Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 04.11.2011r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach", nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy J. Ł. ur. w 1953r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje on rentę inwalidzką w wysokości 637,53 zł. miesięcznie, netto a z tytułu umowy o dzieło dotyczącej utrzymania czystości - 300 zł., miesięcznie, netto.
Jego miesięczne wydatki obejmują: opłatę za mieszkanie -200 zł., opłatę za gaz – 50 zł., opłatę za energię elektryczną - 40 zł., koszty utrzymania i żywności – 300 zł.
Wnioskodawca spłaca też kredyt, którego miesięczna rata po konsolidacji wynosi 288,56 zł. Jak podnosi zaciągnięte wcześniej kredyty miały na celu pokrycie kosztów leków i zapewnienie mu minimum egzystencji.
J. Ł. jest właścicielem lokalu mieszkalnego, położonego w K. przy ul. [...] stanowiącego odrębną nieruchomość, składającego się z pokoju, łazienki, wnęki kuchennej, przedpokoju, którego łączna powierzchnia wraz z piwnicą wynosi 34 m2. Dla nieruchomości tej Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą Nr[...].
Zdaniem orzekającego wniosek zasługuje na uwzględnienie tylko w części.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04).
Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP.
Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r., sygn. akt. OZ 862/04).
Z całą pewnością więc zasada partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania ma zastosowanie w przypadku kiedy strona skarżąca otrzymuje stały dochód i jest właścicielem nieruchomości. Oczywiście stopień partycypacji trzeba określić każdorazowo, biorąc pod uwagę indywidualną sytuację majątkową strony skarżącej a także wysokość należnych kosztów sądowych.
W rozpatrywanej sytuacji wpis od skargi wynosi 500 zł. a więc tylko o 137,53 zł., mniej od uzyskiwanej renty i o 90 zł. mniej od miesięcznych wydatków strony skarżącej wynikających z opłat i kosztów utrzymania. Stąd też konieczność uiszczenia całej tej sumy wiązałaby się z uniemożliwieniem zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy.
Analizując zdolności płatnicze J. Ł. nie można pominąć faktu, iż spłaca on skonsolidowany kredyt a prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Należy jednak zaznaczyć, iż pieniądze uzyskane w wyniku kredytów przeznaczane były również na bieżące utrzymanie i zakup lekarstw, co pozwala patrzeć na tą ogólna zasadę nieco pod innym kątem.
Biorąc pod uwagę powyższe orzekający, stanął więc na stanowisku, iż zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych zasadne jest ponad kwotę 100 zł czyli najmniejszą wartość wpisu przewidzianą przez Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 24 grudnia 2003 r., nr 221, poz. 2193 z p.zm.) Rozstrzygnięcie to nie pozbawia wnioskodawcy zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża go w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować uniemożliwienie skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego.
W związku z tym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz.270).