Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego, jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku B. C. na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego na zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005r. w kwocie 464.568,00 zł. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 7.03.2014r. nr [...] zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej do czasu uprawomocnienia się wyroku sądu administracyjnego, sygn. akt I SA/Kr 737/13 w przedmiocie podatku dochodowego za lata 2005-2008, a następnie po jego uprawomocnieniu się, postanowieniem z dnia 17.08.2016r. nr [...] wznowił jego prowadzenie. Należność objęta w/w. tytułem wykonawczym (wraz z należnymi odsetkami) została przez zobowiązaną zapłacona bezpośrednio wierzycielowi, pozostały jednak do uregulowania koszty egzekucyjne w wysokości 45.584,90, które powstały w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Pismem z dnia 23.08.2016r., zobowiązana złożyła wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016r. poz. 599 ze zm. dalej upea), powołując przesłankę ważnego interesu publicznego. We wniosku zobowiązana wskazała, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016r. (sygn. akt SK 31/14) stwierdził niekonstytucyjność szeregu przepisów dotyczących wyliczenia kwoty kosztów egzekucyjnych, przez co w jej ocenie, w/w. przepisy upea nie mogą być stosowane.
Naczelnik Urzędu Skarbowego nie znalazł podstaw do przyznania wnioskowanej ulgi i postanowieniem z dnia 24.10.2016r. nr [...] odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Na postanowienie powyższe zobowiązana złożyła zażalenie zarzucając:
- - bezcelowe uzasadnienie braku istnienia przesłanek, których nie kwestionowała,
- - naruszenie zasady zaufania do organów administracji i zasadę prawdy obiektywnej poprzez wskazanie w uzasadnieniu, iż przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany,
- - błędną interpretację przesłanki ważnego interesu publicznego,
- - nieuzasadnione przyjęcie, że stosowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest możliwe do czasu przeprowadzenia zmian przez ustawodawcę.
Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 23 stycznia 2017r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 kpa w związku z art. 18 oraz art. 64e § 1 upea, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu podano, iż weryfikacja przesłanki z art. 64e § 1 upea została przez organ pierwszej instancji dokonana w sposób prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny uznał bowiem, że przepisy art. 64 § 1 pkt 4, § 6 i § 8, nie określają górnej granicy opłat egzekucyjnych i manipulacyjnych, a więc są niezgodne z Konstytucją. Organ odwoławczy podzielił stanowisko, że wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, nie dotyczy przepisów odnoszących się do umorzenia kosztów egzekucyjnych, lecz dotyczy wysokości opłaty manipulacyjnej i opłat za czynności egzekucyjne, a kwestia ta nie stanowi przedmiotu oceny w postępowaniu w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wyrok ten nie ma więc zastosowania w niniejszej sprawie. Niekonstytucyjność w/w. przepisów mogłaby zostać skutecznie podniesiona jedynie w sprawie określenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego.
Natomiast powołany we wniosku i w zażaleniu, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8.08.2016r. sygn. akt II FSK 1021/16 dotyczy obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, a nie umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Organ odwoławczy podkreślił, iż art. 64e upea stawia do dyspozycji zobowiązanego możliwość wnioskowania o ulgę przez umorzenia kosztów egzekucyjnych, a nie rozstrzyga o wysokości tych kosztów i prawidłowości ich naliczenia. Rozstrzyganie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy. W wyroku z dnia 7.10.2008 r. sygn. akt I SA/Gd 387/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa, zarówno wtedy, gdy występują przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy gdy nie mają one miejsca. Stąd też ocena materiału dowodowego zebranego w sprawie, odmienna od oceny zobowiązanej nie może stanowić przesłanki do pozytywnego rozstrzygnięcia. Postępowanie egzekucyjne i związana z nim konieczność działań podejmowanych przez organ egzekucyjny jest bowiem następstwem uchylania się zobowiązanej od wykonania nałożonego na nią obowiązku.
Odnosząc się do zarzutu wprowadzenia wnioskodawczyni w błąd podano, iż stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że przywoływany przez nią wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany jest wadliwe, jednak nie miało to wpływu na ocenę przesłanki z art. 64e upea.
