Uzasadnienie
W dniu 18 stycznia 2012r. skarżący J.P., działając przez swego pełnomocnika, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 grudnia 2011r. wydaną w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok.
Skarżący domagał się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody i duże koszty utrzymania. Jak wskazano – sytuacja materialna jego i małżonki nie pozwala na opłacenie wysokich kosztów wpisu sądowego od skargi.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i małoletnią córką. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest wynagrodzenie za pracę małżonki w kwocie 1.386 zł oraz dochód osiągany przez niego samego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą "J" w wysokości 1.92,42 zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 2.578,42zł. Skarżący przedstawił zaświadczenie z zakładu pracy o wysokości uzyskiwanych przez żonę dochodów oraz bilans przychodów i kosztów firmy za 2011r (przychód w 2011r. 70.705,69 zł, koszty 56.396,550 zł, dochód – 14.309,19zł).
Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż nie posiada on na własność żadnych nieruchomości lokalowych ani gruntowych. Wraz z rodziną zamieszkuje grzecznościowo w mieszkaniu rodziców. Nie posiada innych cennych ruchomości ani oszczędności, natomiast podaje, iż posiada samochód pomoc drogową "I" na zasadach współwłasności z bankiem. Obciążony jest w związku z tym ratą kredytową w wysokości 2.466,59 zł (umowa kredytowa w załączeniu). Sama umowa opiewa na kwotę 88.797,24 zł.
Jak wynika z oświadczeń, rodzina skarżącego wspomagana jest okresowo przez rodziców – pomoc tę szacuje na kwotę około 500 zł miesięcznie.
Postanowieniem z dnia 13 marca 2012r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.
W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik skarżącej zarzucił Referendarzowi naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uznanie, iż strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W szczególności miał on pominąć fakt, że strona ponosi znaczne koszty związane z utrzymaniem córki, jak choćby koszty zakupu ubrań, żywności, jak również wyjść do kina, na basen, cz też innych zajęć dodatkowych.
W ocenie pełnomocnika, sumy dochodów gospodarstwa domowego wnioskodawcy nie można postrzegać jako "znacznych środków finansowych" jak to czyni Referendarz.
Przyznano natomiast, że rata spłacanego kredytu na samochód - pomoc drogową pokrywa zadeklarowane miesięczne dochody, dlatego też małżonkowie są zmuszeni korzystać z pomocy finansowej rodziców, która uzależniona jest od aktualnych potrzeb ich rodziny.
Pełnomocnik zakwestionował rozumowanie Referendarza sądowego jakoby zobowiązania publicznoprawne miały pierwszeństwo przed prywatnymi. Skarżący nie może przecież zaniechać spłaty kredytu bankowego, bo nastąpi jego przymusowa egzekucja, w związku z obciążeniem tegoż kredytu na hipotece.
Wnioskodawca nie czynił wcześniej oszczędności, ponieważ nie zdawał sobie sprawy z zaistnienia w przyszłości obowiązku poniesienia wysokich kosztów sądowych, zresztą nie miał możliwości przewidzenia takiej sytuacji, skoro to nie on, a organ zainicjował postępowanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012r. poz. 270, powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania(art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Z wniosku skarżącego jednoznacznie wynika, iż wnosi on o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a to zwolnienia od kosztów.
Zawarta w przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi regulacja prawa pomocy - stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Stwierdzenie przez Sąd sprzeczności w składanych przez stronę wyjaśnieniach oraz przedkładanych dokumentach, a następnie powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie pozwalają na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających podatnika.
W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, Sąd uznał, iż okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej w jakiej znajduje się wnioskodawca, których istnienie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy, a to mając na względzie spoczywający na skarżącym ciężar dowodowy w tym zakresie.
