Uzasadnienie
W dniu 2 marca 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Z.L. o zwolnienie od kosztów sądowych, uzupełniony pismem z dnia 2 kwietnia, 26 kwietnia, 9 maja i 14 maja 2012 roku, w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 listopada 2011 r.
We wniosku skarżący oświadczył, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód osiągany z tytułu umowy o pracę wynosi 1.500 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi ½ cz. udziału we własności nieruchomości gruntowej o pow. 1,11 ha, ¼ cz. udziału we własności nieruchomości rolnej, zabudowanej pow. 2ha.
Na uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż do WSA w Krakowie złożył pięć skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej, które zostały zarejestrowane pod sygnaturami I SA/ Kr 194-198/12. Kwota łączna wpisów od tych skarg wynosi 36.941 zł i na obecnym etapie życia przekracza możliwości finansowe skarżącego. Utrzymuje się on z wynagrodzenia za pracę w wysokości netto 1111.86 zł miesięcznie. Ponadto z tytułu najmu nieruchomości rolnej zabudowanej o pow. 2ha uzyskuje wynagrodzenie miesięczne brutto w wysokości 1.500 zł, płatne co kwartał. Nie posiada oszczędności, z których mógłby uiścić wpis. Według skarżącego odmowa zwolnienia od wpisu oznaczałaby pozbawienie go prawa do sądowej kontroli legalności zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia 2 kwietnia 2012 r., uzupełniającym wniosek pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, iż skarżący nie posiada rachunku bankowego. W piśmie tym pełnomocnik wymienił również wszystkie nieruchomości stanowiące współwłasność skarżącego tj. dwie nieruchomości rolne. Według oświadczenia skarżący obecnie zamieszkuje w miejscowości B., przy ul. P., w budynku stanowiącym własność rodziców skarżącego. W budynku tym zamieszkuje również jego syn P.L. Koszty miesięcznego utrzymania skarżącego wynoszą około 1.000 zł. Obejmują one wydatki na żywność, środki czystości, ubranie i inne niezbędne do życia rzeczy.
Małżeństwo małżonków A. i Z. L. nie zostało rozwiązane wyrokiem sądowym. Nie pozostają oni również w separacji na skutek orzeczenia sądowego. Obwiązuje ich umowa o rozdzielności majątkowej (akta admin.). Do pisma dołączone zostały wydruki centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych dotyczące nieruchomości stanowiących współwłasność skarżącego, kserokopie rachunków za energię elektryczną - 120,44 na nazwisko A.L. za gaz- 189,39 na nazwisko A.L., za wodę i ścieki – 163,21 zł na nazwisko A. i K. L., kserokopia zeznania podatkowego za rok 2010, kserokopia umowy najmu nieruchomości gruntowej, wniosek do Starostwa Powiatowego w O. o wydanie zaświadczenia w sprawie własności pojazdów mechanicznych, kserokopia księgi wieczystej i zawiadomienia dot. nieruchomości gruntowych stanowiących współwłasność skarżącego.
Ustalono także, iż wynagrodzenie skarżącego nie jest objęte zajęciem komorniczym, a skarżący nie jest właścicielem żadnego pojazdu mechanicznego. Ponadto syn skarżącego złożył oświadczenie, w którym odmówił przekazania informacji w zakresie wysokości jego miesięcznego wynagrodzenia.
Postanowieniem z dnia 24 maja 2012 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.
Na powyższe postanowienie skarżący wniósł skutecznie sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami, cytowana dalej jako p.p.s.a.) od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 p.p.s.a.).
Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Zgodnie z artykułem 246 § 1 pkt 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie.
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zdaniem Sądu skarżący wykazał, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, jednakże nie w pełnym wnioskowanym przez niego zakresie.
Zdaniem Sądu, sytuacja finansowa skarżącego uzasadnia zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 3/4 części. Skarżący otrzymuje stały miesięczny dochód w postaci wynagrodzenia za pracę w wysokości 1111,86 zł miesięcznie. Ponadto z tytułu najmu nieruchomości rolnej zabudowanej o pow. 2ha uzyskuje wynagrodzenie miesięczne brutto w wysokości 1.500 zł. Nadto jest właścicielem ¼ cz. ww. nieruchomości oraz ½ cz. udziału we własności nieruchomości gruntowej o pow. 1,11 ha. Skarżący stale korzysta także z pomocy rodziców, którzy umożliwiają mu zamieszkiwanie w budynku stanowiącym ich własność.
Skarżący określił swoje miesięczne wydatki na kwotę 1000 zł jednakże uwadze Sądu nie umknął fakt, że skarżący zamieszkuje razem z synem, który mimo że nie prowadzi z nim gospodarstwa domowego generuje cześć kosztów, które skarżący wliczył do swoich wydatków. Zatem skarżący ma możliwość wyegzekwowania od syna przypadającej na niego części kosztów związanych z użytkowaniem mieszkania. Sytuacja skarżącego wskazuje zatem, że jest on osobą posiadającą pewien konkretny majątek, nie jest on osobą borykającą się z biedą, a dla takich właśnie osób przewidziana jest instytucja całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych.
Ponadto skarżący jest osobą stosunkowo młodą, posiadającą doświadczenie i rozeznanie w prowadzeniu działalności gospodarczej, nie jest człowiekiem nieporadnym, z zatem posiada zdolność do zdobycia pracy zarobkowej z wynagrodzeniem wyższym, niż najniższe krajowe. Pamiętać należy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
Jednocześnie biorąc pod uwagę, fakt, że skarżący wniósł do tut. Sądu 5 skarg, gdzie łączna kwota wpisu od tych skarg wynosi 36 941 zł należy uznać, że uiszczenie wpisu od skarg w pełnej wysokości, mogłoby stanowić dla skarżącego zbyt duże obciążenie finansowe. Dlatego też Sąd uznał, że zwolnienie od wpisu od skargi w ¾ części jest zasadne i adekwatne do jego aktualnej sytuacji majątkowej. W zakresie pozostałej części wniosku sąd uznał, że skarżący podejmując stosowne starania będzie w stanie wygospodarować potrzebne środki. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w przypadku pogorszenia sytuacji majątkowej skarżącego ma on możliwość wystąpienia z ponownym wnioskiem o zwolnienie od kosztów, który zostanie rozpatrzony przez Sąd.
Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.