Uzasadnienie
Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] października 2019r. nr [...], orzekł o odmowie umorzenia M. P. kosztów upomnienia w kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że z zaświadczenia MOPS w K. Filia nr [...] z dnia [...] stycznia 2018r. wynika, że podatniczka objęta jest pomocą tamtejszego ośrodka z powodu bezrobocia, ubóstwa, długotrwałej choroby i niepełnosprawności. Z uwagi na powyższe została zwolniona z opłaty skarbowej w kwocie 10,00 zł.
Organ I instancji dalej wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, iż podatniczka prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zobowiązana jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, jej dochód stanowi pomoc świadczona przez MOPS w K. w kwocie 417,94 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 244,57 zł miesięcznie. Prócz ww. pomocy finansowej, strona otrzymuje wsparcie w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, na przygotowanie jednego posiłku dziennie w kwocie 180,00 zł, na pokrycie rachunków za energię elektryczną w kwocie 60,00 zł oraz gaz w kwocie 100,00 zł. Strona jest właścicielką spółdzielczego mieszkania własnościowego o powierzchni [...] mkw. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem zajmowanego lokalu kształtują się na poziomie [...] zł. Podatniczka posiada zadłużenie wobec Spółdzielni Mieszkaniowej w kwocie [...] zł, które reguluje w ratach miesięcznych płatnych po [...] zł. Strona boryka się z szeregiem dolegliwości zdrowotnych, pozostaje w specjalistycznym leczeniu ortopedycznym, endokrynologicznym, reumatologicznym, dermatologicznym i neurologicznym.
W ostatnim czasie jak oświadczyła, jej stan zdrowia znacznie się pogorszył. Nadto została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim. Od decyzji odwołała się. Wnosząc o udzielenie ulgi, Zobowiązana wskazała, iż jej sytuacja finansowa i zdrowotna jest bardzo trudna i nie posiada środków finansowych na zapłacenie kosztów upomnienia w kwocie [...] zł.
Organ I instancji wskazał, że ponoszenie świadczeń publicznych jest podstawkowym obowiązkiem każdego obywatela. Z uzyskiwanych wpływów, Gmina Miejska K. realizuje zadania związane z zaspokajaniem potrzeb w interesie całej społeczności lokalnej, dlatego wszelkie decyzje o zastosowaniu ulg powinny być podejmowane niezwykle rozważnie i w sytuacjach wyjątkowych. Nie można z instytucji tej czynić powszechnie stosowanego środka a jej zastosowanie wobec wnioskodawcy traktowane być musi jako przywilej a nie prawo. Udzielenie ulgi jednemu tylko spośród wielu zobowiązanych, często znajdujących się w porównywalnie trudnej sytuacji życiowej, stoi w sprzeczności z zasadą równości wobec prawa.
Z kolei objęcie ulgami szerokiego kręgu osób spowodowałoby znaczne rozprężenie dyscypliny finansów gminnych i tym samym skutkowało niepożądanymi efektami w zakresie realizacji zadań na rzecz całej wspólnoty społecznej. Mając na uwadze powyższe ich stosowanie ogranicza się do sytuacji, gdy faktycznie zachodzi przypadek uzasadniony ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.
Organ I instancji wyjaśnił, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy czym pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków.
Z kolei przesłankę interesu publicznego interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.
Organ I instancji podniósł, że nie neguje argumentów podniesionych przez podatniczkę, jednakże zaznaczył, iż udzielenie ulgi w spłacie zobowiązania w jakiejkolwiek formie, uwarunkowane jest wystąpieniem wyjątkowych okoliczności. Trudna sytuacja materialna podatnika sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem podatnika. Z tak wyjątkowej instytucji jaką jest umorzenie zaległości winno się korzystać niezwykle rozważnie, a wręcz incydentalnie. Uwzględniono problemy finansowe strony, a w szczególności okoliczność, iż podstawowym źródłem jej utrzymania są zasiłki otrzymywane z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Organ nie podważał faktu, iż wobec udokumentowanych zmian chorobowych, przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" została również spełniona.
Organ I instancji zauważył, iż podatniczka w latach poprzednich korzystała z ulg w formie umorzenia. Zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2010 - 2014 oraz od III do IV raty 2015r. zostały jej umorzone w ramach postępowań toczących się w oparciu o art. 67a Ordynacji podatkowej.
W świetle ustalonego stanu faktycznego organ I instancji uznał zatem, że przychylenie się do kolejnego wniosku strony w przedmiocie umorzenia stanowiłoby zbyt daleko idącą ulgę.
W ocenie organu I instancji takie rozstrzygnięcie mieści się w ramach uznania administracyjnego i nie uchybia prawom jednostki, która w państwie prawa zobowiązana jest do ponoszenia ciężarów publicznoprawnych. Odmowa udzielenia niniejszej ulgi w ocenie organu nie zagrozi podstawom egzystencji wnioskodawczym. Podatniczka w istotnym zakresie korzysta z kierunkowej pomocy finansowej państwa, a otrzymywane kwoty przekazywane są na konkretne cele związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życia codziennego.