W tych warunkach punktem wyjścia dla dalszych rozważań powinno być odwołanie się do zaakcentowanej już na poprzednim etapie postępowania okoliczności, iż obciążająca budżet gospodarstwa domowego małżonków comiesięczna płatność na poczet spłaty raty kredytu na zakup samochodu – pomocy drogowej w istocie wiąże się z wydatkowaniem sumy dochodów obojga małżonków. Oznacza to w konsekwencji, że zasadnicze źródło utrzymania małżonków stanowić muszą inne dochody. W świetle treści wniosku, przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego, zaledwie jednym z nich musi być pomoc udzielana przez rodziców – w kwotach po 500zł na każdego z małżonków, co oznacza, że na wspomniany budżet gospodarstwa domowego składa się dodatkowo jeszcze kwota 1.000zł. Niemniej jednak trudno uznać by wspomniane fundusze umożliwiały przetrwanie rodzinie, skoro na jednego członka rodziny przypadałaby kwota zaledwie około 350zł.
W tych okolicznościach wyjaśnienia sprzeciwu w zakresie znacznych wydatków w celu zadośćuczynienia potrzebom rozwojowym dziecka skarżącego nakazują powziąć dodatkowe wątpliwości odnośnie wiarygodności okoliczności przywołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc nawet pod uwagę, iż współdzielenie mieszkania z rodzicami jednego z małżonków pozwala w zasadniczy sposób zredukować część kosztów związanych z bieżącym funkcjonowaniem tak współtworzonej wspólnoty (choćby częściowo z wyżywieniem), to jednak z natury rzeczy większość wydatków ponoszonych w związku z zaspokajaniem podstawowych potrzeb egzystencjalnych, w szczególności w zakresie ubioru czy też środków higieny, ma charakter niepodzielny. W gruncie rzeczy nie sposób wyobrazić sobie, by w okolicznościach przedstawionych we wniosku, opierając się zasadniczej mierze na wsparciu rodziców małżonkom udawało się egzystować przez dłuższy okres czasu.
Przy dokonywaniu takiej oceny Sąd opierał się w pierwszym rzędzie na danych ujawnionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, który zgodnie w wolą ustawodawcy, stanowić winien zasadnicze narzędzie rekonstruowania stanu faktycznego sprawy, choćby poprzez nadanie mu formy kwalifikowanego oświadczenia wiedzy. Tymczasem, co istotne, o możliwości zwiększonej pomocy udzielanej przez rodziców (tj. przekraczającej kwotę 500zł) wspomniano dopiero na etapie zaskarżenia postanowienia Referendarza sądowego, gdzie wyraźnie akcentowano przecież rodzące się w sprawie wątpliwości.
W konsekwencji argumentacja sprzeciwu wydaje się być nieudaną próbą dostosowania obrazu okoliczności faktycznych do obiektywnego wzorca ustawowego pozwalającego na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W sytuacji, gdy w świetle danych ujawnionych we wniosku, oświadczenie skarżącego jawiło się jako niewiarygodne. Zadaniem strony, tym bardziej przy uwzględnieniu wsparcia profesjonalnego pełnomocnika, było wyczerpujące przedstawienie wszelkich okoliczności doniosłych dla rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Miast wyczerpującego przedstawienia danych dotyczących prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej dużo bardziej pożądane byłoby naświetlenie okoliczności dotyczących bieżących wydatków rodziny. Nie sposób przy tym zrozumieć, dlaczego wobec szerokich ram wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), pozwalającego uwypuklić wszelkie dodatkowe okoliczności związane z sytuacją majątkową strony, już przy wszczęciu postępowania zaniechano przywołania argumentów sformułowanych dopiero w sprzeciwie.
Co oczywiste, niekwestionowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych zasady, iż zobowiązania prywatnoprawne zasadniczo nie powinny wyprzedzać należności publicznoprawnych - nie można traktować jako reguły absolutnej. Niemniej jednak z drugiej strony, nie można zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika, gdyż prowadziłoby ono niechybnie do bezwzględnego uprzywilejowania zaspokajania tych pierwszych. W panujących obecnie warunkach społeczno-gospodarczych większość społeczeństwa posiada bowiem długoterminowe zobowiązania cywilnoprawne i w przeważającej mierze powiązane są one z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych czy też warunkują prowadzoną działalność gospodarczą.
Zrekonstruowana w oparciu o przedstawione przez skarżącego twierdzenia i dokumenty sytuacja majątkowa jawi się zatem w sposób oczywisty jako wyrwana ze znacznie szerszego kontekstu i nie pozwala na realną jej ocenę z punktu widzenia regulacji przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.