyższy wyroku w sprawie dotyczącej podważania przez organy celne wartości celnej towaru (syg,akt III RN 202/00).
Odwołanie zostało rozpatrzone przez Dyrektora Izby Celnej w [...], na podstawie art.4 ust.1 ustawy z dnia 20.03.2002 r o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 41, poz.365). Organ odwoławczy decyzją z dnia 17 czerwca 2002 r utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie i stwierdził, że cena podana w dokumentach załączonych do zgłoszenia celnego nie jest bezwzględnie wiążąca dla organów celnych. Wartość transakcyjna nie zawsze odpowiada wartości towaru. Ocena wiarygodności danych musi być oparta na obiektywnych przesłankach, jakimi w przypadku samochodów mogą być katalogi specjalistyczne cen pojazdów używanych na rynkach zagranicznych.
Organ odwoławczy zgodził się z zarzutem skarżącego, że organ I instancji ograniczył się w tym względzie jedynie do poinformowania, że zadeklarowana kwota została zakwestionowana z uzasadnionych przyczyn. Nie zostały w uzasadnieniu rozstrzygnięcia ujawnione źródła danych służących do porównania wartości, poza ogólnym określeniem, że dowodami w sprawie mogą być wszelkie materiały zebrane w toku postępowania.
Dyrektor Izby Celnej podniósł, że na karcie 6 zgłoszenia celnego znajduje się notatka funkcjonariusza celnego zawierająca wyniki rewizji celnej, z której wynika, że podstawą oceny były dane z katalogu "Schwackeliste, nr III/2001, str.179 - wartość [...] DEM oraz katalog EUROTAX, nr II/2001, str.79 - kwota [...] zł. Organ II instancji stwierdził, że prawidłowo powinien zostać zastosowany nr II/2001 katalogu "Schwackeliste", gdyż pojazd został zakupiony w drugim kwartale 2001 r i wówczas wartość takiego samochodu wynosiła [...] DEM.
Organ odwoławczy dokonał kontroli prawidłowości oceny Dyrektora Urzędu Celnego w [...] przez porównanie zadeklarowanej wartości z danymi z katalogu "Schwackeliste.Nutzfahrzeuge" nr II/2001, wydanego przez EUROTAXSCHWACKE, Niemcy. Katalog ten zawiera obiektywne średnie ceny nowych i używanych samochodów na obszarze Niemiec, ustalonymi na podstawie obserwacji rynku w drugim kwartale 2001 r. Na str.184 podane zostały kwoty dla samochodu ciężarowego [...], rok produkcji 1997, pojemność silnika 2299 cm3, moc silnika 58 kW/79 KM, nadwozie skrzyniowe, rozstaw osi 355 cm, ładowność 900 kg, a więc odpowiadającego typowi sprowadzonego pojazdu przez skarżącego. Średnia cena zakupu została oszacowana na [...] DEM, co w przeliczeniu stanowi kwotę ok. [...] ATS, tj. kwotę ponad dwukrotnie większą od ujawnionej na fakturze. Dane użyte do oceny przy rewizji celnej i ustalone na kwotę [...] ATS, również przekraczaj ą zadeklarowaną wartość towaru o prawie 100%.
W ocenie Dyrektora Izby Celnej stosowany katalog wykazuje ceny diametralnie odmienne od ceny zawartej w zgłoszeniu celnym, dlatego uchybienie w uzasadnieniu decyzji organu I instancji nie miało wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia. Skarżący wśród wielu pism i wniosków przedstawionych organom celnym w obu instancjach, nie ujawnił żadnych danych pozwalających na przyjęcie niższej wyceny pojazdu na rynkach zagranicznych.
Wskazane okoliczności stanowiły zatem podstawę do odmówienia wiarygodności przedłożonej faktury.
