Uzasadnienie
Skarżący M.G. odpowiadając na wezwanie o uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 2 871 zł od skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 20013 r. I SA/Kr 232/12 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r., reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.
Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2013 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie (postanowienie zostało doręczone dnia 31 grudnia 2013 r.). Dnia 7 stycznia 2014 r. pełnomocnik skarżącego złożył sprzeciw wskazując, że wbrew twierdzeniom referendarza o nienadesłaniu wszystkich dokumentów, które umożliwiałyby orzeczenie zgodnie z wnioskiem – możliwe było dokonanie oceny sytuacji finansowej skarżącego. Zdaniem pełnomocnika skarżącego: "Pomimo bowiem niedostarczenia przez niego dodatkowych dokumentów, z tych które przedłożył jasno wynikało, że Skarżący nie osiąga dochodów pozwalających Mu na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania jego i rodziny. Dokumenty których pełnomocnik nie złożył z powodu ich nieuzyskania od Mocodawcy nie były zatem konieczne dla dokonania oceny Jego kondycji finansowej".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Na podstawie art. 260 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Powyższe oznacza, że skuteczne (w terminie) wniesienie sprzeciwu przeciwko postanowieniu referendarza w przedmiocie prawa pomocy powoduje, że wniosek o jej przyznanie podlega ponownemu rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny.
W sprawie znajduje zastosowanie zgodnie z art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym stronie przysługuje prawo pomocy w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą spełnienie przesłanek, o których mowa w ww. przepisie.
W rozstrzyganej sprawie skarżący został wezwany o uzupełnienie braków wniosku poprzez przesłanie wypełnionego formularza PPF oraz przesłanie dodatkowych informacji poprzez oświadczenie z jakich źródeł i w jakiej wysokości skarżący i jego małżonka czerpią dochody na pokrycie kosztów bieżącej egzystencji, przedłożenie odpisów zeznań podatkowych o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącego oraz osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za rok 2012, a także deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy miesiące bieżącego roku – w przypadku prowadzenia przez nich działalności gospodarczej, przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych (osobistych i firmowych) i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, oświadczenia, czy skarżący czerpie jakiekolwiek korzyści z majątku nieruchomego, którego jest właścicielem (np. z tytułu najmu) – jeśli tak, jaka jest wysokość tych dochodów, udokumentowanie aktualnymi rachunkami (za ostatni okres rozliczeniowy) wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ewentualne leczenie, telefon, podatki, ubezpieczenia, itp., a także zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych przez skarżącego lub jego żonę pojazdach mechanicznych lub o ich braku.
W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego przesłał odpisy zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za rok 2012 oraz deklaracji VAT-7 skarżącego za: czerwiec, lipiec i sierpień 2013 roku. Pełnomocnik skarżącego podniósł, że z przesłanych dokumentów wynikało, że małżonkowie w 2012 roku nie osiągnęli dochodów, lecz ponieśli stratę. Skarżący osiągał przy tym w 2012 roku przychody wyłącznie z najmu nieruchomości, które to przychody nie pokrywały kosztów działalności, co spowodowało poniesienie straty na działalności z tego tytułu. Pełnomocnik wyjaśnił, że przychody skarżącego osiągane z tytułu wynajmu nieruchomości są pobierane przez Pekao Bank Hipoteczny S.A. tytułem spłaty kredytów zabezpieczonych na przedmiotowych nieruchomościach, z których to kredytów sfinansowano budowę budynków biurowych należących do skarżącego. Ze względu na niemożność skontaktowania się ze swoim mocodawcą pełnomocnik wniósł o przedłużenie o 14 dni terminu do uzupełnienia pozostałych dokumentów i oświadczeń, o których mowa w wezwaniu Sądu.
Zarządzeniem z dnia 15 października 2013 roku referendarz sądowy przedłużył termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 14 dni licząc od dnia doręczenia zarządzenia. Dokumenty nie zostały uzupełnione.
