Uzasadnienie
K. M. (dalej: Strona, Zobowiązany, Skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. (dalej: DIAS, organ II instancji) z dnia 23 grudnia 2019 r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] (dalej: NUS, organ I instancji, organ egzekucyjny) z dnia 16 października 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów na opis i oszacowanie wartości nieruchomości.
Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny.
NUS jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku Zobowiązanego na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych w kwocie należności głównej [...] zł. Zawiadomieniem z dnia 13 sierpnia 2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia należącej do Zobowiązanego nieruchomości - lokalu mieszkalnego w K. przy ul. [...]. Zawiadomieniem tym wezwano Stronę do zapłaty zaległych należności pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania nieruchomości. Wobec nieuregulowania zaległości, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 6 lutego 2019 r. poinformował Zobowiązanego o tym, że w dniu 15 maca 2019 r. o godz. 13.00 w K. przy ul. [...] rozpocznie się opis i oszacowanie nieruchomości, a zakończy w dniu 9 kwietnia 2019 r. o godz. 12.00 w siedzibie Urzędu Skarbowego [...], poprzez odczytanie sporządzonego protokołu z opisu i oszacowania wartości nieruchomości.
W zawiadomieniu tym pouczono zobowiązanego o prawie do złożenia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania. Zawiadomienie to doręczono Zobowiązanemu w dniu 18 lutego 2019 r.
NUS w dniu 9 kwietnia 2019 r. sporządził protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Tego samego dnia o godz. 12.00 w/w czynność zakończono poprzez odczytanie w/w protokołu. Zobowiązany nie był obecny w czasie wykonywania w/w czynności. Protokół opisu i oszacowania nieruchomości oraz operat szacunkowy organ egzekucyjny wysłał do Zobowiązanego. Przesyłkę nadano w placówce pocztowej w dniu 10 kwietnia 2019 r., a doręczenie jej Zobowiązanemu nastąpiło w dniu 23 kwietnia 2019 r.
Zobowiązany w dniu 29 kwietnia 2019 r. (data nadania) złożył zarzuty do opisu i oszacowania nieruchomości wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów. Uzasadniając wniosek wskazał, że przyczyną wniesienia "odwołania z uchybieniem terminu było doręczenie Wnioskodawcy przedmiotowego protokołu w ostatnim dniu terminu na wniesienie zarzutów. Wnioskodawca nie był w stanie ustosunkować się do treści protokołu w tak krótkim czasie. Wnioskodawca jest świadomy, że istotna jest szybkość postępowania, natomiast Strona powinna mieć możliwość wypowiedzenia się i wniesienia odwołania od czynności organu w rozsądnym czasie. W tej sytuacji należy przyjąć, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy Wnioskodawcy, a jego wniesienie było niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody - krótki okres czasu na ustosunkowanie się do przedmiotowego protokołu. Należy nadmienić, że wspomniana przeszkoda trwała przez cały czas biegu terminu do wniesienia odwołania".
NUS postanowieniem z dnia 29 maja 2019 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia zarzutów, uznając, że zarzuty zostały złożone w ustawowym terminie.
Zobowiązany pismem z dnia 22 czerwca 2019 r. złożył zażalenie na to postanowienie, w którym zarzucił naruszenie:
- - art. 110u § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: K.p.a.), poprzez przyjęcie, że termin 14 dni liczony jest od dnia doręczenia protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości,
- - art. 58 § 1 K.p.a., poprzez brak przywrócenia terminu pomimo zaistnienia i wykazania przesłanek do wydania orzeczenia o takiej treści,
- - art. 61a § 1 K.p.a., poprzez przyjęcie, że zaistniały podstawy do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.
Na podstawie tych zarzutów, Zobowiązany wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
DIAS postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2019 r. nr [...] uchylił postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ II instancji podkreślił, że Zobowiązany co prawda uchybił terminowi do złożenia zarzutów na opis i oszacowanie wartości nieruchomości, lecz zgodnie z art. 58 § 2 K.p.a., w ustawowym terminie złożył wniosek o przywrócenie terminu. Organ egzekucyjny powinien więc merytorycznie rozpatrzyć ten wniosek, a nie odmawiać wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia zarzutów.
NUS po ponownym rozpoznaniu postanowieniem z dnia 16 października 2019 r. nr [...] odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów do protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości oraz postanowieniem z dnia 18 października 2019 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów.