W odwołaniu M. P. wskazała, że jej sytuacja zdrowotna i materialna jest dramatyczna. Strona opisała szczegółowo swoje schorzenia i dodała, że jej mieszkanie wymaga kapitalnego remontu. Umorzenie kosztów upomnienia nie będzie zubożeniem budżetu miasta K., lecz dowodem "miłosierdzia gminy".
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] stycznia 2020r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
SKO w K. wskazało, że organ I instancji przyznał, że w sprawie wystąpiła przesłanka ważnego interesu odwołującej. W przypadku jednak stwierdzenia choćby jednej z przesłanek umorzenia wybór konsekwencji prawnych stanowi uprawnienie organu (decyzja uznaniowa). Obie przesłanki umorzenia zaległości podatkowej - ważny interes strony i interes publiczny mają jednakowe, równoważne znaczenie. Istnienie każdej z nich powinno być zbadane przez organ podatkowy. Jeżeli żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ wydaje decyzję o odmowie umorzenia zaległości. W przypadku, gdy spełniona jest chociaż jedna z nich - organ w ramach uznania administracyjnego może zaległość umorzyć lub odmówić jej umorzenia. Jednakże ten etap podejmowania decyzji musi być poprzedzony wyjaśnieniem, czy i która z przesłanek zastosowania ulgi zachodzi w danej sprawie.
Dokonując oceny decyzji organu I instancji, SKO w K. nie stwierdziło, aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie do ponownego rozpatrzenia. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
W rozpoznawanej sprawie natomiast organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, zebrał i przeanalizował materiał dowodowy umożliwiający ocenę okoliczności uzasadniających przyznanie ulgi, a w szczególności zbadał sytuację finansową strony, jak również poddał ocenie racje, na które się ona powołała. Ocenie dokonanej przez organ I instancji, nie można zarzucić dowolności, opiera się ona na przyjętej w orzecznictwie wykładni wyżej cytowanego przepisu dotyczącego umorzenia niepodatkowych należności budżetowych, mieści się w ramach przyznanego organom uznania administracyjnego.
Udzielenie wnioskowanej ulgi nie może być traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych strony, co skutkuje przerzuceniem obowiązków i ciężarów na resztę społeczeństwa. Względy społeczne wymagają, by niepodatkowe należności budżetowe były realizowane, a zobowiązany nie był pochopnie z nich zwalniany. Przesłanka interesu publicznego powinna być oceniana z uwzględnieniem wartości wspólnych dla społeczeństwa: sprawiedliwości, bezpieczeństwa i zaufania do organów państwa. Udzielanie ulg w spłacie ww. należności pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań gminy związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całej społeczności lokalnej. Trudna sytuacja materialna strony sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem zobowiązanego. W przeciwnym razie prowadziłoby to do absurdu. Zawsze bowiem ulga w zapłacie zobowiązania jest w interesie (faktycznym) zobowiązanego.
W rezultacie każdy znajdujący się w trudnej sytuacji majątkowej spełniałby przesłankę przyznania ulgi.
Zdaniem organu II instancji, w świetle niebudzących wątpliwości ustaleń odnośnie sytuacji majątkowej odwołującej, przedstawiona przez organ I instancji argumentacja jest wystarczająca dla odmowy umorzenia kosztów upomnienia. Ze środków aktualnie pozostających do dyspozycji strony, możliwe jest bowiem pokrycie zaległości w wysokości [...] zł bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania. Spłata zadłużenia nie spowoduje znacznego pogorszenia sytuacji majątkowej podatniczki.
W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w K. M. P. nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem, i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skarżąca wskazała na trudną sytuację finansową oraz zdrowotną.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2167) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.
W rozpoznawanej sprawie oceniając pod tym kątem zaskarżoną przez skarżącą decyzję organu odwoławczego, Sąd nie dopatrzył się wskazanych wyżej uchybień, a tym samym podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Skarga nie zasługiwała zatem na uwzględnienie.
Przystępując w tej sytuacji do przedstawienia motywów niniejszej kwalifikacji, w pierwszej kolejności odnotować trzeba, że przedmiotem wniosku o umorzenie była kwota kosztów upomnienia, którą naliczono w toku dochodzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2018r. a która stanowi dochód jednostki samorządu terytorialnego, do której - jako niepodatkowej należności publicznoprawnej (art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych – Dz. U. z 2019r., poz. 869 ze zm., powoływanej dalej jako "u.f.p.") - zastosowanie znajduje art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p.
W myśl tego przepisu właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, opłatę taką może umorzyć w całości, jeśli jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym (lit. a), a w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego, może taką opłatę umorzyć w części (lit. b).