Dokonując ustalenia wartości celnej przedmiotowego pojazdu organ I instancji prawidłowo zastosował - zdaniem Dyrektora Izby Celnej - metodę określoną w art.29 Kodeksu celnego. Przyjmując za podstawę cenę pojazdu o takich samych parametrach technicznych, jak pojazd będący przedmiotem importu, organ celny pomniejszył te cenę jedynie o należności celne, gdyż ceny w Informatorze rynkowym wydawnictwa EUROTAX są cenami netto.
Odnośnie zarzutu niewłaściwych danych przyjętych jako podstawę do wyliczeń wartości celnej, Dyrektor Izby Celnej podniósł, że użyte wydawnictwa "Schwackeliste " oraz " Informator rynkowy. Samochody ciężarowe "wydawnictwa EUROTAX podają bieżące ceny na rynku reprezentowanym dla Unii Europejskiej tj. na rynku niemieckim oraz na rynku polskim. W ocenie organu odwoławczego, są to informacje o cenach średnich pojazdów, ustalone na podstawie analizy prowadzonej na reprezentatywnej próbie samochodów używanych z całego obszaru odpowiednich krajów.
Odpowiadając na kolejny zarzut odwołania dotyczący nie przeprowadzenia weryfikacji danych z faktury bezpośrednio u eksportera, Dyrektor Izby Celnej w [...] wyjaśnił, że przepisy celne nie przewidują dla organów celnych obligatoryjnego weryfikowania dokumentów u wystawcy zagranicznego. Organy celne mogą odstąpić od sprawdzenia faktur za pośrednictwem austriackich służb celnych i dokonać kontroli i oceny na podstawie innych, wystarczających dowodów zgromadzonych w sprawie.
W kwestii dokumentów urzędowych Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, że przedłożona organom celnym faktura jest dokumentem prywatnym, a nie urzędowym, ale nawet przeciwko treści dokumentom urzędowym istnieje możliwość przeprowadzenia dowodu.
W ocenie organu odwoławczego postępowanie celne w niniejszej sprawie prowadzone było zgodnie z obowiązującymi przepisami i wbrew zarzutom skargi nie naruszono przepisów proceduralnych.
Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której skarżący zarzucił jej niezgodność z prawem. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że ocena wiarygodności deklarowanej wartości transakcyjnej musi być dokonana w oparciu o ceny obowiązujące w kraju, w którym została transakcja zawarta.Z kolei powołując się na wyrok Sądu Najwyższego wydany w sprawie o syg.akt 202/00 z lutego 2000 r, skarżący podniósł, że kwestionując kwoty podane przez importera organ celny musi udowodnić, że faktycznie były one inne. Takich dowodów w rozpatrywanej sprawie organ celny nie przeprowadził. Ponadto skarżący zarzucił, że organy celne oparły się na cennikach, które -jego zdaniem - są nieadekwatne do rzeczywistości.
Skarżący podtrzymał wszystkie zarzuty zawarte w treści odwołania od decyzji organu I instancji, a także w treści odwołania, które następnie skarżący cofnął.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a dodatkowo stwierdził, że odrzucenie wartości transakcyjnej nie jest tożsame ze stwierdzeniem, że deklarowana przez skarżącego w zgłoszeniu celnym cena, była w rzeczywistości niższa od ceny przez niego zapłaconej. Nie można bowiem wykluczyć - zdaniem organu - iż skarżący de facto zapłacił kontrahentowi kwotę, która wynika ze spornej faktury. Nie oznacza to jednak, że ta cena tzn. cena deklarowana przez importera, winna być bezkrytycznie i w każdym przypadku przyjęta przez organy celne jako wartość celna towaru.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone, zgodnie z art.97 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r, Nr 153, poz. 1271 ze zm.), podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145§ l w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W rozpatrywanej sprawie organy celne naruszyły przepisy prawa materialnego w zakresie niżej opisanym.