Na powyższe postanowienia Zobowiązany, w terminie ustawowym złożył zażalenia, które odrębnie rozpoznał DIAS.
Zobowiązany postanowieniu z dnia 16 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów do protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości, zarzucił naruszenie przepisu art. 58 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez brak przywrócenia uchybionego terminu, pomimo okoliczności, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy Strony.
Na podstawie tego zarzutu Zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów.
DIAS opisanym na wstępie postanowieniem z dnia 23 grudnia 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie NUS z dnia 16 października 2019 r.
DIAS w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że w sprawie nie budzi wątpliwości, że Zobowiązany uchybił terminowi do złożenia zarzutów na opis i oszacowanie wartości nieruchomości, lecz zgodnie z art. 58 § 2 K.p.a., w ustawowym terminie złożył wniosek o przywrócenie terminu do ich złożenia. Z akt sprawy wynika, że opis i oszacowanie wartości nieruchomości zostało zakończone w dniu 9 kwietnia 2019 r. Dowodem jest protokół z dnia 9 kwietnia 2019 r. W związku z powyższym 14 - dniowy termin do wniesienia zarzutów zaczął biec od dnia 10 kwietnia 2019 r. i upłynął 23 kwietnia 2019 r. W dniu 29 kwietnia 2019 r., a więc po upływie terminu do wniesienia zarzutów, Zobowiązany nadał w placówce pocztowej pismo z dnia 28 kwietnia 2019 r. stanowiące zarzuty do opisu i oszacowania nieruchomości wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów. Wniosek o przywrócenie terminu (wraz z zarzutami do protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości) Zobowiązany wniósł w szóstym dniu od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a więc z zachowaniem ustawowego terminu wynikającego z art. 58 § 2 K.p.a.
Dalej DIAS wskazał, że w zażaleniu Zobowiązany kwestionuje przede wszystkim stanowisko organu I instancji, że Zobowiązany nie wykazał, że do uchybienia terminu do złożenia zarzutów doszło na skutek okoliczności niezależnych od Zobowiązanego. Odnosząc się do powyższego zarzutu DIAS przywołał przepis art. 110u § 1 u.p.e.a. i stwierdził, że zgadza się ze stwierdzeniem zawartym w zaskarżonym postanowieniu, że Zobowiązany nie uprawdopodobnił okoliczności wyłączających winę zobowiązanego w uchybieniu terminu. Zacytował fragment wyroku NSA z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 2857/17 w którym Sąd stwierdził, że "1. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności świadczące podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu.
2. Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe.
3. Przeszkody powodując uchybienie terminu powinny mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego oraz powinny trwać przez cały bieg terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej lub co najmniej w ostatnim dniu tego terminu".
Następnie organ II instancji wskazał, że Zobowiązany brak swojej winy upatruje w zbyt krótkim terminie na wniesienie zarzutów i ustosunkowanie się do treści protokołu, gdyż protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości odebrany został przez Zobowiązanego w dniu 23 kwietnia 2019 r., czyli w ostatnim dniu na złożenie zarzutów w terminie. DIAS podkreślił, że przy odczytaniu protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości w dniu 9 kwietnia 2019 r. Zobowiązany nie był obecny, pomimo że o jego terminie został skutecznie powiadomiony (zawiadomienie z dnia 6 lutego 2019 r. nr [...] r., doręczone w dniu 18 lutego 2019 r.). Zawiadomienie zawierało pouczenie o przysługującym terminie do składania zarzutów. Twierdzenie Zobowiązanego, że przyczyną wniesienia zarzutów z uchybieniem terminu było doręczenie protokołu w ostatnim dniu terminu na wniesienie zarzutów nie jest okolicznością wskazującą na brak winy Zobowiązanego.
Zobowiązany z własnej winy nie zapoznał się wcześniej z treścią protokołu oszacowania wartości nieruchomości, bowiem nie był obecny przy odczytaniu protokołu w dniu 9 kwietnia 2019 r. w siedzibie organu egzekucyjnego.
Podsumowując DIAS wskazał, że w jego ocenie organ I instancji prawidłowo odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, gdyż argumenty podnoszone przez Zobowiązanego nie mogą być podstawą do przywrócenia terminu.
Na powyższe postanowienie Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając postanowieniu naruszenie:
- 1. art. 61a § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a., poprzez ich błędne zastosowanie w sytuacji, w której nie było obiektywnych podstaw do utrzymania w mocy postanowienia wydanego przez organ I instancji wskazującego na zaistnienie podstaw do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania;
- 2. art. 58 § 1 w zw. z art. 7 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez brak przywrócenia terminu pomimo zaistnienia i wykazania przesłanek do wydania orzeczenia o takiej treści.