Umorzenie należności publicznoprawnej następuje więc w ściśle określonej sytuacji. Organ orzekający w sprawie w pierwszej kolejności musi zatem stwierdzić, czy okoliczność taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie organ jest natomiast zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanego przepisu, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia opłaty, należność tę organ umorzyć może, a nie musi.
Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. jest niezbędne do umorzenia niepodatkowej należności publicznoprawnej na wniosek zobowiązanego, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość. Także zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.
Jednocześnie niezbędne staje się podkreślenie, że rolą sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania zadaniem sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne, a nie to, czy w sytuacji zaistnienia takiej możliwości, poprawnie postąpił, podejmując taką, niepomyślną dla wnioskodawcy, kwalifikację.
Przenosząc powyższe przepisy na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że organ może na wniosek zobowiązanego umorzyć należność. Zauważyć jednak należy, że z użytego w tym przepisie sformułowania "może" wynika, że decyzje wydane na jego podstawie mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ administracji może, ale nie musi wydać decyzji pozytywnej, czyli zastosowanie ustanowionej w nim ulgi jest prawem, a nie obowiązkiem organów. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę. Organ administracji publicznej działając zatem w ramach uznania administracyjnego ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, którego podjęcie poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2016r., sygn. akt I OSK 1334/14, oraz WSA w Opolu z dnia 31 stycznia 2018r., sygn. akt I SA/Op 240/17).
Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć sprowadza się do zbadania, czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, stosownie do której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, dalej "k.p.a."). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.
Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów celowości i słuszności pozostaje poza kontrolą sądu. Ponadto wskazać należy, że sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia. Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzenie i ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ.
Wobec powyższych wywodów, stwierdzić należy, że zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy sprostały stawianym im wymogom a rozstrzygnięcia przez nich podjęte znajdują oparcie w obowiązującym porządku prawnym. Dostrzec bowiem trzeba, że - wbrew twierdzeniom autora skargi - organy pochyliły się nad argumentacją przedstawioną na poparcie wniosku i uwzględniły wszystkie podniesione okoliczności wskazujące na sytuację, w jakiej skarżąca się znajduje, w tym jego problemy zdrowotne i możliwości płatnicze.
Wreszcie wskazały powody, dla których uwzględnienie wniosku byłoby niezasadne i w tym kontekście zaakcentowały, że jakkolwiek sytuacja skarżącej jest niewątpliwie trudna, to jednak analiza zdolności płatniczej jej gospodarstwa domowego pozwala dostrzec możliwość uiszczenia tej konkretnej należności. Dostrzegły też, że skarżącej już wielokrotnie (za lata 2010-2014 i za III i IV kwartał 2015r.) umorzono całość należności (podatku od nieruchomości) i wyjątkowy charakter instytucji jej umorzenia.
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie takie umotywowanie odmownego załatwienia wniosku o umorzenie przedmiotowej kwoty upomnienia ([...] zł) na podstawie zebranej w sprawie dokumentacji źródłowej mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów i przesądza o konieczności uznania, że rozstrzygnięcie to spełnia wymogi stawiane decyzjom uznaniowym, a w rezultacie jest dopuszczalne w świetle obowiązującego prawa.
Podkreślić bowiem trzeba, że umorzenie stanowi przejaw definitywnej rezygnacji z dochodzenia należności, która co do zasady powinna zostać uregulowana i dlatego zastosowanie tej instytucji nie powinno mieć miejsca wówczas, gdy istnieją widoki na wywiązanie się przez zobowiązanego z tej powinności. Ponadto jest to instytucja wyjątkową i nie może być, jakby tego chciała skarżąca, instrumentem do rozwiązywania wszystkich finansowych problemów skarżącej, szczególnie tych wywoływanych przez nią samą poprzez nieterminowe regulowanie należności publicznoprawnych.
Nie można tracić z pola widzenia i tego aspektu sprawy, że organ nie może permanentnie umarzać zaległości podatkowych i innych należności publicznoprawnych tyko pewnej grupie podmiotów (nawet najbardziej potrzebującym) z pominięciem innych osób, które też potrzebują wsparcia i pomocy. Byłoby to niesprawiedliwe i nieakceptowalne społecznie, a wręcz demoralizujące i skłaniające do unikania płacenia podatków i innych należności. Pomoc w postaci umorzenia zaległości, powinna być jednak kierowana do różnych podmiotów do możliwie szerokiego grona osób potrzebujących wsparcia w sytuacjach wyjątkowych, tak by nikogo nie wyróżniać, nie faworyzować.
Zasadnie wiec organ II instancji dostrzegł, że udzielenie preferencji w postaci kolejnego umorzenia należności publicznoprawnej, nie może być traktowane jako swoisty,,sposób" na rozwiązywanie problemów finansowych skarżącej i przerzuceniem obowiązków i ciężarów na społeczeństwo.
Mając na względzie powyższe okoliczności, uznać należało, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a tym samym skarga na nią wniesiona jest niezasadna.
W związku z tym skargę należało oddalić, co też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uczynił na podstawie art. 151 p.p.s.a.