Podstawą wymiaru cła jest wartość celna towaru, która zgodnie z art.23§ 1 Kodeksu celnego jest ceną faktycznie zapłaconą lub należną za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny.
Wartość transakcyjna nie może być przyjęta za wartość celną w wypadku, gdy organ celny z uzasadnionych przyczyn zakwestionował wiarygodność i dokładność informacji lub dokumentów służących do określenia wartości celnej, które należy dołączyć do zgłoszenia celnego, albo gdy nie zostaną one przedstawione przez zgłaszającego (art.23 § 7). Przepis ten upoważnia organy celne do oceny przedłożonych dokumentów nie tylko pod względem formalnym, ale również pod względem materialnym dotyczącym informacji w nich zawartych, w celu wyeliminowania przypadków wprowadzania na polski obszar celny towarów o zaniżonej wartości celnej. Dopuszczalność wyeliminowania zasady określonej w art.23 § 1 Kodeksu celnego uzależniona jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek: 1/ brak wiarygodności dokumentów lub brak samych dokumentów, 2/ wskazania przez organ celny przyczyn braku wiarygodności dokumentów.
W rozpatrywanej sprawie ograny celne nie kwestionując formalnej wiarygodności dokumentów stwierdzających wartość celną sprowadzonego przez skarżącego samochodu zakwestionowały jego wartość transakcyjną z uwagi na niską cenę wskazaną w fakturze zakupu w stosunku do jego rzeczywistej wartości.
Stanowisko to jest nie zgodne z przytoczonym wyżej art.23 § 1 Kodeksu celnego, zgodnie z którym wartością celną jest cena faktycznie zapłacona lub należna. Ocena prawna zawarta w zaskarżonej decyzji budzi zastrzeżenia. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że rażąco niska cena pojazdu podana w załączonej do zgłoszenia celnego fakturze uzasadniała odmowę przyjęcia wartości transakcyjnej z tego powodu, że cena zawarta w katalogu "Schwackeliste" różniła się od ceny deklarowanej przez skarżącego. Katalog ten, jak twierdzi Dyrektor Izby Celnej, "zawiera obiektywne średnie ceny nowych i używanych samochodów na obszarze Niemiec. ", i podaje " ceny bieżące na rynku reprezentatywnym dla Unii Europejskiej rynku niemieckim.". Wynika z tego, że Dyrektor Izby Celnej w utożsamia wartość celną samochodu z jego wartością rynkową rozumianą jako " cena unijna ". Rzeczą powszechnie wiadomą jest, że nie istnieje jedna cena samochodu obowiązująca we wszystkich krajach Unii Europejskiej.
Z wyjaśnień do katalogu "Schwackeliste" pod hasłem "Notowanie" wynika,, że wartości pojazdów używanych wymienione w tym katalogu określane są jako " notowania" i są one wynikiem przeprowadzanej na całym terenie Niemiec ciągłej obserwacji rynku. Nie ma zatem wątpliwości, że dane zawarte w tym katalogu odnoszą się wyłącznie do cen obowiązujących na rynku niemieckim. W rozpatrywanej sprawie pojazd został zakupiony w Austrii, a zatem materiałem porównawczym dla oceny wiarygodności zadeklarowanej wartości transakcyjnej nie mogły być ceny obowiązujące w Niemczech.
Niewiarygodność ceny transakcyjnej uzasadniającej jej odrzucenie na podstawie art.23 § 7 Kodeksu celnego jest dopuszczalne wtedy, gdy okaże się że była ona rażąco niska. Stwierdzenie, że cena była rażąco niska zakłada jej porównanie z innymi cenami. Ustalenie tych "innych" cen nie może być intuicyjne ani dowolne. Ocena w tym zakresie musi być dokonana w oparciu o ceny obowiązujące w kraju sprzedawcy. Organ celny musi wykazać, że treść zakwestionowanego dokumentu nie jest zgodna ze stanem faktycznym. Podkreślić należy, że odrzucenie wartości transakcyjnej nie może nastąpić przez proste porównanie wysokości cen deklarowanych przez importera z wartością ustaloną przez organ celny. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd, że kwestionowanie materialnej wiarygodności informacji i dokumentów powinno następować z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności zakupu (wyrok NSA z 20.02.2001 r, syg.akt I SA/Łd 14/00, ONSA 2002,Nr 2, poz.76).