Na podstawie powyższych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia DIAS wraz z poprzedzającym go postanowieniem NUS.
Skarżący uzasadniając zarzut sformułowany w pkt 1 wskazał, że stosownie do art. 61a § 1 K.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z kolei zgodnie z art. 138. § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a. organ odwoławczy wydaje postanowienie, w którym utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie. Wydanie decyzji (odpowiednio postanowienia) utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji jest możliwe wtedy, gdy organ odwoławczy uznaje prawidłowość rozstrzygnięcia organu niższej instancji. Dokonując takiej oceny organ odwoławczy powinien brać pod uwagę nie tylko zgodność z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia, ale także powinien dokonać jego oceny pod kątem kryterium celowości i słuszności.
W przypadku rozpatrywanego postanowienia DIAS wydając zaskarżone postanowienie potwierdził, że NUS zasadnie odmówił merytorycznego rozpatrzenia zarzutów do protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości, z uwagi na wniesienie zarzutów z przekroczeniem 14 dniowego terminu do ich wniesienia (art. 110u § 1 u.p.e.a.).
Skarżący uzasadniając zarzut sformułowany w pkt 2 przywołał treść przepisu art. 58 § 1 K.p.a. i wskazał, że jedną z koniecznych przesłanek przywrócenia terminu jest to, aby zainteresowany żądający przywrócenia terminu uprawdopodobnił okoliczność braku ponoszenia winy w niedokonaniu czynności w terminie przewidzianym w przepisach prawa. Oznacza to, że zainteresowany powinien uwiarygodnić brak swojej winy, czyli powinien uwiarygodnić argumentacją swoją staranność oraz okoliczność, że przeszkoda była niezależna od niego. Zainteresowany nie może dopuścić się nawet lekkiego niedbalstwa, zaś jego zachowanie powinno cechować się dochowaniem należytej staranności.
W ocenie Skarżącego niedbalstwo zaś oznacza brak dochowania należytej staranności w danych warunkach, a zatem postępowanie inne niż oczekiwane przez normy prawne. Jednakże aby móc mówić o wystąpieniu niedbalstwa konieczne będzie uprzednie określenie na czym właściwe zachowanie jednostki w danym wypadku powinno polegać. Z uwagi na analizowaną materię prawa administracyjnego, koniecznym jest aby wzorzec postępowania był określony w przepisach lub co najmniej w ukształtowanym orzecznictwie sądowym.
Skarżący zauważył, że zrekonstruowany przez organ I instancji i zaaprobowany przez DIAS wzorzec postępowania, zgodnie z którym strona postępowania powinna odbierać korespondencję w każdej sytuacji niemalże natychmiast, bez zważania na zasadę tzw. podwójnego awizowania, nie ma podstaw prawnych. Nawet jeżeli taka zasada dałaby się zrekonstruować na gruncie przepisów K.p.a., to jej praktyczne zastosowanie musiałoby uwzględniać następujące okoliczności:
- - strona musiałaby być poinformowana o tym, że oczekuje na nią korespondencja urzędowa w określonym postępowaniu; należy w tym miejscu zauważyć, że obecnie obowiązujące przepisy i zasady doręczeń stronie postępowania dokumentów w formie pisemnej nie pozwalają na poinformowanie zainteresowanego, od kogo i o jakiej treści dokument oczekuje na odebranie;
- - strona musiałaby mieć realną możliwość odebrania dokumentu niezwłocznie, tzn. niezależnie od sytuacji osobistej.
Żaden przepis K.p.a. nie nakłada na stronę obowiązku odbioru korespondencji wcześniej niż w związku z upływem terminu tzw. podwójnego awizowania, ani nie stanowi podstawy do wcześniejszego poinformowania jej o treści (pilnej) korespondencji, która powinna być odebrana we wcześniejszym terminie. Z tego powodu nie jest uzasadnione czynienie zarzutu Skarżącemu, że nie odebrał on korespondencji wcześniej, skoro żaden przepis go do tego nie zobowiązywał oraz nie wiedział on, że może na niego oczekiwać korespondencja urzędowa. W niektórych sprawach, wymagających szczególnej staranności, organy podatkowe niekiedy komunikują się bezpośrednio z pełnomocnikiem lub stroną w związku z faktem przesłania (drogą tradycyjną jak i na platformę ePUAP) ważnego rozstrzygnięcia np. decyzji określającej podstawę opodatkowania w VAT za kilka okresów. Taka praktyka, choć nie ma bezpośredniego umocowania w przepisach, realizuje normę zawartą w art. 12 § 1 K.p.a. przyspieszając de facto tok postępowania i wymiany korespondencji a także realizując zasadę zaufania.
