Uzasadnienie
W dniu [...] 1993 r Oddział Celny w [...], działając w trybie art.42 ustawy z dnia 28.12.1989 r - Prawo celne (Dz.U. Nr 75, poz.445 ze zm.), przekazał do Urzędu Celnego w [...] według dwóch oddzielnych Postanowień o przekazaniu sprawy - samochód osobowy marki [...], którego odbiorcą miała być B. B. oraz samochód osobowy marki [...], którego odbiorcą miał być R. B.. Termin dostarczenia obu samochodów do urzędu odbiorczego upływał z dniem [...].1993 r. Podkreślić należy, że graniczny organ celny w wydanych postanowieniach zamieścił adnotację, iż przedmiotowe pojazdy są po wypadku.
W związku z bezskutecznym upływem terminów wyznaczonych w Postanowieniach o przekazaniu sprawy, Dyrektor Urzędu Celnego w [...] decyzjami z dnia [...].1994 r nr [...] (dot. [...]) i nr [...] (dot. [...]) wymierzył skarżącemu należności celne ciążące na przedmiotowych pojazdach, w tym opłaty manipulacyjne dodatkowe.
Wartość celną samochodów, stanowiącą podstawę wymiaru cła, przyjęto z faktur zakupu w/w pojazdów i w odniesieniu do samochodu marki [...] ustalono tę wartość w wysokości [...] USD tj. [...] starych złotych, a w odniesieniu do drugiego z tych aut - w wysokości [...] USD tj. [...] starych złotych. Powyższe decyzje uprawomocniły się z dniem [...].1994 r.
Decyzjami z dnia (odpowiednio) [...] i [...].1996 r Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził nieważność w/w decyzji w części dotyczącej wymiaru opłaty manipulacyjnej w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1.03.1994 r, syg.akt U7/93, na mocy którego przepis będący podstawą wymiaru tej opłaty został uznany za niezgodny z Konstytucją.
W dniu [...].1998 r skarżący złożył dwa oddzielne wnioski do Dyrektora Urzędu Celnego w [...] o uchylenie decyzji wymiarowych wyjaśniając, iżw związku z przewozem przedmiotowych pojazdów uległ on wypadkowi i w wyniku odniesionych obrażeń nie mógł uczestniczyć w postępowaniu przed Dyrektorem Urzędu Celnego w [...], jak i w postępowaniu odwoławczym. Z powodu wypadku jest przewlekle chory i przebywa na rencie.
Skarżący zarzucając, że w/w decyzje są wadliwe podniósł między innymi, że naruszono art.23 Prawa celnego poprzez ustalenie wartości celnej samochodów na podstawie faktur zakupu, natomiast pojazdy te były po wypadku już w chwili przekraczania granicy. Okoliczność ta została odnotowana w Postanowieniach o przekazaniu sprawy. Ponadto skarżący zarzucił, iż organ celny w wydanych decyzjach dokonał obliczenia podatku, a właściwym w tym zakresie był urząd skarbowy.
W ocenie skarżącego wydane decyzje są wadliwe i z tego powodu, że brak w nich rozstrzygnięcia o dopuszczeniu towarów do obrotu na polskim obszarze celnym. Niezależnie od złożonych wniosków i nie czekając na ich rozstrzygnięcie skarżący w dniu 5.12.1998 r złożył kolejne wnioski (dotyczące każdego z samochodów oddzielnie), rym razem do Prezesa Głównego Urzędu Ceł o stwierdzenie nieważności decyzji wymiarowych z dnia 8.02.1994 r.
Decyzjami z dnia [...].1998 r Dyrektor Urzędu Celnego w [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowania wszczęte z wniosków skarżącegoz dnia [...] 1998 r na podstawie art.208 ustawy z dnia 29.08.1997 r Ordynacja podatkowa (Dz.U.Nr 137, poz.926 ze zm.) w związku z art.240 § l, art.247 § l i art.253 § l tej ustawy.
Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpatrzeniu odwołań od w/w decyzji, w dniu [...].1999 r uchylił rozstrzygnięcia Dyrektora Urzędu Celnego w [...] i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Organ I instancji ponownie rozpatrując wnioski skarżącego z dnia [...].1998 r odmówił w dniu [...].1999 r wznowienia postępowań w sprawach zakończonych prawomocnymi decyzjami wymiarowymi z dnia [...].1994 r. Z akt sprawy wynika, że skarżący w dniu [...].1994 r, uzupełnionego pismem z dnia [...].1999 r, wniósł o uchylenie decyzji wymiarowych z dnia [...].1994 r ze względu na nieprawidłowe ustalenie wartości celnej samochodów oraz błędne określenie strony postępowania. Decyzjami z dnia [...].1999 r Prezes Głównego Urzędu Ceł odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...].1994 r.
W tym samym dniu tj.25.05.1999 r Prezes Głównego Urzędu Ceł uchylił w całości decyzje Dyrektora Urzędu Celnego w Krakowie z dnia 28.12.1998 r i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
W dniu [...].1999 r Dyrektor Urzędu Celnego w [...] ponownie rozpatrując sprawy z wniosków skarżącego z dnia [...].1998 r odmówił wznowienia postępowań w sprawach zakończonych decyzjami wymiarowymi z dnia [...].1994 r.
Z kolei w dniu [...].1999 r Dyrektor Urzędu Celnego w [...], po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia [...].1994 r, uzupełnionego pismem z dnia [...].1999 r, działając w trybie art.155 Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił uchylenia decyzji z dnia [...].19994 r, uznając iż skarżący jest adresatem tych decyzji wobec niedostarczenia towarów do wskazanego w Postanowieniu o przekazaniu sprawy urzędu celnego odbiorczego w wyznaczonym terminie.
W dniu [...].1999 r Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpatrzeniu odwołań skarżącego od decyzji organu I instancji z dnia [...].1999 r, uchylił zaskarżone decyzje w całości i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi.
W dniu [...].2000 r Prezes Głównego Urzędu Ceł, działając na podstawie art.138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołań od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w [...] - obie z dnia [...].1999 r - uchylił zaskarżone decyzji w całości i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Dyrektor Urzędu Celnego w [...], działając na podstawie art.155 oraz art.105 Kodeksu postępowania administracyjnego uchylił w dniu [...].2000 r w całości decyzje z dnia [...].1994 r i umorzył postępowanie w sprawie niedostarczenia przedmiotowych samochodów do urzędu celnego odbiorczego. Organ celny uznał, iż w chwili przywozu przedmiotowych samochodów tj. w dniu [...].1993 r pojazdy te miały niższą wartość, niż wynikała z załączonych faktur.
W dniu [...].2000 r organ celny I instancji umorzył jako bezprzedmiotowe postępowania wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia [...].1998 r.
W związku z uchyleniem decyzji wymiarowych z dnia [...].1994 r skarżący zwrócił się do Dyrektora Urzędu Celnego o zwrot wraz z odsetkami cła pobranego na podstawie w/w decyzji oraz zwrotu kosztów egzekucyjnych, także z odsetkami.
Organ celny decyzją z dnia [...].2000 r zarządził zwrot kwoty [...] zł pobranej z tytułu cła od przedmiotowych samochodów i odmówił zwrotu odsetek od tych należności oraz zwrotu kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ celny stwierdził, skarżący nie uiścił w terminie należności celnych, dlatego zgodnie z art.81 ust. l Prawa celnego, zasadnym było pobranie odsetek za zwłokę. Przepisy nie przewidują możliwości zwrotu odsetek z tytułu nieterminowego uiszczenia należności celnych, brak więc podstaw do ich zwrotu. Decyzje wymiarowe zostały uchylone na podstawie art.155 Kodeksu postępowania administracyjnego w dniu 3.02.2000 r, " po przedłożeniu przez Stronę dokumentów o których Urząd nie wiedział gdyż były one w jej posiadaniu". W związku z tym - w ocenie Dyrektora Urzędu Celnego -wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było zgodne z prawem, co także wyklucza możliwość zwrotu tych kosztów.
Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpatrzeniu odwołania od w/w decyzji, w dniu [...].2001 r utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie i stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, że należności celne wymierzone przez Dyrektora Urzędu Celnego w [...] decyzjami z dnia [...].1994 r były nienależne. Brak jest zatem podstaw do zwrotu cła na podstawie art.79 ust. l Prawa celnego, zgodnie z którym pobrane należności celne zwraca się osobie uprawnionej, jeżeli stwierdzono, że były one nienależne. W konsekwencji nie można w niniejszej sprawie zastosować art.81 w/w ustawy, który stanowi, iż od należności celnych zwracanych na podstawie art.79 ust. l płaci się odsetki.
W związku z żądaniem zwrotu kosztów egzekucyjnych Prezes Głównego urzędu Ceł stwierdził, że zgodnie z art.64 § 2 ustawy z dnia 17.06.1966 r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 1991 r, Nr 36, poz. 161 ze zm.) kosztów egzekucyjnych nie pobiera się, gdy zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na fakt, iż w niniejszej sprawie wszczęcie i prowadzenie egzekucji wobec skarżącego było w pełni uzasadnione, brak jest podstaw do zwrotu tych kosztów.
Na powyższą decyzje wpłynęła skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której skarżący wniósł o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W/w zarzucił, iż ze sprzedaży samochodów uzyskano kwotę [...] zł, natomiast organ I instancji zwrócił mu kwotę [...] zł. Organy celne - wbrew żądaniu - nie rozliczyły się z wyegzekwowanych kwot i uniemożliwiły dochodzenie ich zwrotu.
W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, a ponadto dodał, że powodem uchylenia decyzji wymiarowych z dnia [...].1994 r był fakt, że przy wymiarze należności celnych przyjęto wartość towaru wyższą od rzeczywistej. Jednocześnie organ celny nie wymierzył skarżącemu należności celnych od rzeczywistej wartości towarów, gdyż obowiązek ich uiszczenia powstał w 1993 r, a zgodnie z art.83 ust. l Prawa celnego nie można wydać decyzji w sprawie wymiaru należności celnych po upływie 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek ich uiszczenia.
Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż łącznie wyegzekwowano od skarżącego kwotę [...] zł, w tym na poczet należności celnych i podatkowych (wymierzonych decyzjami organu i instancji z dnia [...].1994 r) oraz odsetek kwotę [...] zł oraz na poczet kosztów egzekucyjnych kwotę [...]zł.
Stosownie do art.55 § 2 Ordynacji podatkowej z wyegzekwowanej kwoty [...] zł na poczet należności celnych zaliczono [...] zł, na poczet odsetek od należności celnych - [...] zł, na poczet należności podatkowych -[...] zł, a na odsetki od należności podatkowych - [...] zł.
W ocenie w/w organu nie można uznać, że należności celne wymierzone w decyzjach organu I instancji z dnia [...] r były nienależne, a także, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej było niezgodne z prawem, dlatego żądanie skarżącego o zwrot odsetek od należności celnych oraz kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami nie zasługuje na uwzględnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone, zgodnie z art.97 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r, Nr 153, poz. 1271 ze zm.), podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).
Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, póz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. l45§ l w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zgodnie z art.l34 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W rozpatrywanej sprawie istota sporu dotyczy ustalenia, czy należności celne i podatkowe wymierzone w decyzjach Dyrektora Urzędu Celnego w [...] z dnia [...].1994 r były należne, czyli zgodne z prawem, a w konsekwencji czy wszczęcie i prowadzenie egzekucji z tytułu nie wykonania obowiązków wynikających z w/w decyzji było zgodne z prawem.
W związku z powyższym przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej nie mógł ograniczyć się wyłącznie do zaskarżonej decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] 2000 r oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...] 2000 r, ale kontrolą tą należało objąć postępowanie celne od momentu wprowadzenia przedmiotowych samochodów na polski obszar celny.