Z danych zawartych we wniosku wynika przy tym, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom jednorodzinny oraz nieruchomości przy ul. R. w K., dom letniskowy w M. oraz budynki biurowe przy ul. J. i B. w K. Skarżący nie wskazał posiadania zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Rubryki wniosku 8,9 i 10 dotyczące stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, dodatkowych informacji o stanie majątkowym oraz dochodach strony i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym zostały przekreślone. Rubryka 10 odnosząca się do dochodów zawiera wpis "brak danych". W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podniesiono, że cały majątek skarżącego został zajęty przez Prokuraturę Okręgową w związku ze sprawą, w której skarżący jest oskarżonym. Majątek został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Urząd Skarbowy K- K i Urząd Skarbowy K – P. Jak już Sąd uzasadniał na wstępie, redakcja ww. art. 246 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oznacza, że to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości.
Z możliwości uregulowanej w art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skorzystał referendarz Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Dokumenty, o które został wezwany skarżący zostały przesłane tylko w części, przy czym nie zostały one uzupełnione pomimo wyznaczenia dodatkowego terminu. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącego wskazał, ze przedstawiona dokumentacja jest wystarczająca do dokonania oceny kondycji finansowej skarżącego.
W ocenie Sadu, w szczególności brak przedstawienia wyciągów bankowych kont osobistych i firmowych za okres 3 miesięcy, a także brak zestawienia kosztów utrzymania skarżącego i jego rodziny w praktyce czyni informacje przekazane fragmentarycznymi, co uniemożliwia rzetelną ocenę sytuacji finansowej skarżącego. Sąd podkreśla, że z twierdzeń skarżącego i przedłożonych dokumentów wynika, że jest on właścicielem przynajmniej dwóch budynków biurowych i osiąga dochody z najmu znajdujących się w tych budynkach lokali. Wprawdzie pełnomocnik skarżącego podniósł, że koszty tego typu działalności przekraczają przychody, a przychody pobierane są przez bank tytułem spłaty kredytów – oznacza to jednak, że po pierwsze "koszty" z tytułu najmu w rzeczywistości nie pozbawiają skarżącego możliwości dysponowania kwotami wpływającymi na poczet zawartych umów najmu, skoro "pobiera" je bank ("koszty" mogą np. wynikać z zapisów księgowych dotyczących amortyzacji budynku, co faktycznie nie pomniejsza wpływów tytułem zapłaty czynszów); po drugie wobec braku przedstawienia wyciągów bankowych, właściwie nie wiadomo w jakiej części wpływy tytułem czynszów "pobierane" są przez bank.
Sąd zauważa przy tym, że nie wydaje się prawdopodobnym, aby kwota koniecznej do spłaty raty kapitałowej wraz z odsetkami konsumowała całość należnych czynszów z dwóch budynków biurowych – są to jednak tylko wątpliwości Sądu, których skarżący w żaden sposób nie rozwiał ponieważ nie przedstawił w ogóle (i to pomimo przedłużania terminu) stosownych dokumentów.
Z przesłanych natomiast dokumentów (deklaracje VAT – 7) wynika, że najprawdopodobniej miesięczne przychody netto z wynajmu wyniosły: 25 329 zł w czerwcu 2012 r., 26 288 zł w lipcu 2013 r. i 30 898 zł w sierpniu 2013 r. – takie kwoty wykazano w deklaracjach jako sprzedaż netto opodatkowaną stawką podstawową. Z tych samych deklaracji wynika, że w zasadzie skarżący dopiero w sierpniu dokonywał znacznych zakupów związanych z powyższą działalnością (odpowiednio kwoty netto za okres od czerwca do sierpnia 2013 r.: 1 925 zł, 1 921 zł i 34 121 zł). Weryfikacja faktycznych przepływów pieniężnych nie jest przy tym możliwa skoro skarżący nie przedstawił odpisów z wyciągów bankowych. Dodatkowo brak określenia poziomu wydatków całej rodziny skarżącego właściwie wyklucza porównanie faktycznych dochodów wysokością niezbędnych kwot dla jego utrzymania i jego rodziny w rozumieniu art.246 §1 p.p.s.a.
Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 243 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. Innymi słowy, to strona powinna przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.
Brak ww. dokumentów uniemożliwił w praktyce kompleksową ocenę możliwości finansowych strony.
Dlatego też, mając na uwadze powyższe okoliczności na mocy art. 260 w związku z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 p.p.s.a., postanowiono orzec jak w sentencji.