Skarżący zauważył, że nie było wykluczone podjęcie chociażby próby kontaktu z nim i ostrzeżenie o nadchodzącej ważnej korespondencji, czego jednak NUS nie uczynił. Skarżący dodatkowo podniósł, że nie można z góry zakładać, że dana czynność jest dokonana przez organ zawsze w terminie i termin na jej wykonanie nigdy nie ulega przesunięciu. Powszechną bowiem praktyką w postępowaniach podatkowych jest wyznaczanie nowego terminu zakończenia sprawy, w związku z czym organ podatkowy nie wydający rozstrzygnięcia w terminie przewidzianym w przepisach nie jest w zwłoce. Z kolei strona aż do momentu odbioru odpowiedniego zawiadomienia nie ma informacji o tym, że termin załatwienia jej sprawy uległ przesunięciu.
Skarżący zwrócił uwagę na obowiązek organów prowadzących postępowanie w zakresie podjęcia niezbędnych czynności zmierzających do ustalenia okoliczności niezbędnych do ustalenia zasadności przywrócenia uchybionego terminu lub odmowy jego przywrócenia. Organ prowadzący postępowanie powinien zweryfikować wiarygodność podanych powodów usprawiedliwiających niezachowanie terminu do dokonania czynności. Skarżący uważa, że podjęcie próby wyjaśnienia tych okoliczności byłoby zrealizowaniem zasady zawartej w art. 7 K.p.a. Jednocześnie zdaniem Skarżącego zarówno organ I instancji jak i DIAS nie podjęli w tym zakresie żadnych kroków i oparli się wyłącznie na materiale zgromadzonym już w aktach. W tych okolicznościach nie jest usprawiedliwiony zarzut niedbalstwa, który w ocenie NUS oraz DIAS stanowił punkt wyjścia do wydania kwestionowanych w sprawie postanowień. Skoro bowiem Skarżący nie zachował się niedbale i nie naruszył żadnej z norm postępowania, to żądanie przywrócenia uchybionego terminu powinno być uwzględnione.
Natomiast postawienie zarzutu niedbalstwa byłoby uzasadnione tylko w razie podjęcia próby wyjaśnienia okoliczności uchybienia terminowi i potwierdzenia w toku postępowania, że Skarżący co najmniej nie podał wiarygodnej przyczyny uchybienia terminowi dokonania czynności.
W odpowiedzi na skargę DIAS uznał stawiane zarzuty za bezpodstawne i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem skargi jest postanowienie DIAS z 23 grudnia 2019 r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie NUS z 16 października 2019 r., nr [...] o odmowie przywrócenia Skarżącemu terminu do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości położonej w K..
Należy zauważyć, że w skardze oprócz zarzutów związanych z powyższym postanowieniem Skarżący sformułował zarzut dotyczący postanowienia DIAS z dnia 23 grudnia nr [...] utrzymującego w mocy postanowienie NUS z dnia 18 października 2019 r. nr [...] odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości (zarzut nr 1). Zarzut ten Sąd rozpoznał w sprawie Skarżącego o sygn. akt I SA/Kr 275/19, w której zostały poddane kontroli Sądu przywołane powyżej postanowienia. W sprawie o sygn. akt I SA/Kr 275/19 Sąd oddalił skargę.
Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego, wydanego na podstawie art. 58 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł, doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postanowienia nie naruszają prawa.
Oceniając kwestię uchybienia terminu do wniesienie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości należy w pierwszej kolejności odnieść się do przepisów u.p.e.a.
Zgodnie z treścią art. 110o § 1 u.p.e.a. o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia znanych mu uczestników postępowania egzekucyjnego (§ 1). Organ egzekucyjny wzywa ponadto, przez obwieszczenie publiczne wywieszone w siedzibie urzędu skarbowego oraz urzędu właściwej jednostki samorządu terytorialnego, uczestników, o których nie ma wiadomości, oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa (§ 2). Zawiadomienia i obwieszczenia dokonywane są nie później niż na 14 dni przed rozpoczęciem opisu (§ 3).
