Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego, jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...] i [...], wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, obejmujące zaległości składkowe wystawione na Firmę Handlowo-Usługową s.c. P.A., P.B. z siedziba w N. ul. L. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego doręczono zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych, spisano protokoły o stanie majątkowym zobowiązanego, dokonano zajęcia rachunku bankowego.
Pismem z dnia 27.10.2011 r. wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił organ egzekucyjny, iż należności objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały zapłacone.
W wyniku powyższej informacji, organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne postanowieniem z dnia 07.11.2011 r. nr [...] oraz obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 41,55 zł.
Wierzyciel nie godząc się z rozstrzygnięciem w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi jak również umorzenia postępowania egzekucyjnego złożył zażalenie w którym powołał się na wyrok WSA w Krakowie z dnia 26.09.2011 r. sygn. akt ISA/Kr 1092/11, w którym sąd uznał, iż wykonanie obowiązku po podjęciu czynności egzekucyjnej nie stanowi podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego, zarówno w oparciu o treść art. 59 § 1 pkt 1 ustawy opea (wykonanie obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego), jak i w oparciu o art. 59 § l pkt 2 tejże ustawy (obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu), gdyż to drugie uregulowanie nawiązuje tylko do tzw. wygaśnięcia nieefektywnego, czyli takiego, w którym ostatecznie nie dochodzi do zaspokojenia wierzyciela. Skoro zatem w zaskarżonym obecnie postanowieniu umorzono postępowanie egzekucyjne bezprawnie - należy je uchylić. W ślad za tym należy również uchylić postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.
Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażaleń postanowieniem z dnia 24.2012r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Organ odwoławczy uznał, iż w omawianej sprawie organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych, ze względu na treść art. 59 § l pkt 2 ww. ustawy. Zgodnie z powołanym artykułem postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagamy, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. W takim przypadku organ egzekucyjny, na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, o czym stanowi § 3 w związku z § 4 powołanego artykułu.
W przedmiotowej sprawie zaległości objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały zapłacone przez zobowiązanego (o czym poinformował wierzyciel - organ egzekucyjny pismem z dnia 27.10.2011 r), zatem umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego było nie tylko możliwe ale obligatoryjne z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 59 § l pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na wygaśnięcie obowiązku, poprzez zapłatę należności.
Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem organów. Ponownie powołując się na wyrok WSA w Krakowie sygn. akt I SA/Kr 1092/ 11 wskazał, iż w niniejszej sprawie nie zaszły przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto zwrócono uwagę, iż usankcjonowanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego opartego na błędnej podstawie prowadzi do utraty możliwości obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu..
Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stwierdzić należy, iż wbrew zarzutom skargi postanowienie nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie.
Istota sporu w niniejszej sprawie ogniskuje się wokół problemu możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy zobowiązany uiścił dochodzone w drodze egzekucji zobowiązanie ale poza postępowaniem egzekucyjnym bezpośrednio na ręce wierzyciela.
Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego została uregulowana w art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U z 2005 r. nr 229, poz 1954 z póź zm.) powoływanej dalej jako u.p.e.a. Stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne.
W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w ustawie okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania, w drugim zaś, zaistnienie przesłanek wskazanych w ustawie, jedynie uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Na podstawie art. 59 § 1 ww. ustawy postępowanie egzekucyjne umarza się (obligatoryjnie) w przypadkach w nim wskazanych tj.:
- 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;
- 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;
- 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
- 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
- 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
- 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;
- 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
- 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
- 9) na żądanie wierzyciela;
- 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
W myśl art. 59 § 4 ustawy postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu.
Z powyższego wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne (Dariusz Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - komentarz 2008, Wyd. Unimex s. 500-501).
Sąd nie podziela stanowiska zawartego w wyroku z dnia 26.09.2011 r. sygn. akt I SA/Kr 1092/11, w którym uznano, iż wykonanie obowiązku po podjęciu czynności egzekucyjnej nie stanowi podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego, w oparciu o treść art. 59 § 1 pkt 2 ustawy u.p.e.a, gdyż to uregulowanie nawiązuje tylko do tzw. wygaśnięcia nieefektywnego, czyli takiego, w którym ostatecznie nie dochodzi do zaspokojenia wierzyciela.
