Uzasadnienie
Skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej nr [...] z dnia 25 września 2014 r., poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A.S. oraz synami: F.S.(lat 7) i A.S. (lat 4). Skarżący pracuje w firmie D. Sp. z o.o. w K. i uzyskuje z tego tytułu z wynagrodzeniem 6 400 zł brutto miesięcznie (4 530,53 zł netto). Z kwoty tej potrącana jest suma 2 265,26 zł, w związku z zajęciem egzekucyjnym.
Skarżący jest również jedynym wspólnikiem ww. Spółki i posiada 1 099 udziałów o łącznej wartości 549 500 zł. Jej kapitał zakładowy wynosi natomiast 850 000 zł. Żona skarżącego zatrudniona jest w Urzędzie Miejskim na stanowisku inspektora i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 3 544,34 zł brutto miesięcznie (2 552,77 zł netto). Jest ona nadto właścicielką samochodu ciężarowego Suzuki Grand Vitara, rok prod. 2009. Rodzina mieszka w domu, którego właścicielami są: A.S. w 1/4 części, F.S. w 1/4 części oraz G.O. w 1/2 części.
Miesięczne wydatki rodziny w styczniu 2015 r. wyniosły 3 386,04 zł. i obejmowały: opłatę za przedszkole – 312,00 zł, opłatę za telewizję – 99 zł, opłatę za wywóz śmieci – 35 zł, opłatę za telefon – 80 zł, opłatę za gaz 678,44 zł, opłatę za wodę – 173,75 zł opłatę za energię elektryczną – 207,85 zł, koszty paliwa – 400 zł, koszty wyżywienia – 800 zł, koszty odzieży – 250 zł, koszty lekarstw – 350 zł.
W piśmie przewodnim stanowiącym odpowiedź na wezwanie referendarza sądowego do uzupełniana wniosku, skarżący podał, że zajęcie jego wynagrodzenia zostało obecnie uchylone. Za ww. pismem skarżący przedłożył kserokopie następujących dokumentów: faktury za gaz i wodę, karty leczenia małoletnich synów (hemofilia), wyciągi z kont bankowych – swojego i żony, zaświadczenia z zakładów pracy skarżącego i jego żony o wysokości uzyskiwanych zarobków, odpis księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, na której zamieszkuje skarżący z rodziną.
W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 marca 2015 r. skarżący zarzucił błędne uznanie, że nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podał, że kwota 1 432 zł, która pozostaje jego rodzinie po odjęciu od dochodu gospodarstwa miesięcznych wydatków, jest niezbędna do utrzymania rodziny, tj. zaspokojenia jej podstawowych potrzeb, na które składają się nie tylko bieżące i stałe opłaty. Skarżący zauważył również, że sam fakt bycia udziałowcem nie przesądza o wysokich możliwościach finansowych. Odwołując się do orzecznictwa podał, ze rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawcy nie jego domniemane dochody i możliwości finansowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Powyższe oznacza, że skuteczne (w terminie) wniesienie sprzeciwu przeciwko postanowieniu referendarza w przedmiocie prawa pomocy powoduje, że wniosek o jej przyznanie podlega ponownemu rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny. Ponadto należy wskazać, że następstwem skutecznego wniesienia sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej zaskarżonego orzeczenia w całości, nawet jeśli strona zaskarżyła jedynie niekorzystną dla siebie część tego orzeczenia.
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy jest traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy nie przysługuje zatem innym osobom, aniżeli tym, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych, stąd dawniej opisywaną instytucję nazywano "prawem ubogich" (por. postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2013 r., I GZ 97/14, wszystkie orzeczenia na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, natomiast ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy do Sądu.
W rozpoznawanej sprawie skarżący domagał się zwolnienia go od kosztów sądowych w całości. Na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem związanym ze sprawą jest opłata w kwocie 2 419 zł.
Sąd zauważa, że zarówno skarżący jak i jego żona mają stałe zatrudnienie, a kwota jaka przypada na wspólne gospodarstwo czteroosobowej rodziny wynosi 7 083,30 zł netto. Ponadto z wyciągu z rachunku bankowego żony skarżącego wynika, że na jej rachunek bankowy (poza wynagrodzeniem za pracę) wpływają kwoty tytułem dokonywanych przez nią wpłat własnych (między innymi na kwotę 2 000 zł i 3 000 zł) oraz przelewów z jej innego rachunku bankowego (np. na kwotę 1 800 zł). Przy czym skarżący nie ujawnił źródeł pochodzenia tych kwot. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę orzekający w sprawie referendarz. W wniesionym sprzeciwie skarżący podkreślał jedynie, że po odjęciu bieżących wydatków pozostaje rodzinie skarżącego kwota 1 432 zł. Niemniej jednak, skarżący nadal nie wyjaśnił z jakich źródeł żona skarżącego zasilała konto bankowe.
Powoływanie się przez skarżącego na pogląd, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy brać pod uwagę wyłącznie rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawcy, a nie jego domniemane dochody (postanowienie NSA z dnia 20 października 2006 r., I OZ 1442/06) jest o tyle niezasadne, że orzeczenie to dotyczyło osoby bezrobotnej, mającą na utrzymaniu dzieci i wykazującej wyższe wydatki niż deklarowane dochody. Sytuacja skarżącego jest zupełnie odmienna. Z akt sprawy wynika, że skarżący (a właściwie pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym) żona skarżącego faktycznie zasila konto kwotami wpłacanymi gotówką lub przelewami z innego, własnego, konta. Nie ma mowy więc o "domniemaniach", ale o dowodach, które wzbudzają wątpliwości czy wszystkie informacje o sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny zostały rzetelnie przedstawione Sądowi do oceny.
Dodać też należy, że spółka, której jedynym wspólnikiem jest skarżący, posiada stosunkowo wysoki kapitał zakładowy 850 000 zł. Skarżący nie uprawdopodobnił w żaden sposób, aby sytuacja spółki (której jest jedynym udziałowcem) uniemożliwiała udzielenie mu, chociażby jednorazowej pożyczki lub wzięcie zaliczki na poczet przyszłej dywidendy.
W związku z powyższym, zdaniem Sądu, skarżący nie uprawdopodobnił, aby jego sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów niniejszego postępowania.
Należy bowiem zwrócić uwagę, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FZ 88/14). Z akt sprawy wynika, że skarżący takimi funduszami dysponuje, albo potencjalnie jest w stanie uzyskać własnym staraniem pomoc na pokrycie kosztów postepowania sądowego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. w zw. z art.260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.