Stosownie do przepisu art. 110u § 1 u.p.e.a., zarzuty do opisu i oszacowania nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Brzmienie przywołanej normy nie budzi jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, termin na złożenie zarzutów wynosi 14 dni i liczony jest od dnia ukończenia opisu i oszacowania, nie zaś od innego momentu, chociażby np. doręczenia protokołu z tej czynności. Trzeba bowiem zaznaczyć, że w myśl art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy K.p.a. Z kolei zgodnie z art. 57 § 1 K.p.a., jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu.
Z kolei w § 5 powołanego przepisu ustawodawca wskazał zdarzenia mające wpływ na zachowanie terminu, stwierdzając w pkt 5, że termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego.
Nie ulega więc wątpliwości, że w niniejszej sprawie ukończenie przedmiotowej czynności nastąpiło z chwilą sporządzenia protokołu z opisu i oszacowania nieruchomości, tj. w dniu 9 kwietnia 2019 r., tak więc 14 - dniowy termin do wniesienia zarzutów upłynął z dniem 23 kwietnia 2019 r. Co ważne, analiza akt dowodzi, że organ egzekucyjny nie naruszył zasad procedowania, w szczególności zasady informowania stron wyrażonej w art. 9 K.p.a., która z racji treści art. 18 u.p.e.a. w administracji ma również zastosowanie w tej sprawie. Należy bowiem mieć na względzie następujące, wymienione poniżej fakty.
W zawiadomieniu z 6 lutego 2019 r., organ egzekucyjny zawarł wszystkie istotne informacje. Organ precyzyjnie zawiadomił strony o terminie rozpoczęcia opisu i oszacowania wartości nieruchomości, wyznaczonym na dzień 15 marca 2019 r. o godzinie 13.00, w K. przy ul. [...], jak również o terminie zakończenia tej czynności, wyznaczonym na dzień 9 kwietnia 2019 r. o godzinie 12.00, w siedzibie Urzędu Skarbowego [...]. Zawiadomienie zawierało pouczenie o prawie i terminie wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W sposób jednoznaczny poinformował, że stawiennictwo stron nie jest obowiązkowe, zaś niestawiennictwo nie wstrzymuje dokonania powyższej czynności. Zawiadomienie to doręczono Skarżącemu w dniu 18 lutego 2019 r., to jest na ponad trzy tygodnie przed planowaną czynnością. Wniesienie zatem zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości w dniu 29 kwietnia 2019 r., czyli 6 dni po terminie określonym w art. 110u § 1 u.p.e.a, bezspornie nastąpiło z uchybieniem ustawowego terminu do skutecznego dokonania tej czynności.
Zgodnie z art. 58 § 1 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie zaś do § 2 cytowanego przepisu prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z powyższej normy prawnej wynika, że aby można było orzec o przywróceniu terminu strona powinna:
- - uchybić terminowi dokonania określonej czynności w postępowaniu administracyjnym;
- - złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia pisma procesowego z równoczesnym dołączeniem go do wniosku, w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu;
- - uprawdopodobnić okoliczność wykazującą, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy.
Wszystkie zaś przesłanki winny wystąpić łącznie.
Istota sporu w tej sprawie w przedmiocie oceny zasadności wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została przesłanka uprawdopodobnienia braku winy w przekroczeniu terminu do dokonania tej czynności.
Warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. Uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Nie oznacza zatem udowodnienia braku winy, ale wskazanie z dużym stopniem prawdopodobieństwa, że dana czynność w określonym przez przepisy prawa czasie nie mogła zostać dokonana z przyczyn nieleżących po stronie zainteresowanego.
W orzecznictwie sądowym jako kryterium istnienia winy w uchybieniu terminu przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Wiąże się to z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić, gdy strona nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
Mając na uwadze powyższe przyjąć należy, że nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminowi wyłącza możliwość jego przywrócenia. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności procesowej po upływie ustawowego terminu, wymaga uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozpoznaniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania, bądź na powstrzymywaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy).