W ocenie Sądu stanowisko to nie znajduje dostatecznego uzasadnienia w przepisach prawa i zasadach postępowania egzekucyjnego. Ponadto powtórzone zostało za komentarzem do art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. (E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, D. R. Kijowski, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj. Komentarz do art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. LEX 2010), gdzie autorzy nie wypowiedzieli się w tej kwestii autorytatywnie Sformułowanie " komentowany przepis, jak się wydaje, nawiązuje tylko do wygaśnięcia nieefektywnego, czyli takiego, w którym ostatecznie nie dochodzi do zaspokojenia wierzyciela" świadczy, iż była to jedynie do supozycja autorów komentarza, która niestety nie została szerzej rozwinięta..
W dalszej części komentarza zawarto pogląd, iż wykonanie obowiązku już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego nie stanowi podstawy jego umorzenia, ale zasadniczy cel tego postępowania i zakończenie tego postępowania.
Sąd podziela ten pogląd ale jedynie w tej części, w której można go odnieść do wykonania obowiązku w ramach i wskutek postępowania egzekucyjnego. Rzeczywiście w tej sytuacji wykonanie obowiązku stanowi naturalną konsekwencje i cel postępowania egzekucyjnego - kończy egzekucję bez potrzeby wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. Jednak w sytuacji gdy zobowiązany uiści dochodzoną należność poza postępowaniem egzekucyjnym bezpośrednio na ręce wierzyciela, w ocenie Sądu nie ma przeszkód do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, tym bardziej, iż zostały podjęte czynności egzekucyjne, których skutki należy wyeliminować. Bank będący dłużnikiem zajętej wierzytelności ma bowiem obowiązek bezzwłocznego przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie dochodzonych należności a ponadto nie może bez zgody organy egzekucyjnego dokonywać wypłat z rachunków bankowych do wysokości zajętej wierzytelności. – art. 80 u.p.e.a.
Co do zasady umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych w szczególności zaś zajęcia. Uchylenie czynności jest ukierunkowane na wyeliminowanie następstw prawnych działania podmiotów podejmujących czynności egzekucyjne. W konsekwencji umorzenia postępowania egzekucyjnego następuje przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji. (Komentarz. ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. pod red Dariusza R. Kijowskiego wyd. LEX W-wa 2010) W sprawie dokonano natomiast zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego co obligowało dłużnika zajętej wierzytelności do podjęcia stosownych działań.
Natomiast art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wprost określa, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje, gdy obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Organ egzekucyjny nie ma tytułu prawnego do dalszego prowadzenia egzekucji, w przypadku gdy zobowiązany dokonał wpłaty na rzecz wierzyciela. Zgodnie z art. 7 § 3 u.p.e.a gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym został wykonany, to stosowanie środka egzekucyjnego przez organ egzekucyjny jest niedopuszczalne. (Komentarz. ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. pod red Dariusza R. Kijowskiego wyd. LEX W-wa 2010 str. 710).
W doktrynie dokonano podziału przesłanek umorzenia na merytoryczne, dotyczące bezpodstawności istnienia obowiązku i na formalnoprawne. Do merytorycznych przesłanek umorzenia zalicza się wygaśniecie obowiązku z różnych przyczyn takich jak miedzy innymi wykonanie obowiązku. (Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Leoński str 148)
Istotnym jest również fakt, iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje formy "wycofania" czy też "zamknięcia" tytułu wykonawczego będącego podstawą prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Z ustawy tej nie wynika również forma zakończenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy wierzyciel zawiadomi organ egzekucyjny, że obowiązek został wykonany. Jedynym formalnym rozstrzygnięciem przewidzianym przez przepisy powołanej ustawy w opisanej wyżej sytuacji jest umorzenie postępowania.
W przedmiotowej sprawie zapłata należności nastąpiła na ręce wierzyciela, który został zaspokojony, nie istniały zatem podstawy do dalszego prowadzenia egzekucji, wobec czego postępowanie to winno zostać umorzone z urzędu na podstawie art. 59 §1 pkt. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski należy powiedzieć, iż brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).