Tak więc Wojewódzki Sąd Administracyjny, korzystając z uprawnień wynikających z przytoczonego wyżej art.134 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, objął kontrolą sądową również decyzje Dyrektora Urzędu Celnego w [...] z dnia [...].1994 r nr [...] i [...]. Przeprowadzona kontrola wykazała, że przedmiotowe rozstrzygnięcia rażąco naruszają prawo z następujących powodów:
Po pierwsze - wartość celna pojazdów przyjęta za podstawę należności celnych została ustalona z naruszeniem art.23 ustawy Prawo celne, który stanowi, że " Cło wymierza się według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu dokonania zgłoszenia celnego i według stawek w tym dniu obowiązujących,,. A zatem o wymiarze cła decyzje stan towaru w dniu dokonania zgłoszenia celnego. Dyrektor Urzędu Celnego w [...] w decyzjach z dnia [...].1994 r wartość tę przyjął w oparciu o wartość transakcyjną pojazdów wynikającą z faktur załączonych do Postanowienia o przekazaniu sprawy. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, wartość wynikająca z faktur nie odpowiadała rzeczywistej wartości tych pojazdów w chwili wprowadzenia ich na polski obszar celny. W wystawionych Postanowieniach o przekazaniu sprawy z dnia [...].1994 r funkcjonariusz celny wpisał, iż samochody są po wypadku. Organ celny I instancji nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania wyjaśniającego.W wydanych decyzjach organ ten ustalił wartość celną samochodów na podstawie faktur, co rażąco narusza prawo, gdyż wartość ta nie odpowiadała faktycznemu stanowi towaru.
Na skutek wypadku na terenie Niemiec przedmiotowe samochody zostały uszkodzone, a tym samym ich wartość celna uległa zmianie i nie odpowiadała danym zawartym na fakturach. Zgodnie z sugestią Departamentu Przeznaczeń Celnych Głównego Urzędu Ceł, zawartą w piśmie z dnia [...].1999 r Nr [...], wartość celną tych pojazdów można było ustalić jedynie w oparciu o art.30 Prawa celnego z wykorzystaniem opinii rzeczoznawcy.
Jakkolwiek organy celne nie kwestionują faktu, iż samochody będące przedmiotem decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w [...] z dnia [...].1994 r były po wypadku i ich wartość celna znacznie różniła się od ceny zakupu wynikającej z faktur załączonych do Postanowień o przekazaniu sprawy, błędnie jednak przyjęły, iż okoliczność ta ujawniła się po uprawomocnieniu się tych rozstrzygnięć. Twierdzenie organu I instancji zawarte w uzasadnieniach decyzji z dnia [...].2000 r nr [...] oraz z dnia [...].2000r nr [...], iż okoliczność dotycząca faktycznej wartości samochodów ujawniła, się po uprawomocnieniu się decyzji wymiarowych z dnia [...].1994 r, na podstawie materiałów nadesłanych przez skarżącego, jest w oczywistej sprzeczności z zapisem na dokumencie przekazowym, iż samochody są po wypadku. Nie bez znaczenia dla oceny całokształtu okoliczności faktycznych sprawy jest to, że urząd celny graniczny dokonał przekazania towaru, który został temu organowi przedstawiony. Nie może być zatem wątpliwości, w jakim stanie przedmiotowe pojazdy zostały wwiezione na polski obszar celny.
Po drugie - decyzje wymiarowe organu I instancji z dnia [...].1994 r zawierają rozstrzygnięcie co do wymiaru należności celnych, brak jest w nich natomiast rozstrzygnięcia co do dopuszczenia tych towarów do obrotu na polskim obszarze celnym. Ta wada wydanych rozstrzygnięć powoduje, że samochody objęte tymi decyzjami pozostają nadal towarem celnym w rozumieniu art.2 pkt.2 Prawa celnego, a więc towarami podlegającymi dozorowi celnemu i kontroli celnej. Brak dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym oznacza również, że pojazdy te nie mogły być przedmiotem sprzedaży na terenie Polski, nawet w toku postępowania egzekucyjnego (wada prawna towaru).