Zauważyć przy tym wypada, że zgodnie z wypracowanym w tym przedmiocie stanowiskiem judykatury przywrócenie terminu pełni funkcję instytucji wyjątkowej, której zastosowanie jest wyłączone nawet w sytuacji najmniejszego niedbalstwa po stronie podmiotu który uchybił terminowi (por. np postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 11 maja 2010 r., sygn. akt II OZ 418/10, 29 września 2011 r., sygn. akt II GZ 441/11, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie organu wskazuje na istotne przeszkody do zadośćuczynienia żądaniu Skarżącego. Organ wziął bowiem pod uwagę okoliczności przedstawione przez Skarżącego powołane na wykazanie swoich racji i po dokonaniu ich oceny doszedł do słusznej konstatacji, że nie został wykazany brak winy strony w uchybienie terminu. Słusznie więc wskazano, że Skarżący posiadał wiedzę zarówno o zaplanowanej dacie dokonania opisu i oszacowania nieruchomości, jak i o upływającym terminie do wniesienia zarzutów na tę czynność. Organ egzekucyjny dopełnił w sposób prawidłowy ustawowego obowiązku wyznaczenia terminu dokonania opisu i oszacowania zajętej nieruchomości oraz powiadomienia Skarżącego o tym fakcie z jednoczesnym pouczeniem o przysługującym mu w tym zakresie środku zaskarżenia oraz ustawowym terminie przewidzianym do jego wniesienia. W tej sytuacji brak było podstaw do przyjęcia przez Skarżącego, że opis i oszacowanie nie zostały zrealizowane w dniu wskazanym w zawiadomieniu z dnia 6 lutego 2019 r. i że po dniu 9 kwietnia 2019 r. nie biegnie termin do wniesienia przez uczestników postępowania zarzutów w sprawie dokonanego opisu i oszacowania nieruchomości.
Istotnym jest, że Skarżącemu w każdym czasie przysługiwało prawo zasięgnięcia informacji o przebiegu prowadzonej egzekucji z nieruchomości, jak i wglądu do akt sprawy, jak również nie skorzystał z prawa wzięcia udziału w zakończeniu czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W ocenie Sądu, bierna w tym względzie postawa Skarżącego była co najmniej nieodpowiednia do pouczeń zamieszczonych w zawiadomieniu w dnia 6 lutego 2019 r. Należy bowiem po raz kolejny podkreślić, że organ egzekucyjny w sposób jasny i prawidłowy, z trzytygodniowym wyprzedzeniem, poinformował Skarżącego o przysługującym mu w tym zakresie środku zaskarżenia oraz ustawowym terminie przewidzianym do jego wniesienia, jak też, co ważne, że jego stawiennictwo nie jest obowiązkowe, zaś niestawiennictwo nie wstrzymuje dokonania przedmiotowej czynności. W tych okolicznościach nie sposób zaakceptować twierdzeń Skarżącego o naruszeniu zasad postępowania tj. zasady prawdy obiektywnej określonej w art. 7 K.p.a., zasady zaufania określonej w art. 8 K.p.a. czy zasady informowania określonej w art. 9 K.p.a.
Skarżący nie wskazał żadnych obiektywnych przyczyn, okoliczności, które uniemożliwiały skorzystanie z przysługującego mu środka zaskarżenia w terminie od 23 kwietnia 2019 r. Podnoszona przez Skarżącego okoliczność odbioru przesyłki w dniu upływu terminu oceny tej w żadnym wypadku nie zmienia, gdyż jak wskazano powyżej Skarżący, był po pierwsze precyzyjnie pouczony o terminie złożenia zarzutów, po drugie nawet nie próbował zadbać o swoje interesy i skorzystać z innych przysługujących mu praw, jak chociażby z prawa wglądu w akta sprawy celem ustalenia efektów przeprowadzonej czynności opisu i oszacowania nieruchomości, czy ustanowienia pełnomocnika do reprezentacji w tych czynnościach.
W tych okolicznościach w ocenie Sądu niewątpliwym jest, że działanie Skarżącego cechuje co najmniej niedbalstwo. Zważywszy, że dla przywrócenia terminu do czynności procesowej niezbędne jest łączne spełnienie przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 58 K.p.a., w tym braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu do jej dokonania, zasadnie DIAS stwierdził, że w świetle powołanych okoliczności faktycznych sprawy, brak było podstaw do zastosowania instytucji przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów na opis i oszacowanie wartości nieruchomości.
Sąd nie stwierdził zatem podnoszonego w skardze naruszenia przepisów art. 58 § 1 K.p.a. uzasadniającego zdaniem Skarżącego uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego. Sąd nie stwierdził też uchybień przepisom postępowania czy prawa materialnego, które obowiązany byłby wziąć pod uwagę z urzędu z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a.
Z powyższych względów, uznając zarzuty skargi za niezasadne i nie stwierdzając naruszenia prawa mającego lub mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.