Uzasadnienie
Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 16 maja 2012r., znak [...], wydanym na podstawie art. 216 oraz art. 169 § 4 o.p. pozostawił bez rozpatrzenia podanie R.J. stanowiące odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 22 lutego 2012r., znak [...], określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2007.
Organ wskazał, że odwołanie, wniesione przez R.J., nie było podpisane. Dyrektor Izby Skarbowej wezwał więc skarżącego do usunięcia w terminie braku formalnego, zgodnie z art. 169 § 1 o.p., pouczając, że nie podpisanie pisma spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Wezwanie zostało doręczone w formie zastępczej (dwukrotne awizowanie przesyłki), a w wyznaczonym terminie skarżący nie podpisał odwołania.
R.J. wniósł w terminie zażalenie na powyższe postanowienie, żądając jego uchylenia. Podniósł, że nie otrzymał żadnego awiza. Wskazał, że zawiadomienia mogły nie zostać umieszczone prawidłowo albo ktoś je usunął. Wniósł jednocześnie o zwrócenie się do Poczty o wyjaśnienie w tym przedmiocie.
Postanowieniem z dnia 27 września 2012r., znak [...], wydanym na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 216 oraz art. 239 o.p., Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie własne.
Organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania, następnie – powołując się na przeprowadzone w drugiej instancji postępowanie i uzupełnienie materiału dowodowego – stwierdził, że zażalenie nie jest zasadne. Omówił prawidłowość doręczenia wezwania do usunięcia braków odwołania. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że to na adresacie przesyłki spoczywa ciężar udowodnienia, iż nie został zawiadomiony o przeznaczonym dla niego piśmie.
R.J. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i wniósł w terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zarzucił, że postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa, bez zbadania stanu faktycznego i bez umożliwienia mu wykazania swoich racji. Wskazał, że nie można mówić o rzetelnym wyjaśnieniu sprawy, gdy jej okoliczności są wyjaśniane bez udziału strony, bez możliwości relacji na oświadczenia innych osób czy bez możliwości zapoznania się z aktami. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie wobec wniesienia z uchybieniem terminu, względnie zaś – o jej oddalenie.
Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Nie stwierdzając takich naruszeń, sąd administracyjny skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., sąd uchyla zaskarżony akt administracyjny, gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
Jedną z zasad ogólnych postępowania podatkowego jest zasada czynnego udziału stron. Zgodnie z art. 123 § 1 o.p., organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jeżeli strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, stanowi to podstawę do wznowienia postępowania podatkowego, co wynika z art. 240 § 1 pkt 4 o.p.
Zasada ta odnosi się do wszystkich elementów postępowania wyjaśniającego, prowadzonego w sprawie. Czynny udział należy zagwarantować stronom nie tylko w tych działaniach, które mają na celu wyjaśnienie istoty sprawy i zastosowanie przepisów materialnoprawnych, ale również przy ustalaniu okoliczności o znaczeniu wyłącznie procesowym, tak jak prawidłowość doręczenia wezwania w sprawie niniejszej. Ordynacja podatkowa nie przewiduje, aby przed wydaniem postanowienia organ miał obowiązek wyznaczenia stronie terminu do zapoznania się z aktami sprawy, tak jak ma to miejsce w odniesieniu do decyzji (art. 200 § 1 o.p.). Niemniej bezspornie strona winna zostać poinformowana o zakończeniu gromadzenia materiału dowodowego, jeżeli wydanie postanowienia było poprzedzone postępowaniem dowodowym. W przeciwnym bowiem razie możliwość wypowiadania się co do materiałów sprawy oraz czynnego działania nie byłaby zagwarantowana. Obowiązek ten jest szczególnie istotny wówczas, gdy ma być wydane postanowienie ostateczne, kończące postępowanie.
W niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej na etapie postępowania zażaleniowego uzupełniał materiał dowodowy. Pismem z dnia 20 lipca 2012r. (k. 9 akt organu II instancji) zwrócił się do Poczty Polskiej o wyjaśnienia i dowody; pisma tego nie doręczył skarżącemu do wiadomości. W dniu 7 sierpnia 2012r. do organu wpłynęła pisemna informacja Poczty oraz oświadczenie doręczyciela (k. 13, 14 akt organu II instancji), o czym R. J. nie został zawiadomiony. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2012r. (k. 15 akt organu drugiej instancji) skarżącego zawiadomiono o niezałatwieniu sprawy w terminie, wskazując na konieczność współpracy z innymi organami, co mogło sugerować, że materiał dowodowy sprawy będzie nadal uzupełniany. Postanowieniem z dnia 21 września 2012r. (k. 18 akt organu drugiej instancji) Dyrektor Izby Skarbowej odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony. Nie wskazał jednak, czy postępowanie dowodowe dalej będzie prowadzone. W dniu 27 września 2012r. wydane zostało zaskarżone postanowienie.
Takie działanie uznać należy za naruszenie art. 123 § 1 o.p. Skarżący nie wiedział, że wyjaśnienia Poczty zostały już włączone do materiału dowodowego; co więcej, po otrzymaniu postanowienia z dnia 29 sierpnia 2012r. mógł odnieść błędne wrażenie, że dowody te nie trafiły jeszcze do organu podatkowego. Brak informacji o poszerzeniu materiału dowodowego uniemożliwił R.J. zapoznanie się z nim i wypowiedzenie się co do treści nowych dokumentów. W ten sposób skarżącego pozbawiono prawa do czynnego udziału w sprawie. Ponieważ uchybienie to stanowi przesłankę wznowienia postępowania podatkowego, jego stwierdzenie obliguje Sąd do wyeliminowania postanowienia z obrotu prawnego.
Prowadząc sprawę ponownie, organ winien zapewnić skarżącemu możliwość czynnego udziału w postępowaniu, poprzedzającym ewentualne wydanie postanowienia.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w punkcie I. wyroku, za podstawę biorąc art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w W punkcie II. wyroku orzeczono, że decyzje nie mogą być wykonywane, z uwagi na treść art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w punkcie III., za podstawę biorąc art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.