Uzasadnienie
W niniejszej sprawie strona skarżąca na etapie złożenia skargi kasacyjnej od wyroku oddalającego jej skargę domagała się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na pogarszający się stan finansowy i brak wystarczających środków koniecznych do uiszczenia należnych opłat sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż bieżąca sytuacja finansowa jak i wyniki działalności z roku ubiegłego zakończone stratą są przesłanką do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podano przy tym, iż Naczelnik US wszczął egzekucję względem spółki na łączną kwotę 34 913 401,10 zł. Dokonał zajęć bankowych oraz zajęć wierzytelności.
Wobec tego spółka w dniu 24.12.2013r. złożyła do Sądu Rejonowego wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu. Spółka z powodu wszczęcia egzekucji pozbawiona została możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Majątek zastawiony jest hipotekami na rzecz Banku Spółdzielczego Rzemiosła na zabezpieczenie kredytu. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca – Biuro K. – obecnie W. sp. z o.o. w K. prowadzi działalność o charakterze informatycznym. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wysokość kapitału zakładowego podstawowego wynosi 50 000 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy określono na kwotę: 19 481 678,15 zł. Wykazano również, iż w roku obrotowym 2013r. spółka poniosła stratę w wysokości 59 889 669,47 zł. Spółka posiada rachunek bankowy, na którym wykazano kwotę minus 385,02 zł. Drugi rachunek w złotych wykazuje stan 0,00 zł., zaś rachunek walutowy – 1,87 Euro.
Wskazano także na zawiadomienia o wpisach hipoteki do ksiąg wieczystych, zawiadomienia o dokonaniu zastawów skarbowych na wierzytelnościach w celu zabezpieczenia należności z tytułu podatku od towarów i usług za 2007 oraz 2008r., tytuły wykonawcze wystawione przez Naczelnika US o zajęciu rachunków bankowych, a także bilans finansowy sporządzony na dzień 31.12.2013r. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia złożonych dokumentów, przedstawiono - rachunek zysków i strat za 2013r., z którego wynika, iż w 2012r spółka wykazywała zysk w wysokości 569 559,96 zł, natomiast w 2013r. odnotowuje stratę w kwocie 56 889 669,47 zł. Przedstawiono oświadczenie, że obroty spółki za okres od stycznia do maja 2014r. wyniosły 2 543 747,16 zł. Przedstawiono deklaracje dla podatku VAT za maj 2014r., z której wynika, iż podstawa opodatkowania w tym miesiącu wynosiła 374 900,00 zł. Skarżąca spółka przedstawiła wykaz nieruchomości objętych hipoteką łączną oraz hipoteką przymusową, a także wykaz nieruchomości bez wpisów – dom w budowie na działce w Modlnicy oraz drogę dojazdową do nieruchomości w Modlnicy.
Przedstawiono wykaz środków transportu objętych zastawem skarbowym (8 samochodów), oraz wykaz 6 samochodów osobowych w/g. roczników od 2001 do 2004r. niezastawionych w rejestrze zastawów skarbowych. Dodano zestawienie środków w kasie na dzień 1 lipca 2014r. (900,18 zł), oświadczenie, iż wszyscy pracownicy są na urlopach bezpłatnych i oddelegowani zostali na podstawie art. 174-1 § 1 Kodeksu pracy do innego pracodawcy. Aktualnie spółka nie ponosi kosztów utrzymania pracowników. Według stanu na dzień 1 lipca 2014r. na łącznie 6 rachunkach bankowych zgromadzone są środki pieniężne w kwocie 13877,11 zł. Ponadto wnioskodawca dołączył oświadczenie, iż wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika zostało wypłacone z góry w 2013r.
Postanowieniem z dnia 18 lipca 2014r. referendarz sądowy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił.
Strona skarżąca złożyła w terminie sprzeciw, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu, że nie uwzględniono, iż ze względu na upadłość układową posiadanym majątkiem trwałym spółka nie może swobodnie dysponować w postaci zastawu lub realizacji wierzytelności. Nie było także faktycznej możliwości utworzenia rezerwy na opłacenie skargi kasacyjnej w kwocie 100 tys. zł. Obecna działalność ogranicza się do obsługi kontraktów zawartych przed ogłoszeniem upadłości, z których zysk nie wystarcza na pokrycie wszystkich kosztów działalności.
Postanowieniem z dnia 11 września 2014r. Sąd oddalił wniosek w całości. Jednak Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 grudnia 2014 r. sygn. I FZ 449/14 uchylił postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. NSA wskazał, iż sąd I instancji powinien przeanalizować, czy skarżąca ma de facto możliwość by wygospodarować środki na pokrycie opłat sądowych oraz czy w pełni gospodaruje swoim majątkiem, w szczególności środkami uzyskiwanymi od kontrahentów i w tym kontekście ustalić wysokość ciążących na skarżącej opłat sądowych, zabezpieczeń w postaci hipotek przymusowych na majątku skarżącej, oraz stanu jej kont bankowych.