Po trzecie - wskazane wyżej decyzje wymiarowe są wadliwe również w zakresie dotyczącym obliczenia podatku od towarów i usług. Zgodnie z art.11 ust.2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz.50 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji, urząd celny w decyzji o dopuszczeniu towarów importowanych do obrotu na polskim obszarze celnym obowiązany jest określić kwotę podatku od towarów i usług (...). Nie ma zatem wątpliwości, że organ celny uprawniony był do określenia kwoty podatku VAT, ale tylko w decyzji o dopuszczeniu towarów importowanych do obrotu na polskim obszarze celnym. Jak wyżej wykazano, decyzje Dyrektora Urzędu Celnego w [...] z dnia [...].1994 r nie zawierały klauzuli o dopuszczeniu samochodów do obrotu na polskim obszarze celnym. Określenie przez organ celny kwoty podatku od towarów i usług w innej decyzji niż dopuszczającej towar importowany na polski obszar celny stanowi naruszenie przepisów o właściwości rzeczowej.
Z uwagi na wskazane wady i ich charakter należało stwierdzić nieważność decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w [...] z dnia [...].1994 r Nr [...] i [...], na podstawie art.156 § l pkt.2 w związku z § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznych jest aktem deklaratoryjnym, działającym z mocą wsteczną od daty wydania tych decyzji. Wobec tego uchylane są wszystkie skutki prawne, jakie mogły powstać od daty ich doręczenia. Oznacza to, że decyzje takie są nieważne od początku i są prawnie bezskuteczne.
Konsekwencją powyższych ustaleń jest uchylenie decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w [...] z dnia [...].2000 r nr [...] oraz z dnia [...].2000r nr [...].
Odpowiadając na postawione wcześniej pytanie, czy należności celne i podatkowe wymierzone w decyzjach Dyrektora Urzędu Celnego w [...] z dnia [...].1994 r były należne, czyli zgodne z prawem, a w konsekwencji czy wszczęcie i prowadzenie egzekucji z tytułu nie wykonania obowiązków wynikających z w/w decyzji było zgodne z prawem - należy na oba te pytanie odpowiedzieć przecząco. Należności celne i podatkowe wymierzone w w/w decyzjach były nienależne, a wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych, wobec których stwierdzono ich nieważność, należy uznać za nie zgodne z prawem.
Dla usunięcia wątpliwości co ustaleń organów celnych, kto powinien być adresatem decyzji wymiarowych z tytułu nie wykonania obowiązków wynikających z zastosowania art.42 Prawa celnego, Sąd podzielił stanowisko tych organów, że skarżącego należało uznać za podmiot, który dokonał obrotu towarowego przedmiotowymi samochodami. Oznacza to, że decyzje wymiarowe należało skierować do skarżącego, który był zobowiązany do uiszczenia należności celnych i podatkowych, ale tylko wtedy, gdyby te należności były wymierzone w prawidłowej wysokości. Z uwagi na upływ czasu wymiar tych należności jest już niedopuszczalny i w tym zakresie Sąd podzielił stanowisko organów celnych.
Odnosząc się już bezpośrednio do przedmiotu skargi, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z dnia [...].2000 r - odmawiająca wypłaty odsetek od zwróconego cła oraz odmawiająca zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz odsetkami są niezgodne z prawem. Powodem odmowy organów celnych zwrotu powyższych należności było uchylenie decyzji wymiarowych z dnia [...].1994 r na podstawie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec stwierdzenia nieważności tych decyzji na podstawie niniejszego wyroku z powodów wyżej omówionych, stanowisko organów celnych zaprezentowane w zaskarżonych rozstrzygnięciach należy uznać za niezgodne z prawem.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd działając na podstawie art.145 § l pkt.l pkt.a i c oraz pkt.2 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Sąd nie zastosował art. 152 w/w ustawy i nie orzekł o nie wykonaniu zaskarżonej decyzji, gdyż akt ten w zakresie odmowy zwrotu należności pieniężnych nie nadaje do objęcia wskazanym przepisem.