Na powyższe postanowienie B. C., złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając naruszenie: art. 64e § 1 w związku z art. 64e § 2 pkt 2 upea, art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 6 kpa, 7 kpa, 8 kpa, 11 kpa, 77 kpa oraz 124 § 2 kpa w związku z art. 18 upea.
W ocenie skarżącej stwierdzenie Naczelnika Urzędu Skarbowego, iż w/w. wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany w odpowiednim organie urzędowym jest istotne, stanowiło bowiem jedną z przesłanek uzasadniających odmowę uwzględnienia wniosku. Zatem w żadnym wypadku twierdzenie organu nie polegające na prawdzie nie może być uznane za oczywistą omyłkę. Skarżąca stwierdziła ponadto, że organy I i II instancji błędnie interpretują wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. W jej ocenie organy nie opierały się na obowiązującym prawie, ale na niczym nie popartych twierdzeniach. Skarżąca nie zgodziła się z argumentacją organów, że w w/w. wyroku Trybunału nie została zakwestionowana zasadność naliczenia jej kosztów egzekucyjnych oraz, że nie dotyczy on przepisów odnoszących się do umorzenia tychże kosztów. Nie zgodziła się także z twierdzeniem organu odwoławczego, że powołany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8.08.2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16 dotyczy obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, a nie umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Skarżąca zarzuciła również, że organ odwoławczy nie określił w uzasadnieniu swojego postanowienia, czy jego zdaniem w niniejszej sprawie została zrealizowana przesłanka ważnego interesu publicznego, czy tez organ odmówił umorzenia ze względu na uznanie administracyjne.
Wskazano również, iż organ II instancji nie odniósł się do zarzutu naruszenia zasady praworządności przez organ I instancji, który w swoim postanowieniu stwierdził, że przyznanie ulgi ze względu na interes publiczny jest zasadne, gdy beneficjentem pomocy jest podmiot realizujący ważne funkcje społeczne. Organ odwoławczy nie odniósł się także do stanowiska organu I instancji o czasowym wstrzymaniu wykonalności wyroku Trybunału Konstytucyjnego do czasu wprowadzenia zmian przez ustawodawcę i tym samym potwierdził ten nieuzasadniony pogląd.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 – dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a.
, natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. sąd w przypadku nieuwzględnienia skargi, oddala skargę.
Skarga jest nieuzasadniona, a w konsekwencji podlegać musi oddaleniu, albowiem zaskarżone postanowienie nie jest dotknięte naruszeniami prawa mogącymi skutkować jego uchyleniem.
Zagadnieniem wiodącym w sprawie było to, czy organy prawidłowo oceniły żądanie skarżącej, która działając przez profesjonalnego pełnomocnika wnioskowała o umorzenie kosztów egzekucyjnych, wskazując na przesłankę "ważnego interesu publicznego", która to przesłanka w jej ocenie przejawiać się miała w zastosowaniu przy wyliczeniu kosztów egzekucyjnych przepisów niekonstytucyjnych.
O ile przesłanka "ważnego interesu publicznego" nie została prawnie zdefiniowana, to przy wykładni pojęciowej "interesu publicznego" należy uwzględnić respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem umorzenia należności będzie nadmierne i nieuzasadnione w konkretnym przypadku obciążenie kosztami Skarbu Państwa. Z drugiej zaś strony nie może być utożsamiane z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności udzielenia ulgi. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy zobowiązany znajduje się w takiej pozycji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności, a jej wyegzekwowanie może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków ze względu na szczególne okoliczności. Zwrócić należy uwagę na wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów z uwagi na wskazywany interes.
Uwzględnia ona fakt, że przedmiotem ulgi udzielanej w oparciu o art. 64e upea są koszty egzekucyjne, a zatem należność związana z przymusowym jej dochodzeniem. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania rozpatrywanego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości. Jednakże interes publiczny, o jakim mowa w upea musi być przy tym tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem "ważny" (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. I SA/Kr 1467/15, LEX nr 1939058). Opisana przesłanka musi być ustalona w konkretnej sprawie i musi zyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. Oceniając, czy w danej sprawie występuje ważny interes publiczny, należy wziąć pod uwagę oprócz okoliczności badanych z urzędu, także argumenty podane przez stronę (wnioskodawcę) i je rzetelnie ocenić, tak, aby rozstrzygnięcie nie miało znamion dowolności.
Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możność wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie to nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego.
W ocenie sądu, na gruncie kontrolowanej sprawy ocena w/w. przesłanki została przez organy dokonana w sposób prawidłowy i zgodny z wyżej przywołanymi regułami, wobec czego zarzuty odnoszące się zarówno do naruszenia upea, jak i zasad postępowania administracyjnego nie zasługują na uwzględnienie. Podkreślić należy, iż w niniejszej sprawie to skarżąca wskazała we wniosku na "ważny interes publiczny", tj. przesłankę z art. 64e § 2 pkt 2 upea, uzasadniając ją niekonstytucyjnością przepisów i w efekcie określeniem kosztów egzekucyjnych w oparciu o nieobowiązujące przepisy, przywołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Organy poddały analizie ową przesłankę, odrzucając argumentację skarżącej z uwagi na treść art. 64e upea, który umożliwia wnioskowanie o ulgę przez umorzenia kosztów egzekucyjnych, lecz nie stanowi o wysokości tych kosztów i sposobie, czy zgoła prawidłowości ich naliczenia.
Zasadnie organy skonkludowały, iż wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, nie dotyczy przepisów odnoszących się do umorzenia kosztów egzekucyjnych, co wprost w sposób oczywisty wynika z jego treści. Wyrok ten bowiem dotyczył konstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4, 64 § 6, 64 § 8, 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6a upea, nie zaś przepisów dotyczących umarzania kosztów egzekucyjnych, w tym art. 64e § 2 pkt 2 upea. Trybunał nie ma przy tym kompetencji do kreowania powszechnej wykładni przepisów, a wiążąca wprost jest jedynie ocena w zakresie stwierdzenia konstytucyjności bądź niekonstytucyjności konkretnego przepisu wyrażona w treści wyroku, w sprawie w której taki przepis został zaskarżony.
Zatem stanowisko wyrażone w powołanym wyroku dotyczy oceny czy przepisy, na podstawie których określono koszty egzekucyjne są zgodne lub nie z Konstytucją RP. Zakwestionowanie konstytucyjności tych przepisów może z kolei zgodnie ze wskazaniami Trybunału Konstytucyjnego doprowadzić do ewentualnego wyeliminowania przepisu i możliwości skorzystania przez zainteresowanych z trybów nadzwyczajnych w postaci np. wznowienia postępowania. Sama zatem okoliczność wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie może w ocenie sądu stanowić o spełnieniu przesłanki ważnego interesu publicznego. Prowadziłoby to bowiem do niebezpieczeństwa bezpodstawnego korzystania przez organy z trybu umarzania kosztów egzekucyjnych i w efekcie obciążenie kosztami Skarbu Państwa, w czym trudno doszukać się realizacji przesłanki ważnego interesu publicznego, bez wskazania i uprawdopodobnienia innych nadzwyczajnych okoliczności mogących taki interes stanowić, a tych skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała.
Aspekt odnoszący się do ewentualnej oceny, czy nałożone na skarżącą koszty egzekucyjne nie naruszają przepisów prawa w związku z przywołanym przez nią wyrokiem Trybunału, może być oceniony ewentualnie w postępowaniach w ramach trybów nadzwyczajnych. Wywodzenie ważnego interesu publicznego jedynie z wyroków TK burzyłoby istniejący porządek prawny, podważając szereg instytucji i mechanizmów, jakie ustawodawca wprowadził, statuując reguły prawa podatkowego.
Reasumując, na wynik kontrolowanej sprawy nie miało wpływu ewentualne zakwestionowanie przez Trybunał Konstytucyjny przepisów określających wysokość, czy sposób wyliczenia obciążających skarżącą kosztów egzekucyjnych. Nie miały także takiego pływu oceny organu dotyczące nieopublikowania rzeczonego wyroku, czy czasowego wstrzymaniu jego wykonalności. Podobnie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia były tezy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8.08.2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16 dotyczącego wszak obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, a nie kwestii umorzenia kosztów egzekucyjnych.
W tym stanie rzeczy sąd, korzystając z dyspozycji art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.