W celu wykonania zaleceń NSA sąd wezwał wnioskodawcę o dodatkowe oświadczenia i dokumenty. Spółka podała w piśmie z dnia 12 marca 2015r., iż w styczniu 2015r. jej obroty wyniosły 352861 zł, w tym podatek należy VAT wyniósł 81158zł. Z posiadanych dwunastu działek, dwie nie są obciążone hipotekami w tym jedna o wartości około 1100000 zł, a ponadto jedna z obciążonych – las i droga w Wiśle o szacunkowej wartości 655000 zł jest objęta hipotekami w wysokości około 285000zł. Zarząd nad nieruchomościami sprawuje sędzia komisarz. Z posiadanych czternastu pojazdów mechanicznych sześć nie jest objętych zastawem skarbowym. Stan środków w kasie to około 5500 zł. Spółka zatrudnia 22 pracowników pobierających miesięcznie razem 38500 zł, pokrywanych z bieżącej działalności spółki. Przedstawiono także wyciąg za ostatnie cztery miesiące z rachunku bankowego, z którego wynika, suma wpłat na 2072194 zł, a wypłat na 2754059zł.
Wynagrodzenie pełnomocnika występującego w sprawie sadowej pokrywane jest ze środków pochodzących z bieżącej działalności spółki. Natomiast w planie budżetowym na 2015r. przewidziano w uzgodnieniu z nadzorcą sądowym środki w wysokości 10 tys. zł na każdą sprawę sądową.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Wnioskodawca wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., przyznanie takiego prawa może nastąpić tylko, gdy osoba prawna wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Wniosek zasługuje w części na uwzględnienie.
Jak wyżej wskazano przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej ma charakter fakultatywny. Jeżeli strona skarżąca jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 09.03.2011r., sygn. akt II FZ 91/2011, postanowienie SN z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04).
Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zasadna jest też teza, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie. NSA z dnia 01.04.2008r., sygn. akt I OZ 208/2008, postanowienie NSA z dnia 15.09.2011r., sygn. akt I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 11.06.2014r., sygn. akt II FZ 570/14, postanowienie NSA z dnia 05.06.2014r., sygn. akt II FZ 646/14).
W rozpatrywanej sprawie sytuacja spółki jest trudna, o czym świadczy stan upadłości układowej oraz wysokość zaległości podatkowych. Charakter tej upadłości tj. upadłość układowa a nie likwidacyjna, jej obecny etap tj. ustalanie listy wierzycieli oraz fakt posiadania znacznego majątku i środków pieniężnych, stanowią jednak okoliczności przesądzające o konieczności partycypacji spółki w kosztach sądowych, w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy.
Stopień tej partycypacji musi być możliwy do zrealizowania przez spółkę. W niniejszym przypadku wysokości wpisu od skargi kasacyjnej wynosi 50000 zł. Taka kwota, w świetle przedstawionych okoliczności, przekracza możliwości płatnicze strony skarżącej. Stąd też zwolnienie jej od kosztów sądowych w 9/10 częściach jest rozstrzygnięciem zasadnym, stanowiącym wyraz szeroko rozumianego prawa do sądu. Trzeba bowiem zaznaczyć, iż spółka w przeważającej części, wynoszącej obecnie 45 000 zł., została zwolniona od obciążeń wynikających z przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego. Podjęte rozstrzygnięcie jest więc wynikiem miarkowania, zgodnego z zasadą partycypacji. Ma ono również na względzie i fiskalny interes Państwa, którego zasoby budżetowe w tym względzie są ograniczone. Koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest wobec tego przyjęcie racjonalnych, opartych na obowiązujących regulacjach, procedur selekcji, adekwatnych do konkretnych stanów faktycznych, co w niniejszej sprawie zostało uwzględnione.
Sąd uwzględnił okoliczność prowadzonej nadal działalności gospodarczej, posiadanego majątku, w tym w części nieobjętej obciążeniami hipoteką lub zastawem skarbowym, a także fakt prowadzonych licznych spraw sądowych i niemożność pokrycia pełnych kosztów wszystkich tych spraw.
Podsumowując należy stwierdzić, iż dokonana analiza sytuacji finansowej spółki pozwala na stwierdzenie, iż majątek jakim dysponuje w powiązaniu z nadal kontynuowaną działalnością gospodarcza pozwalają na poniesienie wskazanej części opłat.
Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy o p.p.s.a.