Niedopuszczalne jest ustalenie zaniżenia ceny transakcyjnej przez jej porównanie z cenami samochodów podobnych obowiązującymi na rynkach innych krajów, niż kraj eksportu. Weryfikacja zgłoszenia celnego w zakresie wartości celnej towaru w pierwszej kolejności musi skutecznie podważyć dane wynikające z przedłożonych dokumentów przy uwzględnieniu cen obowiązujących w miejscu zawarcia transakcji, aby można było ustalić wartość celną towaru w oparciu o jedną z metod wskazanych w Kodeksie celnym.
Rażąco niska cena w stosunku do wartości towaru w kraju eksportera może stanowić podstawę do zakwestionowania wiarygodności dokumentów służących do określenia wartości celnej towaru na podstawie art.23 § 7 Kodeksu celnego.
W rozpatrywanej sprawie nie przeprowadzono żadnego postępowania na okoliczność ustalenia cen obowiązujących w miejscu zawarcia przez skarżącego transakcji kupna samochodu.W związku z powyższym organ celny powinien przeprowadzić w tyra zakresie stosowne postępowanie. Dopiero wtedy, gdy organ celny stwierdzi, że istnieją uzasadnione przyczyny do zakwestionowania zadeklarowanej wartości celnej towaru, ustala tę wartość w oparciu o jedną z metod określonych w art.25 - 29 Kodeksu celnego.
Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że decyzja organu I instancji z dnia [...] lipca 2001 r uznająca zgłoszenie celne za nieprawidłowe jest wadliwa również z powodu braku rozstrzygnięcia w zakresie dotyczącym nadania towarowi właściwego przeznaczenia celnego. Samochód został wprowadzony na polski obszar celny, zastosowano wobec niego przepisy dotyczące należności celnych przywozowych, jednak brak rozstrzygnięcia co do objęcia go procedurą dopuszczenia do obrotu powoduje, iż towar ten ma nadal status towaru niekrajowego.
Skoro stosownie do art.65 § 3 Kodeksu celnego, przyjęcie zgłoszenia celnego powoduje z mocy prawa po pierwsze: objęcie towaru procedurą celną, a po drugie: określenie kwoty wynikającej z długu celnego, to analogicznie w przypadku, gdy organ celny wydaje decyzję na podstawie art.65 § 4 Kodeksu celnego, w odniesieniu do towaru wprowadzonego na polski obszar celny, decyzja ta musi rozstrzygać nie tylko o wysokości długu celnego, ale również o objęciu towaru określoną procedurą. Procedury celnej nie można domniemywać, gdyż określa ona status celny towaru. Jest to istotna okoliczność, gdyż ma wpływ m.in. na kształtowanie zobowiązań podatkowych w zakresie podatku od towarów i usług.
Dodatkowo podnieść należy, że samochód objęty zaskarżoną decyzją został wydany, co z prawnego punktu widzenia oznacza, iż towar ten został zwolniony. Zgodnie z art.3 § 1 pkt.25 Kodeksu celnego zwolnienie towaru stanowi czynność organu celnego umożliwiającą użycie towaru w celach określonych przez procedurę celną, jaką został objęty. Nie ma zatem wątpliwości, iż organy celne miały obowiązek rozstrzygnąć o procedurze celnej (w konkretnej sprawie o procedurze dopuszczenia do obrotu).
Uznając że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym, Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - orzekł jak w sentencji.
Zgodnie z art.152 w/w ustawy zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art.200 w/w ustawy.